Qərar nə deməkdir?
Zelenskinin təsdiq etdiyi qanun Ukrayna ordusu ilə müqavilə bağlayan əcnəbilərə milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq orduda səlahiyyətli vəzifələrdə xidmət etməyə icazə verir. Ukraynanın belə bir addım atmasında mühüm amil Qərbin texnologiya və silah dəstəyinə baxmayaraq, Rusiya ilə müharibənin davam etdiyi cəbhələrdə komandir çatışmazlığıdır. Başda Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ), Fransa və Böyük Britaniya olmaqla, Qərb ölkələri hərbi qulluqçu yetişdirməkdə mühüm addımlar atsalar da, komandir çatışmazlığı diqqət çəkir.
Ukraynada yüksək rütbəli komandirlərlə briqadalardakı komandirlər arasında ünsiyyət boşluğu var. Orduda komandirlər arasındakı etimad problemi cəbhələrdəki reallıqların gizlədildiyi, Rusiya ordusunun kifayət qədər təchizat olmamasına baxmayaraq, irəliləyiş qeydə aldığı kimi tənqidlərə də səbəb olur. Ukrayna Baş Qərargah rəisi Oleksandr Sırskinin qoşunlara nəzarət etmək üçün istifadə etdiyi üsullarla cəbhəni saxlamaq mümkün görünmür.
Məlumdur ki, tabor komandirləri daim mövqe dəyişir, hətta orduda 6 dəfə komandir dəyişən briqadalar var. Komandirlər növbəli adamların olmadığını, adamların lazım olduğunu, müdafiə xəttini saxlaya bilmədiklərini, bu səbəbdən orduda rəhbərliyin olmamasının inamı məhv etdiyini bildirirlər. Ukraynaya yardım edən bəzi Qərb ölkələri də bu zəifliyə görə koordinasiyaya nəzarət etmək istəyirlər. Deyə bilərik ki, Ukraynada xarici komandirlər haqqında qanunun qəbulunda Qərb dövlətləri çox təsirli olublar. Bu qanunla İraq və Əfqanıstanda təcrübəsi olan muzdlular Ukrayna ordusuna komandir təyin oluna bilər.
Xarici komandirlərin təyin edilməsi ilə cəbhələrdəki vəziyyətlə bağlı etibarlı məlumatların əldə ediləcəyi, koordinasiya və ehtiyacların daha tez təyin oluna biləcəyi düşünülür. Bundan əlavə, bu qanunla xarici muzdlular artıq öz komandirləri ilə müharibədə iştirak edə biləcəklər. Ukraynalılar da təsdiqləyirlər ki, onların xarici legionunda 50 ölkədən 20 minə yaxın hərbi qulluqçu xidmət edir.
Xarici komandirlər müharibə balansına necə təsir edirlər?
Rusiya və Ukrayna arasında davam edən müharibə 3-cü ilinə qədəm qoyur. Hər iki ölkədə həm canlı qüvvə, həm də sursat baxımından problemlər yaranmağa başladı. Ukraynada may ayında qüvvəyə minən qanunla məcburi hərbi xidmət üçün yaş həddi 27-dən 25-ə endirilib. Ukrayna Rusiya qoşunlarından sayca geri qaldı. Yeni çağırış planına əsasən, Ukrayna 160 mindən çox insanı səfərbər etməyi planlaşdırır. Pentaqonun qiymətləndirməsinə görə, Ukraynanın daha 6-12 ay döyüşəcək qədər hərbi qulluqçusu qalıb. Ukrayna ordusu hərbi qulluqçu toplamaqda və yeni bölmələri təchiz etməkdə çətinlik çəkir. Təbii ki, bu çətinliyin yaranmasında döyüşdə əsgərlərə rəhbərlik edəcək komandirin olmamasının da mühüm rol oynadığını söyləmək olar.
İndiyədək xarici könüllülər və əsgərlər Ukraynada ancaq sıravi əsgər və ya çavuş kimi döyüşə bilirdilər. Ölkədə əcnəbilərdən ibarət cəmi iki legion var. Legionlardan biri Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Quru Qoşunlarının yurisdiksiyasında, digəri isə Hərbi Kəşfiyyat İdarəsinin (HUR) tabeliyindədir. Bu bölmələrin indiyə qədər faydalı olduğu bilinir. Bundan əlavə, Ukraynaya verilən yeni hərbi texnikadan istifadə etmək üçün ukraynalı mütəxəssislərə təlim keçilməsi də vaxt alır. Bu qanun həm də xarici mütəxəssislərə Qərbdən göndərilən hərbi texnikadan istifadə etmək və onu idarə etmək imkanı verəcək.
Almaniya mənbələri Ukraynada fransız və britaniyalı təlimatçıların olmasını təsdiqləyir. Almaniya kansleri Olaf Şolts bildirib ki, britaniyalılar və fransızlar artıq Ukraynadakı hədəfləri izləyirlər. Beləliklə, Qərb ekspertləri artıq Ukrayna ordusunun şəxsi heyəti kimi döyüş meydanında rəsmi olaraq xidmət edə biləcəklər. 2024-cü ilin əvvəlində NATO Kiyev qüvvələrini Vaşinqtondakı qəfil siyasi dəyişikliklərdən qorumaq üçün hərbi yardım və təlimlərə nəzarət edən, ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi keçmiş Ukrayna Müdafiə Təmas Qrupunu nəzarətə götürdü. Xarici komandirlərin bu addımı həm də Avropa İttifaqının (Aİ) ABŞ-dən asılı olmayaraq Ukraynada döyüşmək imkanlarını artırmaq istəməsi kimi də şərh edilə bilər. Ukraynada müharibə yeni prosesə doğru gedir.
Rusiya da ordusuna hər ay 25-30 min müqaviləli hərbi qulluqçu cəlb edir. Son zamanlar Rusiya ordusuna Afrika, Çin, Şimali Koreya kimi ölkələrdən yeni muzdluların gəldiyi görünüb. Son zamanlar Şimali Koreyadan olan muzdlular gündəmdə çox yer alıb. Rusiyanın məlumatına görə, Şimali Koreyanın hərbi birlikləri infrastruktur obyektlərinin inşası üçün ora göndərilir və Donbasda dağılmış bəzi şəhərlərin bərpasında iştirak edir. Şimali koreyalı hərbi qulluqçuların aldıqları təlim ümumiyyətlə dağlıq ərazidə döyüş olduğundan və silah fərqi kimi səbəblər nəzərə alındığında, onların cəbhədə çətinlik çəkəcəkləri düşünülə bilər.
Şimali Koreya qoşunlarının Rusiyaya göndərilməsini “düşünülməmiş” qərar və “çarəsizlik əlaməti” kimi qiymətləndirmək olar. Lakin Rusiyanın bu addımı Cənubi Koreya və Yaponiya kimi ölkələri də müharibə gərginliyinə cəlb edərək, döyüş meydanını genişləndirmək istəyi kimi də şərh edilə bilər. Belə görünür ki, Rusiya son aylar Ukraynada döyüşmək üçün muzdlulara böyük büdcə ayırıb. Bu gedişlə Rusiya Qərbi qorxuda bildi.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
