Sistemin texnoloji mənşəyinə dair vacib bir tarixi və mühəndislik faktının vurğulanması zəruridir: ASN-301 platforması heç bir şəkildə orijinal Çin istehsalı dizayn deyil, əksinə “İsrail Aerokosmik Sənayesi”nin (IAI) hələ 1980-ci illərin sonlarında istehsal etməyə başladığı “Harpy” anti-radar “gəzən sursat” sisteminin Çin tərəfindən tərsinə mühəndislik və texnologiya transferi yolu ilə əldə edilmiş kopyasıdır. Bu məsələ ciddi diplomatik və hüquqi mübahisələrə də səbəb olub, belə ki, İsrail 1994-cü ildə Çin Xalq Azadlıq Ordusuna 100-yə yaxın “Harpy” sistemi satmış, lakin 2004-cü ildə ABŞ-nin ciddi diplomatik təzyiqi nəticəsində bu sistemlərin sonrakı modernləşdirilməsi və texniki dəstək proqramı dayandırılmışdı. Çin tərəfi əldə etdiyi orijinal “Harpy” platformasının texniki sənədlərini və mühəndislik strukturunu mənimsəyərək ASN-301-i istehsala buraxmışdı, lakin bu prosesdə Çin tərəfi orijinal İsrail dizaynının kritik komponentlərini (xüsusən passiv radar axtarış başlığının siqnal emal alqoritmlərini, infraqırmızı qarşıdurma vasitələrinə qarşı qoruyucu modulları və idarəetmə proqram təminatını) tam səviyyədə kopyalaya bilməyib. Nəticədə ASN-301 özünün orijinal İsrail prototipindən həm performans göstəriciləri, həm də etibarlılıq baxımından ciddi şəkildə geri qalıb. Müqayisə üçün qeyd etmək lazımdır ki, İsrail orijinalı “Harpy” platforması 500 km məsafəyə uça bildiyi və müasir modifikasiyası olan “Harop” 1000 km radiusda fəaliyyət göstərə bildiyi halda, Çin kopyası ASN-301-in maksimum uçuş məsafəsi cəmi 280-288 km həddində qalır ki, bu, orijinaldan demək olar ki, iki dəfə az göstəricidir və bu rəqəm sistemin əməliyyat tətbiqi imkanlarını köklü şəkildə məhdudlaşdırır.
Sistemin texniki parametrləri (135 kq çəki, 2.5 metr uzunluq, 2.2 metr qanad açılımı, delta qanad konstruksiyası, arxa hissədə yerləşən pistonlu itələyici pərli mühərrik, 220 km/saat maksimum sürət, 4 saat havada qalma müddəti, 25 km radiuslu radar aşkarlama məsafəsi və 2-18 GHz tezlik diapazonunda işləyən passiv radar axtarış başlığı) formal olaraq müasir SEAD/DEAD əməliyyatları üçün uyğun göstəricilər kimi təqdim edilə bilər, lakin bu parametrlərin hər biri ayrı-ayrılıqda və kompleks şəkildə analiz edildikdə sistemin müasir döyüş mühitinin real tələblərinə cavab vermədiyi aydın görünür. Sistemin döyüş başlığı 30 kq çəkili yüksək partlayış qabiliyyətli qəlpəli yükdən ibarətdir və hədəfə 20 metr qaldıqda lazer yaxınlıq sensoru vasitəsilə partlayaraq 7000-ə yaxın xüsusi qəlpə yayır. Bu konstruksiya yalnız açıq mövqedə yerləşən, zirehlənməmiş radar antenalarını, optik sensorları, antena ötürücü xətlərini və elektron komponentləri sıradan çıxarmaq üçün optimallaşdırılıb, yəni sistem dar bir funksional spektr üçün dizayn olunub və bu spektrdən kənarda funksional dəyəri minimuma enir.
İndi isə sistemin daxili struktur zəifliklərinə hərbi-texniki müstəvidə dərindən nəzər saldıqda, “Vorot” sisteminin əsl döyüş mühitində niyə effektiv olmayacağına dair bir neçə fundamental amil ortaya çıxır.
Birinci və ən kritik zəiflik məsafə məhdudiyyətidir. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, sistemin maksimum uçuş radiusu 280-288 km həddində olub, müasir analoqlarından, xüsusən İsrail istehsalı “Harpy” (500 km), “Harop” (1000 km) və hətta İran istehsalı “Shahed-136” (1000+ km) kimi sistemlərdən əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. Bu məsafə məhdudiyyəti onu nəzərdə tutur ki, “Vorot” sistemini operativ tətbiq etmək üçün buraxılış kompleksinin, yəni 4×4 və ya 6×6 taktiki hərbi yük maşınlarının üzərində yerləşdirilmiş 6 ədəd kvadrat konteynerdən ibarət raket paketinin cəbhə xəttinə son dərəcə yaxın məsafədə yerləşdirilməsi tələb olunur. Bu isə öz növbəsində daşıyıcı platformaları (Ermənistan ordusunun yük maşınlarını və hərəkətli buraxılış stansiyalarını) müasir kəşfiyyat sistemlərinin və artilleriya zərbə dairəsinin daxilinə salır. Müasir döyüş mühitində bu cür hərəkətli buraxılış kompleksləri 152-155 mm çaplı haubitsalar, Yaylım Atəşli Reaktiv Sistemlər (YARS), taktiki ballistik raketlər (məsələn, LORA, ATACMS analoqları), həmçinin uzun mənzilli kamikadze tipli PUA-lar tərəfindən birinci dərəcəli prioritet hədəf statusunda qiymətləndirilir və müasir kəşfiyyat-zərbə döngəsində 6-15 dəqiqə ərzində neytrallaşdırılır. Bu məhdudiyyət “Vorot” sisteminin əməliyyat həyat dövrünü, xüsusən intensiv döyüş şəraitində, son dərəcə qısa edir.
İkinci kritik zəiflik sistemin akustik və vizual imzasının yüksək olmasıdır. Pistonlu daxili yanma mühərriki ilə təchiz edilmiş ASN-301 platforması havada xarakterik və yüksək tezlikli “moped” tipli akustik səs çıxarır ki, bu səs sakit hava şəraitində 3-5 km, mülayim hava şəraitində isə 1.5-2 km məsafədən aydın eşidilir. Bu akustik xüsusiyyət, eyni zamanda sistemin nisbətən böyük ölçüləri (2.5 metr uzunluq, 2.2 metr qanad açılımı) və 220 km/saat maksimum sürət göstəricisi onu vizual və termal kəşfiyyat üçün asan hədəfə çevirir. Müqayisə üçün qeyd etmək yerinə düşər ki, müasir stels konfiqurasiyalı kamikadze tipli PUA-lar elektrik və ya kiçik tezlikli reaktiv mühərriklərdən istifadə edir ki, onların akustik imzası 500 metrdən artıq məsafədə demək olar ki, qeyri-müəyyən olur. “Vorot”un pistonlu mühərrik səsi rəqib postlarına onun yaxınlaşmasını ən azı 60-90 saniyə əvvəlcədən xəbər verir ki, bu vaxt müasir nöqtəvi müdafiə sistemlərinin (portativ “Stinger” tipli raket komplekslərinin və ya 23-30 mm çaplı zenit artilleriya sistemlərinin) atəş hazırlığına çatması üçün kifayət edir. Üstəlik, PUA-nın delta qanad konstruksiyası onun radara görünmə sahəsini (RCS) 0.5-1.0 m² həddində saxlayır ki, bu da müasir mobil hərəkətli kəşfiyyat radarları və hətta orta səviyyəli hərbi radarlar üçün son dərəcə aydın hədəf imzası deməkdir.
Üçüncü fundamental zəiflik sistemin yalnız aktiv radar siqnallarına yönəlmiş passiv axtarış başlığı prinsipi ilə işləməsidir. “Vorot-1” platforması yalnız qarşı tərəfin radar şüalanması zamanı işə düşən tezlik diapazonlarını (2-18 GHz) tuta bilir, bu isə o deməkdir ki, əgər qarşı tərəf öz radar şəbəkəsinin emissiya rejimini idarə edərək radarları söndürərsə, sistem hədəfə kilidlənmə qabiliyyətini tamamilə itirir. Müasir hərbi doktrinalarda anti-radar “gəzən sursat”lara qarşı standart əks-tədbirlər sırasına məhz radar emissiyasının fasiləli rejimdə idarə edilməsi, yalançı radar siqnalı yayan ucuz “decoy” stansiyalarının (məsələn, NATO standartlarında istifadə edilən TQ-50 və ya Rusiya istehsalı “Gazetchik-E” tipli aldatma kompleksləri) yerləşdirilməsi və əsl radar mövqelərinin gizlədilməsi daxildir. Bu cür əks-tədbirlərlə üzləşdikdə “Vorot” sistemi havada hədəfsiz dövr etməyə məcbur olur, 4 saatlıq havada qalma müddəti tükəndikdən sonra yanacaq ehtiyatını itirərək boş əraziyə düşüb partlayır ki, bu isə tamamilə effektiv olmayan nəticəni ifadə edir. Üstəlik, müasir radar şəbəkələri “frequency hopping” (tezlik sıçrayışı) və “low probability of intercept” (aşağı tutulma ehtimalı) texnologiyalarından istifadə edir ki, bu da ASN-301-in passiv axtarış başlığının dəqiq tezlik kilidi yaratma qabiliyyətini sıfıra yaxın səviyyəyə endirir.
Dördüncü zəiflik döyüş başlığının dar funksional spektrə optimallaşdırılması məsələsidir. 30 kq çəkili qəlpə tipli döyüş başlığı yalnız açıq mövqedəki radar antenalarına, elektron komponentlərə və zirehlənməmiş texnikaya qarşı effektivdir. Lakin müasir HHM kompleksləri (xüsusən S-300, S-400, “Patriot”, “Aegis Ashore”, “Barak-8” və müasir Çin HQ-9 sistemləri) radarlarını bir neçə qoruyucu təbəqədə yerləşdirir: əvvəlcə betondan örtüklü mövqelər, sonra elektromaqnit mühafizə qapaqları, nəhayət dəyişdirilə bilən modul antena strukturları. “Vorot”un qəlpə yükü bu cür çoxtəbəqəli qorunmuş hədəflərə qarşı minimum təsir göstərir. Hətta yarı-açıq mobil radarlar aktiv mühafizə kompleksləri və lokal məsafədə işləyən “hard-kill” önləyici sistemləri ilə qorunur ki, bu da “Vorot”un terminal fazada hədəfə çatma ehtimalını ciddi şəkildə azaldır. Bundan əlavə, sistemin zirehli texnikaya, betona, bunker tipli komanda məntəqələrinə və ya yeraltı obyektlərə qarşı effektivliyi praktiki olaraq sıfırdır, çünki qəlpə tipli yük kinetik nüfuz qabiliyyətindən məhrumdur.
Beşinci kritik zəiflik sistemin radioelektron mübarizəyə qarşı son dərəcə yüksək həssaslığıdır. “Vorot” platforması GPS naviqasiya sistemindən, kommersiya səviyyəli rabitə protokollarından və nisbətən sadə şifrələmə alqoritmlərindən istifadə edir. Müasir “GPS-spoofing” texnologiyaları (Rusiya istehsalı “Krasuxa-4” və “Krasuxa-2O” kompleksləri, Türkiyə istehsalı KORAL radioelektron mübarizə sistemi, İsrail istehsalı “Skyjam” və “Skyfix” platformaları) sistemin naviqasiya kanalını ya tamamilə blokada edə, ya da aldadılmış koordinatlar yükləyərək onu səhv istiqamətə yönəldə bilər. “Stinger” və ya “Mistral” tipli portativ HHM komplekslərinin müasir variantları isə sistemin elektro-optik və infraqırmızı imzasını terminal fazada asanlıqla tutub məhv edir. Bundan əlavə, sistemin daxili idarəetmə alqoritmləri, yəni passiv axtarış başlığının siqnal-emal mərhələsi mühəndislik baxımından nisbətən primitiv bir məntiqə əsaslanır və müasir ağıllı qarışdırma texnologiyaları tərəfindən asanlıqla aldadılır.
Altıncı zəiflik sistemin “decoy” (yalançı hədəf) hücumlarına qarşı son dərəcə həssas olmasıdır. Müasir hərbi doktrinada anti-radar “gəzən sursat”lara qarşı ən effektiv əks-tədbir ucuz, mobil, real radar siqnal profilini simulyasiya edən yalançı stansiyaların yerləşdirilməsidir. Bu cür stansiyalar, məsələn, NATO standartında MOPS (Mobile Phased-array Simulator), Rusiya istehsalı “Pelena-1” və “Gazetchik-E” sistemləri, Türkiyə istehsalı İLGAR tipli aldatma kompleksləri əsl radarın bütün siqnal profilini (tezlik, impuls genişliyi, “scan rate”) tam dəqiqliklə təkrar edir. “Vorot”un passiv axtarış başlığı bu cür yalançı hədəfləri əsl radardan ayırd edə bilmir və bahalı kamikadze yükünü ucuz “decoy” üzərində israf edir. Hərbi-iqtisadi baxımdan qiymətləndirildikdə, “Vorot” sisteminin bir vahidinin təxmini dəyəri 300-500 min ABŞ dolları arasında dəyişir, halbuki yalançı radar stansiyalarının dəyəri 10-30 min dollar həddindədir, yəni hücum edən tərəf hər atışda 10-15 dəfəlik iqtisadi itki ilə üzləşir.
Yeddinci zəiflik sistemin yüngül zenit-artilleriya sistemlərinə qarşı son dərəcə həssas olmasıdır. “Vorot”un nisbətən aşağı sürəti (220 km/saat), zəif manevr qabiliyyəti (tipik delta qanad konstruksiyası üçün maksimum 4-5G manevr həddi) və böyük ölçüləri onu 23 mm çaplı ZU-23-2, 30 mm çaplı AK-630, “Phalanx” CIWS, müasir “Skyranger 30”, “Oerlikon” GDF və Türkiyə istehsalı “Korkut” tipli mobil zenit-artilleriya kompleksləri üçün asan hədəfə çevirir. Bu sistemlər atəşə nəzarət altında olan radar və ya elektro-optik tutma vasitələri ilə təchiz edilib və “Vorot” tipli alçaqdan və yavaş uçan hədəfləri 3-4 km məsafədən etibarlı şəkildə neytrallaşdırır. Hətta köhnə nəsil “Strela-2” və “Strela-3” tipli portativ raketlər belə “Vorot”un yüksək infraqırmızı imzası (pistonlu mühərrikin istilik yayımı və metal-kompozit gövdənin günəş radiasiyası altında qızması) sayəsində ona qarşı effektiv istifadə edilə bilər.
Səkkizinci zəiflik sistemin radar axtarış başlığının yalnız 25 km radiusunda hədəf aşkarlama qabiliyyətinə malik olmasıdır. Bu radius müasir SEAD/DEAD əməliyyatları üçün yetərsizdir, çünki rəqib HHM komplekslərinin radar şəbəkəsi adətən eşelonlanmış və paylanmış konfiqurasiyada, yəni bir-birindən 40-80 km məsafədə yerləşdirilmiş bir neçə radar postu və onların qarşılıqlı dəstəkləyici örtüyü prinsipi ilə qurulur. “Vorot” platforması havada dövr edərkən cəmi 25 km radiusunda radar siqnalları darayır, bu isə geniş rəqib HHM şəbəkəsində kifayət qədər dar bir “təftiş zonasıdır”. Üstəlik, bu radius sistemin müəyyən hündürlükdə uçuş profilində qalması şərti ilə əldə edilir. Əgər sistem alçaq hündürlükdə uçmağa məcbur olarsa, radio horizonu effekti səbəbindən faktiki aşkarlama radiusu 12-15 km-ə qədər düşür.
Doqquzuncu zəiflik sistemin pis hava şəraitinə qarşı yüksək həssaslığıdır. “Vorot”un pistonlu mühərriki yüksək rütubət, sıx duman, qar yağışı və -10°C-dən aşağı temperatur şəraitində ya işə düşmür, ya da uçuş zamanı tez-tez nasazlıqlar verir. Cənubi Qafqaz iqlimi, xüsusən Zəngəzur və Dərələyəz regionlarındakı dağlıq ərazilər, qış mövsümündə ardıcıl olaraq mənfi temperatur, qar fırtınası və dumanla müşayiət olunur ki, bu da sistemin əməliyyat hazırlığını ildə təxminən 25-30% azaldır. Eyni zamanda, sistemin elektro-optik komponentləri (xüsusən delta gövdəsinə inteqrasiya edilmiş termal sensorlar) yüksək rütubət şəraitində kondensasiya problemləri ilə üzləşir və bu, axtarış başlığının siqnal emal keyfiyyətini azaldır.
Onuncu zəiflik sürü taktikası tətbiqində koordinasiya alqoritmlərinin primitiv olmasıdır. Erməni hərbi planlaşdırıcılarının “Vorot-2” platformasını sürü hücumlarında tətbiq edəcəyi iddia edilsə də, real döyüş şəraitində sistemin müasir mənada effektiv sürü taktikası həyata keçirə bilməyəcəyi aydındır, çünki ASN-301 platformaları arasında real vaxt rejimində məlumat mübadiləsi, avtonom hədəf paylaşdırılması, və müştərək manevr koordinasiyası üçün lazım olan elektron infrastruktur sadəcə mövcud deyil. Hər bir ASN-301 platforması faktiki olaraq müstəqil axtarış aparır və yalnız özünə yaxın olan radar siqnallarına reaksiya verir, yəni bu “saxta sürü” və ya “kütləvi tək hücumlar” effektidir, müasir sürü taktikasının özü deyil. Üstəlik, eyni vaxtda buraxılan 6 platformanın koordinasiya olunmamış davranışı bir-birinə də mane ola bilər və hətta dost atəşi ssenarilərini yarada bilər.
On birinci zəiflik müqavilə və logistik baxımdan Çin istehsalı sistemlərə xas olan struktur problemlərdir. Çin müdafiə sənayesi ixrac etdiyi sistemlər üçün uzunmüddətli texniki dəstək, ehtiyat hissələri tədarükü və modernləşdirmə proqramları sahəsində son dərəcə qeyri-stabil bir tarixçəyə malikdir. İraq, İordaniya, Pakistan və Nigeriyanın Çin istehsalı PUA platformaları ilə yaşadığı təcrübə (1-3 il ərzində platformanın əməliyyat hazırlığının çökməsi) Ermənistanın “Vorot” sistemində də təkrarlanma ehtimalı son dərəcə yüksəkdir. Ermənistan-Çin coğrafi məsafəsi, ehtiyat hissələri tədarük marşrutunun mürəkkəbliyi, texniki sənədlərin Mandarin və ingilis dilində olması ilə ermənidilli hərbi personalın linqvistik baryeri, eyni zamanda Çin texniki mütəxəssislərinin Ermənistanda davamlı dislokasiyasının diplomatik və geosiyasi cəhətdən mümkün olmaması bu logistik blokadanın qaçılmaz olduğunu göstərir.
On ikinci zəiflik sistemin əməliyyat doktrinasının özünün tələblərini ödəyəcək paralel hərbi infrastruktura ehtiyac duymasıdır. Erməni hərbi planlaşdırıcılarının “Vorot” sistemini Hindistan istehsalı “Pinaka” reaktiv yaylım atəşli sistemləri və Fransa istehsalı “Caesar” haubitsaları ilə birgə avtomatlaşdırılmış idarəetmə şəbəkəsində istifadə edəcəyi iddia edilir. Lakin bu cür çoxmilli, çoxmənbəli silah sistemlərinin vahid bir komanda-idarəetmə (C4ISR) arxitekturasına inteqrasiyası son dərəcə mürəkkəb texniki, doktrinal və proqram təminatı işidir. Hindistan, Fransa və Çin istehsalı sistemlər tamamilə fərqli rabitə protokollarından, fərqli şifrələmə standartlarından, fərqli hədəf təyinetmə alqoritmlərindən və fərqli komanda zənciri arxitekturalarından istifadə edir. Bu çoxfunksiyalı sistemlərin bir-biri ilə “real vaxt rejimi”ndə məlumat mübadilə etməsi üçün ortaq inteqrasiya platforması və mərkəzləşdirilmiş kəşfiyyat-əməliyyat mərkəzi tələb olunur ki, Ermənistan ordusunun mövcud infrastrukturu bu cür mürəkkəblik səviyyəsi üçün hazır deyil.
On üçüncü zəiflik və bəlkə də ən kritik amillərdən biri sistemin ASN-301 kimi rəsmi adlandırılması ilə real döyüş təcrübəsinin uyğunsuzluğudur. Çin Xalq Azadlıq Ordusu (PLA) bu sistemi öz daxili hərbi təlimlərində, xüsusən Tayvan boğazı istiqamətindəki nümayişlərdə sınaqdan keçirib və şərti düşmən radarlarına qarşı uğurlu sınaq atışları nümayiş etdirib, lakin platforma genişmiqyaslı real döyüş əməliyyatlarında geniş şəkildə tətbiq edilməyib. Sistemin əsaslandığı orijinal İsrail “Harpy” platforması Hindistan-Pakistan münaqişəsində qismən sınaqdan keçirilib, eyni aerodinamik fəlsəfəyə malik İran “Shahed-136” sistemi isə Ukrayna müharibəsində geniş tətbiq edilib və məhz son nümunə bu kateqoriya platformaların müasir hava hücumundan müdafiə qarşısında nə dərəcədə həssas olduğunu açıq şəkildə göstərib. Ukraynada “Shahed-136” sistemlərinin müasir HHM şəbəkəsi, “Stinger”, “Gepard” ZSU sistemləri və hətta köhnə S-300 modifikasiyaları tərəfindən kütləvi şəkildə neytrallaşdırılması statistikası (təxminən 80-90% önləmə faizi) eyni texnoloji ailəyə aid olan “Vorot” platformasının da oxşar taleyə məhkum olduğunu göstərir.
Sistemin əməliyyat doktrinasına və erməni hərbi planlaşdırıcılarının nəzərdə tutduğu taktiki sxemlərə dərindən baxdıqda, bu doktrinanın özü də ciddi konseptual problemlərlə müşayiət olunur. “Tələ və təqib” taktikasının əsasında dayanan məntiq, yəni ucuz saxta hədəf PUA-ları ilə rəqibin HHM radarlarını işə salmaq və sonra “Vorot-1”i radar emissiyasına yönəltmək nəzəri olaraq cazibəli görünsə də, müasir HHM kompleksləri artıq onilliklərdir ki, bu cür taktikalara qarşı təlim keçmiş və proqramlaşdırılıb. Müasir HHM operatorları izləmə zamanı darama rejimində işləyir, hədəf təsnifatı avtomatik alqoritmlər tərəfindən aparılır və “saxta hədəf vs. əsl hədəf” ayırd edilməsi üçün xüsusi proqram filtrləri tətbiq edilir. Üstəlik, müasir HHM doktrinasında radar emissiya idarəçiliyi standart prosedur kimi tətbiq edilir, yəni radarlar yalnız zəruri anda və qısa müddətə işə salınır, bu isə “Vorot-1”in hədəf kilidi yaratma pəncərəsini son dərəcə daraldır.
“Sürü hücumu” taktikasının “Vorot-2” platforması ilə həyata keçirilməsi məsələsində də ciddi praktik problemlər mövcuddur. Bir yük maşınından eyni anda 6 PUA-nın, bir neçə maşından isə “onlarla” platformanın eyni hədəfə qarşı buraxılması nəzəri olaraq HHM sistemlərinin atəş kanallarını həddi aşacaq səviyyədə yükləyə bilər. Lakin real döyüş şəraitində bu taktikanın effektivliyi bir neçə amilə bağlıdır: ilk olaraq, eyni anda 6 PUA-nın buraxılması üçün yük maşınının cəbhə xəttinə 50-100 km məsafədə yerləşdirilməsi tələb olunur ki, bu, daşıyıcı maşını birinci dərəcəli prioritet hədəfə çevirir. İkincisi, sürü kütləsinin koordinasiya olunmaması səbəbindən platformalar bir-birinin əməliyyat zonasına müdaxilə edir və effektiv kütlə sıxlığını yarada bilmir. Üçüncüsü, müasir HHM kompleksləri məhz çoxlu sayda kiçik hədəflərə qarşı paralel atəş qabiliyyəti ilə təchiz edilib və onların atış tempi 6-10 hədəfə eyni anda reaksiya verməyə imkan verir.
“Artilleriya ilə müştərək koordinasiya” konseptində nəzərdə tutulan ssenari, yəni “Vorot”un radar siqnal koordinatlarını real vaxt rejimində arxadakı “Pinaka” və “Caesar” artilleriya batareyalarına ötürməsi mühəndislik baxımından çox optimist bir doktrinal təcrübədir. Belə bir kompleks sensor-atış halqası müasir Qərb ordularında 5-15 dəqiqəlik tamamlama vaxtı ilə fəaliyyət göstərir, lakin bu zaman ərzində əks tərəfin radarı artıq mövqe dəyişdirə bilər və ya emissiya rejimini söndürə bilər. Üstəlik, Ermənistan ordusunun sovet-rus, Hindistan, Fransa və Çin istehsalı sistemləri arasında vahid avtomatlaşdırılmış komanda-idarəetmə şəbəkəsi qurulması texniki cəhətdən son dərəcə mürəkkəbdir və hələ heç bir uğurlu praktik nümunəsi nümayiş etdirilməyib.
Geosiyasi-strateji müstəvidə qiymətləndirildikdə, Ermənistanın “Vorot” sistemini Çindən əldə etməsi Pekinin Cənubi Qafqaz hərbi-siyasi məkanına nüfuz cəhdinin bir hissəsidir. Çinin bu satışı təsdiqləməsi həm İrəvanın hərbi izolyasiyasının dərinləşməsini, həm də Çinin müdafiə ixracında daha aqressiv siyasət yürütməsini əks etdirir. Lakin Pekin üçün Ermənistan iqtisadi miqyas, geosiyasi əhəmiyyət və strateji prioritet baxımından ikinci dərəcəli bir tərəfdaşdır və Çin tərəfi kritik məqamlarda Ermənistana uzunmüddətli hərbi-texniki dəstək təmin etmək öhdəliyini götürmək niyyətində deyil. Bundan əlavə, Çinin Azərbaycanla iqtisadi münasibətləri, xüsusən “Bir Kəmər, Bir Yol” (BRI) çərçivəsində Xəzər keçidi və Orta Dəhliz layihələri kontekstində Pekin üçün strateji baxımdan daha vacibdir, bu isə “Vorot” satışının diplomatik baxımdan həssas və məhdud miqyasda qaldığını göstərir.
Yekun analitik qiymətləndirmə apardıqda, Çin istehsalı ASN-301 platforması (Ermənistan ordusunda rəsmi olaraq “Vorot-1” və “Vorot-2” kimi təsnifləndirilən anti-radar kamikadze tipli PUA-lar) həm texnoloji səviyyə, həm doktrinal uyğunluq, həm logistik dəstək, həm də qlobal döyüş tarixçəsi baxımından Ermənistan ordusu üçün ciddi strateji oyun dəyişdirici olmayacaq ikinci dərəcəli bir hərbi vasitədir. Sistemin orijinal İsrail “Harpy” prototipindən geri qalan performans göstəriciləri, məsafə məhdudiyyəti, yüksək akustik və vizual imzası, dar funksional spektri, radioelektron mübarizəyə qarşı yüksək həssaslığı, “decoy” hücumlarına qarşı zəifliyi, yüngül zenit-artilleriya sistemlərinə qarşı vurulma ehtimalının yüksək olması, pis hava şəraitinə qarşı operativ məhdudiyyətləri, sürü taktikasının primitiv koordinasiya alqoritmləri və Çin istehsalı sistemlərə xas olan logistik blokada riski – bütün bu amillər birlikdə “Vorot” sisteminin Cənubi Qafqaz hərbi balansını dəyişdirmək qabiliyyətinin minimum olduğunu göstərir. Erməni hərbi planlaşdırıcılarının nəzərdə tutduğu “Tələ və təqib”, “Sürü hücumu” və “Artilleriya ilə müştərək koordinasiya” doktrinal sxemləri nəzəri olaraq cazibəli görünsə də, müasir hava hücumundan müdafiə kompleksləri artıq onilliklərdir ki, bu cür taktikalara qarşı effektiv əks-tədbirlər sisteminə malikdir və yalnız tamamilə müdafiəsiz və ya texnoloji baxımdan geri qalmış rəqibə qarşı bu doktrinalar uğur qazana bilər. Bütövlükdə, “Vorot” satınalması Ermənistanın 2020-ci il müharibəsindən sonra yaşadığı strateji-doktrinal böhranı simvolik şəkildə kompensasiya etmək cəhdi kimi qiymətləndirilməlidir, lakin bu cəhd, sistemin real struktur zəiflikləri və qlobal döyüş təcrübəsinin obyektiv dərslərini nəzərə alaraq hərbi-strateji baxımdan ardıcıl və ölçülən nəticələr verə bilməyəcək.
Firuz Bağırov
Ordu.az
