Ordu.az xəbər verir ki, Heqset bu barədə Brüsseldə keçirilən NATO müdafiə nazirlərinin toplantısında danışıb.
Nazirin sözlərinə görə, altı aya qədər davam edə biləcək qiymətləndirmə prosesi “NATO 3.0” adlandırılır və məqsəd alyans daxilində yük bölgüsünün daha çox Avropa ölkələrinin üzərinə keçməsini təmin etməkdir.
Heqset bildirib ki, araşdırma ABŞ-nin NATO-dan və ya alyans qarşısındakı öhdəliklərindən geri çəkilməsi anlamına gəlmir. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Avropanın müdafiəsində lider deyil, tərəfdaş rolunda çıxış etməlidir. Nazir əlavə edib ki, proses altı aydan daha qısa müddətdə də başa çata bilər və həm ABŞ, həm də Avropa hərbi komandanlıqları bu qiymətləndirməyə öz töhfələrini verəcəklər.
“NATO-nu olması lazım olduğu kimi, Avropanın öz müdafiəsinə rəhbərlik etdiyi balanslı bir alyansa çevirmək üçün səylərimizi ikiqat artırırıq. Bu, NATO 3.0 konsepsiyasıdır”, - deyə Heqset vurğulayıb.
Nazir “NATO 3.0” modelini Avropadakı təhlükələrin qarşısının alınmasına yönəlmiş və əsasən avropalılar tərəfindən idarə olunan yeni alyans modeli kimi xarakterizə edib.
Heqset həmçinin ABŞ-nin NATO-ya illik maliyyə töhfələrinin bundan sonra müttəfiqlərin müdafiə xərcləri üzrə öhdəliklərini yerinə yetirməsindən asılı olacağını açıqlayıb.
Onun sözlərinə görə, müttəfiqlər müdafiə xərclərini təcili şəkildə artırmasalar, ABŞ-nin maliyyə töhfələri də azalacaq. Nazir vurğulayıb ki, ABŞ müttəfiqlərinin özləri qədər Avropanın müdafiəsinə daha çox diqqət göstərə və daha çox vəsait ayıra bilməz.
ABŞ NATO ölkələrinin ümumi daxili məhsulunun 5 faizini müdafiə sahəsinə yönəltməsini tələb edir. Heqset bildirib ki, bir çox ölkələr bu hədəfə doğru irəliləyir, bəziləri isə nəzərdə tutulandan daha sürətli hərəkət edir.
Nazir qeyd edib ki, Prezident Donald Tramp ABŞ müdafiə büdcəsini 2026-cı ildə 1 trilyon dollardan yuxarı qaldırmağı, 2027-ci ildə isə 1,5 trilyon dollara çatdırmağı öhdəsinə götürüb.
Heqset müdafiə xərcləri üzrə hədəfləri yerinə yetirməyən ölkələrin diqqətlə izlənəcəyini də bildirib. Onun sözlərinə görə, bəzi ölkələr bu qiymətləndirmədən uğurla keçəcək, digərləri isə uğursuz nəticə göstərəcək.
Bu araşdırma ABŞ-nin NATO-nun böhran qüvvələrinə verdiyi töhfəni faktiki olaraq azaltdığı dövrə təsadüf edir. NATO-nun Baş katibi Mark Rütte Vaşinqtonun həyata keçirdiyi bu dəyişikliklərin artıq qüvvəyə mindiyini təsdiqləyib.
Bununla yanaşı, Rütte vurğulayıb ki, hərbi qarşıdurma halında ABŞ də daxil olmaqla bütün müttəfiqlər malik olduqları maksimum imkanları səfərbər edəcəklər.
Onun sözlərinə görə, digər müttəfiq ölkələr ABŞ-nin azaltdığı töhfələrin yaratdığı boşluğu doldurmaq üçün böhran qüvvələrinə dəstəyi artırırlar.
NATO daha əvvəl açıqlamışdı ki, Avropalı müttəfiqlər və Kanada son bir ildə müdafiə sahəsinə əlavə 90 milyard dollar vəsait ayırıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 20 faiz artım deməkdir.
Toplantıda Polşanın ölkədə daimi ABŞ hərbi bazasının yaradılması təşəbbüsü də müzakirə olunub. Polşanın müdafiə naziri Vladislav Kosinyak-Kamış Pit Heqsetlə keçirdiyi görüşdən sonra Vaşinqtonun bu təklifə müsbət yanaşdığını bildirib.
Nazirin sözlərinə görə, yekun qərar mümkün razılaşmanın detalları ilə bağlı olacaq. O qeyd edib ki, Varşavanın 2026-cı il mayın 29-da göndərdiyi rəsmi təklifə cavab verilib və Heqset Polşada daimi ABŞ hərbi mövcudluğunu dəstəklədiyini bildirib.
Hazırda Polşada əksəriyyəti rotasiya prinsipi ilə xidmət aparan təxminən 10 min ABŞ hərbçisi yerləşdirilib. Varşava “NATO 3.0” konsepsiyasını da dəstəklədiyini bəyan edib.
Eyni gün keçirilən Ukrayna Müdafiə Təmas Qrupunun “Ramştayn” formatlı iclasında müttəfiq ölkələr Ukraynaya yeni hərbi yardım paketləri ayırıblar.
Ukraynanın müdafiə naziri Mixaylo Fedorovun sözlərinə görə, yeni öhdəliklərin ümumi dəyəri 4 milyard dollara çatır. Bunun 1 milyard dolları NATO-nun Ukraynanın Prioritet Ehtiyacları Siyahısı proqramı çərçivəsində təmin ediləcək.
Yeni yardım paketlərində hava hücumundan müdafiə sistemləri əsas yer tutur. Böyük Britaniya dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə olunan gəlirlər hesabına maliyyələşdirilən 752 milyon funt sterlinqlik paket çərçivəsində 150 min pilotsuz uçuş aparatı, 350-dən çox hava hücumundan müdafiə raketi və radar sistemi təqdim edəcək.
Almaniya əlavə PAC-3 maliyyələşdirilməsi və daha bir IRIS-T sisteminin verilməsini elan edib. Niderland isə pilotsuz uçuş aparatları və hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün 500 milyon avro ayırdığını açıqlayıb.
Mark Rütte bu mərhələni Ukrayna üçün “imkan pəncərəsi” kimi qiymətləndirib. Pit Heqsetin açıqladığı qiymətləndirmə prosesi NATO liderlərinin 2026-cı il iyulun 7-8-də keçirilməsi planlaşdırılan sammitindən bir neçə həftə əvvəl elan olunub.
Sammitdə alyansın qüvvə strukturu, müdafiə xərcləri üzrə hədəflər və Avropanın konvensional müdafiədəki rolu əsas müzakirə mövzuları olacaq.
Heqset bildirib ki, araşdırma prosesi ABŞ Konqresi və müttəfiqlərlə məsləhətləşmələri də əhatə edəcək. Onun sözlərinə görə, Avropa öz konvensional müdafiəsinə görə əsas məsuliyyəti üzərinə götürə bilər və götürməlidir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
