Türkiyə prezidenti Qəzza zolağında daimi atəşkəsin yaradılması üçün lazımi töhfə verməyə hazır olduğunu deyib. Ərdoğan qeyd edib ki, Türkiyə qlobal siyasətin qütblərindən biri kimi mövqeyini durmadan gücləndirir. Bu kontekstdə “Anadolu” ABŞ prezidenti Cozef Baydendən sitat gətirir. Bayden əminliklə deyib ki, Türkiyə Qəzza zolağında atəşkəsin bərqərar olunması, girov və saxlanılan şəxslərin dəyişdirilməsi üzrə danışıqlarda iştirak edəcək.
Daha öncə İsrail mənbələri bildirib ki, İsrail Baş Təhlükəsizlik Xidmətinin (Şin Bet) direktoru Ronen Bar Türkiyənin Qəzzada atəşkəs rejiminin yaradılmasına, girov yəhudilərin azad edilməsinə dəstək verməsi gözləntisi ilə Ankaraya yola düşüb və Türkiyə Milli Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri İbrahim Kalınla danışıqlar aparıb. İsrail və Türkiyənin rəsmi mənbələri bu məlumatı təkzib edib.
Üstəlik, bu fonda Ərdoğan İsraillə bütün əlaqələrin kəsildiyini açıqlayıb. Lakin eyni zamanda HƏMAS-ın siyasi ofisinin Qətərin paytaxtı Dohadan İstanbula köçürüldüyü barədə məlumat yayılıb. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan HƏMAS liderləri ilə təmasların olduğunu təsdiqləyib. Baydenin bəyanatının ən diqqətçəkən ifadəsi odur ki, Birləşmiş Ştatlar Qəzza zolağında HƏMAS-ın hakimiyyətini ləğv etməyə çalışır.
İsrail tərəfinin əsas tələblərindən biri Qəzzada beynəlxalq xarici idarəetmənin qurulmasıdır. Ərdoğan dəfələrlə HƏMAS-ın terrorçu qruplaşma olmadığını, müstəqil Fələstin dövlətinin siyasi sistemində layiqli yer tutmalı olan bir partiya olduğunu bildirib. Fələstin Muxtariyyətinin lideri Mahmud Abbas da HƏMAS-ın Qəzzadakı hakimiyyətini qeyri-qanuni kimi tanıyır və Livan “Hizbullahı” ilə də heç bir əlaqəsi yoxdur.
Beynəlxalq mətbuatda belə bir fikir var ki, İran da İsrail və Livan arasında atəşkəs razılaşmasını dəstəkləyib. Qəzza halında sanki Birləşmiş Ştatlar Türkiyənin HƏMAS-a təsiri və ya təzyiqi olmadan atəşkəsin, girov və məhbusların mübadiləsinin mümkün olmadığını etiraf edir. İran formal olaraq Livan və İsrail arasında atəşkəs sazişinin tərəfi deyil, hətta əldə olunan razılaşmaların icra edilməsinin zəmanətçisi də deyil.
Yaxın bir neçə gün ərzində ABŞ prezidentinin proqnozlaşdırdığı kimi, danışıqlar uğurla nəticələnərsə, İsrail Qəzzada müharibənin dayandırılmasına dair sazişi kimlə imzalayacaq? Bu və ya digər şəkildə NATO-nun Baş katibi Mark Rutte sanki Türkiyə prezidentinə çox ciddi mesajlar verib.
Sanki ABŞ-nin demokrat administrasiyası hər şey edir ki, Donald Tramp vəzifəni üzərinə götürərək, Yaxın Şərq “düyünü”ndən heç olmasa ümumi mənada sığortalanmış olsun və Rusiya-Ukrayna tənzimləməsinə fokuslanmaq üçün daha çox imkana sahib olsun. Bu məsələdə həqiqətən də Türkiyənin mövqeyi önəmlidir.
Qlobal siyasətin qütbü olan Türkiyənin gələcəkdə hər kəsə, o cümlədən ABŞ-yə hansı təklifləri təqdim edə biləcəyi başqa məsələdir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
