Böyük Britaniyanın Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri son illərdə bir sıra problemlərlə üzləşib. Bunlara ənənəvi enerji qurğusuna malik iki aviadaşıyıcı gəmidə yaranan mexaniki nasazlıqlar, gələcəyin idarə olunan raket freqatları və esmineslərinin tikintisində gecikmələr, eləcə də son olaraq bütün “Astute” sinfinə məxsus nüvə mühərrikli hücum sualtı qayıqlarının texniki xidmət səbəbindən limanlarda qalması daxildir.
Britaniya ordusunun vəziyyəti də bundan yaxşı deyil. Ordu hazırda tarixən ən ciddi şəxsi heyət çatışmazlığı, maliyyə çatışmazlığı və ciddi satınalma gecikmələri ilə üz-üzədir. Müdafiə xərclərinin onilliklər ərzində azaldılması qoşunların sayını son 200 ilin ən aşağı səviyyəsinə endirib və zirehli qüvvələr əhəmiyyətli dərəcədə ixtisar olunub.
Britaniya quru qoşunlarının qarşılaşdığı son problem 1 milyard funt-sterlinq (1,3 milyard ABŞ dolları) dəyərində olan “Challenger 3” əsas döyüş tankının modernizasiya proqramında yaranmış yeni gecikmələrdir.
“The Telegraph” qəzetinin məlumatına görə, “zəif transmissiya qutusu ilə bağlı problemlər aradan qaldırılanadək təchizatçılara işləri müvəqqəti dayandırmaq göstərişi verilib”. Problem o qədər ciddidir ki, tankın ilkin planlaşdırıldığı kimi 2027-ci ildə silahlanmaya qəbul ediləcəyi artıq ciddi şübhə altındadır.
“Challenger 3” əsas döyüş tankı üçün yeni çətinliklər
“Rheinmetall BAE Systems Land” (RBSL) tərəfindən hazırlanan “Challenger 3” 2024-cü ildə Millbrook sınaq poliqonunda keçirilən “Defence Vehicle Dynamics” (DVD) müdafiə sərgisində rəsmi şəkildə təqdim olunub və həmin dövrdə hazırlanmış ən qabaqcıl əsas döyüş tanklarından biri kimi təqdim edilib.
Tank yeni nəsil modul zireh, qabaqcıl rabitə sistemləri və güclü 120 mm L55A1 hamar lüləli top ilə təchiz olunub. Modul müdafiə sistemi Böyük Britaniyanın Müdafiə Elm və Texnologiya Laboratoriyasının (DSTL) “zireh mütəxəssisləri” qrupu tərəfindən hazırlanıb. Layihəyə Müdafiə Nazirliyinin “Defence Equipment & Support” (DE&S) qurumu və RBSL əlavə dəstək verib.
Britaniya Müdafiə Nazirliyi hətta “Challenger 3”ü Rusiyanın çox reklam olunan T-14 “Armata” tankı ilə müqayisədə üstün hesab edib və onun mümkün qədər tez tammiqyaslı istehsala keçəcəyini bəyan edib.
Lakin Böyük Britaniyanın Rusiya ilə müqayisədə müəyyən üstünlüyü var idi. Rusiyanın T-14 layihəsində olduğu kimi tamamilə yeni platforma hazırlamaq əvəzinə, “Challenger 3” əslində “Challenger 2” platformasının genişmiqyaslı modernizasiyasıdır. Hazırda xidmətdə olan təxminən 148 tank korpusuna qabaqcıl texnologiyalar inteqrasiya ediləcək.
Modernizasiya çərçivəsində yeni və daha güclü əsas top üçün yeni qüllənin quraşdırılması nəzərdə tutulur. Məlumatlara görə, “Challenger 3”ün köməkçi silahlanmasına əsas silahın sol tərəfində yerləşdirilmiş bir ədəd 7,62 mm L8A2 pulemyotu daxil olacaq. Komandir qülləciyində isə əlavə olaraq 7,62 mm L37A2 pulemyotunun quraşdırılması mümkündür.
Modernləşdirilmiş model həmçinin təkmilləşdirilmiş mühərrik, hidroqaz asqı sistemi, inkişaf etdirilmiş rabitə və sensor paketləri ilə təchiz ediləcək. “Challenger 2”də olduğu kimi tank dörd nəfərlik heyət - komandir, tuşlayıcı, doldurucu və sürücü tərəfindən idarə olunacaq.
Bu proqram sürətli şəkildə həyata keçirilə biləcək və xərc baxımından səmərəli həll kimi qiymətləndirilirdi. Problem ondadır ki, tank həddindən artıq iddialı layihə olmasa da, onun bəzi modernizasiya elementləri gözlənildiyi kimi işləmir.
Bunlardan biri də qüllənin transmissiya qutusudur. “The Telegraph”ın məlumatına görə, bu sistem “nəzərdə tutulduğu kimi tankın çəkisini və zirehini daşımaq üçün kifayət qədər güclü deyil”.
Sürətli həll tapılmasa, “Challenger 3” 2029-cu ilə qədər gecikə bilər
Hazırda RBSL problemi həll etmək üçün təcili tədbirlər görür. Baş podratçı işləri davam etdirmək əvəzinə bəzi subpodratçılara və təchizatçılara fəaliyyətlərini dayandırmaq göstərişi verib.
Britaniya qəzeti yazır: “Sənaye nümayəndələri bildirirlər ki, bu gecikmə proqramı iki ilə qədər yubada və növbəti satınalma fiaskosu ilə nəticələnə bilər.”
Bu, artıq təchizat zəncirindəki gecikmələr səbəbindən diqqət mərkəzində olan proqram üçün ciddi zərbə olardı.
İlkin planlara əsasən modernizasiya əsasən, “General Dynamics” şirkətinin hazır kommersiya məhsullarına söykənməli idi. Lakin sonradan Britaniya ordusu minlərlə xüsusi konstruksiya dəyişikliyi tələb edib ki, bu da layihənin xərc üstünlüyünü ciddi şəkildə azaldıb.
Bu isə belə bir sual yaradır: Nə üçün Böyük Britaniya hərbi rəhbərliyi tamamilə yeni tank hazırlamaq əvəzinə mövcud tankları modernləşdirməyə üstünlük verdi? Xüsusilə də Ukraynaya verilmiş “Challenger 2” tanklarının əvvəllər düşünüldüyü qədər məğlubedilməz olmadığı ortaya çıxdıqdan sonra…
Müdafiə Nazirliyi “Challenger 3” proqramını qrafik üzrə saxlamaq üçün böyük səylər göstərsə də, transmissiya qutusu ilə bağlı problem layihəni məcazi mənada “neytral ötürmədə ilişib qalmış” vəziyyətə sala bilər.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
