Raketin adı Osmanlı sultanı İldırım Bəyazidə istinad edir. Korpusunda Bəyazidin gerbi, burun hissəsində isə Mustafa Kamal Atatürkün imzası kimi milli simvollar yerləşdirilib. Bu isə layihənin tarixi davamlılıq ilə müasir müdafiə baxışı arasında qurduğu güclü əlaqəni simvolizə edir. Layihənin əsas məqsədi yalnız hərbi güc nümayiş etdirmək deyil, həm də qlobal təhdidlərə qarşı “ikinci zərbə” imkanını əldə etmək və milli təhlükəsizliyi sərhədlərdən kənarda təmin etməkdir. Adi döyüş başlığı daşımaq üçün hazırlanmış sistem nüvə silahına əsaslanmayan strateji yanaşmanı mənimsəyir. Laboratoriya sınaqlarını uğurla başa vuran “Yıldırımhan”ın hazırda poliqon sınaqlarına keçid mərhələsində olduğu bildirilir.


Tam əməliyyat imkanlarına çatmasının isə 2030-cu illərə qədər uzana biləcəyi proqnozlaşdırılır. Bu proses çərçivəsində bərk yanacaqlı əvvəlki sistemlərdən maye yanacaq texnologiyasına keçid materialşünaslıq, hərəkətverici sistemlər və aerodinamika sahələrində mühüm sıçrayış hesab olunur. Azot tetroksid (N₂O₄) və hidrazin törəmələri kimi saxlanıla bilən maye yanacaqlardan istifadə yüksək dartı qüvvəsi və uzun mənzil üstünlüyü təmin etsə də, əməliyyat hazırlığı proseslərini daha mürəkkəb edə bilir.


“Yıldırımhan”ın texniki arxitekturası müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərini aşmaq potensialı ilə seçilir. Hipersəs sürətlərində hərəkət edə bilməsi sayəsində aşkarlanması və məhv edilməsi olduqca çətin olan raket yüksək hündürlüklü ballistik trayektoriyası ilə erkən xəbərdarlıq sistemlərinə verilən reaksiya müddətini minimuma endirir. Həm sabit şaxtalardan, həm də mobil təkərli buraxılış qurğularından (TEL) buraxıla bilməsi sistemin sağqalma qabiliyyətini artırır. Qabaqcıl ətalətli naviqasiya sistemi (INS), ulduz izləmə sistemi və GPS/“Aydın” yedəkdə daşınan mövqetəyinetmə həlləri ilə təchiz edilən raket radioelektron mübarizə şəraitində belə yüksək dayanıqlıq nümayiş etdirir. Manevr edə bilən döyüş başlığı və radara görünmə sahəsini minimuma endirən kompozit korpus quruluşu onun müdafiə sistemlərini yarma imkanlarını daha da gücləndirir. Bu xüsusiyyətlər layihəni Türkiyənin müdafiə müstəqilliyi yolunda kritik dönüş nöqtəsinə çevirir.


Texniki xüsusiyyətləri

Mənzil: Təxminən 6.000 km (5.500 km və daha artıq qitələrarası sinif)
Maksimal sürət: “Mach” 9 ilə “Mach” 25+ arasında (atmosfer daxilində və xaricində hipersəs uçuşu)
Döyüş başlığı tutumu: 1.000-3.000 kq arası (təxminən 3 tona qədər, MIRV uyğunluğu potensialı)
Yanacaq: Azot tetroksid (N₂O₄) və hidrazin törəmələri əsaslı saxlanıla bilən maye yanacaq
Mühərrik: Dörd raket dartı mühərriki (birpilləli və ya çoxpilləli keçid arxitekturası)
Uzunluğu: 17-18 metr
Buraxılış çəkisi: 35.000-40.000 kq (35-40 ton)
Çapı: Təxminən 1,8-2,1 metr
Naviqasiya və tuşlama sistemi: Ətalətli naviqasiya sistemi (INS) ilə dəstəklənən, ulduz izləmə sistemi və qabaqcıl GPS/“Aydın” yedəkdə daşınan mövqetəyinetmə həlləri.
Korpus quruluşu: Yüksək temperatura davamlı karbon-karbon kompozit burun konusu və radara görünmə sahəsini minimuma endirən korpus dizaynı.

Ümumi xüsusiyyətləri

MSB AR-GE tərəfindən hazırlanmış yerli və milli dizayn
Adi döyüş başlığı daşıyan strateji çəkindirmə sistemi
Hipersəs uçuşu və yüksək manevr qabiliyyəti ilə müasir müdafiə şəbəkələrini aşmağa yönəlmiş quruluş
Türkiyənin bu günə qədərki ən böyük və ən uzun mənzilli ballistik raket layihəsi
Korpus dizaynında milli və tarixi simvolları daşıyan özünəməxsus estetika
Sabit və mobil buraxılış platformalarına uyğun çevik infrastruktur
Hələ inkişaf və sınaq mərhələsindədir, gələcəkdə kosmik texnologiyalara da töhfə vermək potensialına malikdir


“Yıldırımhan”ın təmin etdiyi strateji dərinlik Türkiyədən buraxıldığı təqdirdə Avropanın böyük hissəsini, Afrikanın demək olar ki, tamamını, Yaxın Şərqi, Rusiyanın geniş ərazilərini, Asiyada isə Hindistanı və Çinin şərq bölgələrini əhatə edən geniş təsir zonası yaradır. Bu mənzil enerji xətləri, hərbi bazalar və kritik infrastruktur obyektləri kimi hədəflərə qarşı adi döyüş başlığı ilə cavab vermək imkanı yaradır, eyni zamanda NATO daxilindəki güc balansına təsir göstərə biləcək xüsusiyyət daşıyır. Layihə müdafiə ixracı sahəsində də yeni imkanlar aça bilər. Hətta bəzi Avropa ölkələrinin belə bu sistemə maraq göstərdiyi bildirilir. Texnoloji baxımdan isə raket mühərrikləri, yüksək temperatura davamlı kompozit materiallar, istiqamətləndirmə sistemləri və yüksək dəqiqlikli naviqasiya texnologiyaları kimi sahələrdə əlavə texnologiyaların inkişafına zəmin yaradır. Bunun sayəsində mülki kosmik proqramlara da dolayı töhfə verməsi gözlənilir.


Tənqidçilər maye yanacağın logistik çatışmazlıqlarına və birpilləli arxitekturanın mümkün məhdudiyyətlərinə diqqət çəksələr də, “Yıldırımhan” Türkiyənin öz texnologiyasını istehsal etmək iradəsinin konkret sübutu kimi qiymətləndirilir. Sistem hələ tam prototip sınaqlarından keçməsə də, laboratoriya sınaqlarında əldə olunan nəticələr ümidverici hesab olunur. Gələcək sınaqlar, mümkün təkmilləşdirmələr və əməliyyat inteqrasiyası ilə birlikdə silahlanmaya qəbul olunması Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin müdafiə doktrinasına köklü təsir göstərə biləcək güc amilinə çevrilə bilər.


Nəticə etibarilə, “Yıldırımhan” sadəcə raket sistemi deyil, Türkiyənin texnoloji müstəqillik yolunda mühüm dönüş nöqtəsidir. Beynəlxalq arenada yaratdığı müzakirələr və cəlb etdiyi diqqət onun geosiyasi əhəmiyyətini artıq indidən ortaya qoyur. Türkiyənin “öz qanadları ilə uçmaq” baxışı bu kimi iddialı layihələrlə daha da konkret məzmun qazandıqca, regional və qlobal təhlükəsizlik balanslarında yeni səhifə açıla bilər.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az