Bu isə İranı iki rəqibinə qarşı maksimum cavab zərbəsi endirmək üçün çıxılmaz vəziyyətə saldı və bu, Tehranın İsrailə və Qətər, Bəhreyn, BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt, İran və digər ərəb dövlətlərində yerləşən demək olar ki, bütün ABŞ hərbi bazalarına, eləcə də həmin ərazilərdəki mülki məntəqələrə fasiləsiz hücumlarında özünü göstərir. Aydındır ki, İranın çıxılmazlıqdan doğan aqressiyası təkcə on beş ölkəni əhatə edən bütöv regionu deyil, həm də Avropanı və ətraf okean və dənizləri də bürümək istiqamətində sürətlə artır. Prezident Trampın İranın Ali rəhbərini öldürmək və Tehranda rejim dəyişikliyini təmin etmək məqsədilə sərt addımları hər nə qədər Qüds və ya Vaşinqton üçün təhdid kimi əsaslandırılsa da, heç bir halda haqlı sayıla bilməz. Eyni zamanda mərhum Xameneyinin ordusunun, eləcə də “Hizbullah”, Husi və HƏMAS kimi silahlı qruplaşmaların iştirakı ilə həyata keçirilən istiqamətsiz və şiddətli cavab zərbələri tədricən ehtimal olunan qlobal fəlakətə, bəlkə də Üçüncü Dünya müharibəsinə doğru irəliləyir. Bəs bu necə mümkün ola bilər?
Bu arqumenti əsaslandırmaq üçün bir neçə səbəb göstərmək olar. Birincisi, ABŞ özünün misilsiz və mübahisəsiz qlobal üstünlüyünü və hegemonluğunu yenidən bərpa etmək istəyir. Bu isə keçmiş Sovet İttifaqının varisi olan Rusiyanın Ukrayna ilə demək olar ki, bitməyən müharibəyə cəlb olunması və yüksələn Çinin Tayvan, Hindistan və demək olar ki, bütün Cənub-Şərqi Asiya və Hind-Sakit okean dövlətləri daxil olmaqla qonşularından və ətraf rəqiblərindən gələn çoxsaylı çağırışlarla üzləşməsi, həmçinin daxili problemlərlə mübarizə aparması fonunda baş verir. Bu məqsədlə ABŞ Venesuela prezidenti Maduronu və onun həyat yoldaşını adi cinayətkarlar kimi oğurlayaraq ABŞ məhkəməsində mühakimə etmək üçün aparmaqla özbaşınalığını nümayiş etdirdi. Beynəlxalq ictimaiyyətin bu zorakılıq qarşısında demək olar ki, səssiz qalması Prezident Trampın mövqeyini daha da gücləndirdi. Daha sonra onun Qrenlandiya və Kanadaya qarşı təhdidləri, NATO tərəfdaşları arasında artan fikir ayrılıqları ilə birlikdə, görünür, onu İranda da maneəsiz irəliləməyə və Tehranda rahat rejim dəyişikliyi həyata keçirməyə inandırdı.
Məhz buna görə Prezident Tramp İranı hər tərəfdən mühasirəyə almaq üçün kifayət qədər vaxt sərf etdi və Tehranın ABŞ-nin diktəsi ilə hərəkət etməsi üçün bütün mümkün təzyiq vasitələrindən istifadə etdi. Lakin heç kim İranın Ali rəhbəri Əli Xameneyinin amansızcasına öldürüləcəyini gözləmirdi. Ola bilsin ki, qlobal ictimaiyyət Əli Xameneyinin Venesuela prezidenti Maduroya və ya daha əvvəl İraq prezidenti Səddam Hüseynə tətbiq olunan yanaşma ilə üzləşəcəyini düşünürdü. Həqiqətən də, Prezident Tramp burada həddi aşdı və İranın çıxılmaz, sərt reaksiyaları ərəb dünyasında müəyyən dərəcədə legitim hesab olunur, halbuki regionun bir çox dövlətləri ABŞ-nin hərbi bazalarına ev sahibliyi edir və böyük ABŞ investisiyalarından faydalanaraq sosial-iqtisadi sabitlik və təhlükəsizlik əldə edir. Aydındır ki, döyüş meydanında vəziyyətin davamlı pisləşməsi fonunda bu dövlətlər hansı tərəfi seçmək məsələsində yol ayrıcında qala bilərlər. Maddi üstünlüklərə baxmayaraq, İsrail və ABŞ ilə qarşıdurma şəraitində regional birliklərini bölən daxili çəkişmələri kənara qoyaraq dini kimliklərinə qayıda bilərlər.
Zaman keçdikcə hər iki tərəfin mülki obyektlərə, Ər-Riyadda yerləşən ABŞ səfirliklərinə, hərbi obyektlərə, Natanz, Fordo və digər nüvə məntəqələrinə artan hücumları fonunda, hətta regionda radiasiya sızması ehtimalı yaranmaqla bu münaqişə getdikcə daha çirkin xarakter alır. Bütün mənzərə təsəvvürəgəlməz qlobal və humanitar böhranla nəticələnə biləcək dərəcədə daha da qeyri-sabit və təhlükəli hal alıb.
Bundan əlavə, Böyük Britaniya və Fransanın, eləcə də Almaniyanın davam edən müharibədə iştirak etmək barədə açıq mövqeyi fonunda (çünki Britaniyanın Kiprdəki hərbi dəniz bazası İran tərəfindən hücuma məruz qalıb və Paris də İranın davam edən hücumlarından zərər görüb) Vaşinqton da quru döyüşləri aparmaq üçün öz hərbi qüvvələrini İrana endirmək ehtimalını bəyan edib. Bu isə açıq şəkildə həlledici ABŞ qələbəsini təmin etmək və Tehranda ABŞ yönümlü demokratik hökumət qurmaq, zəngin təbii resurslar üzərində davamlı nəzarət əldə edərək enerji təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır.
Bu fonda İranın İsrailə və regiondakı bütün ABŞ hərbi bazaları və səfirliklərinə artan hücumları bir tərəfdən İsrail-ABŞ ikilisinin iddia edilən hərbi üstünlüyünü ciddi şəkildə sarsıdıb, digər tərəfdən isə yeni təyin olunmuş etibarlı Ali rəhbər Ayətullah Əlirza Ərəfi İranda rejim dəyişikliyini təmin etmək məqsədi daşıyan birgə hücumun əsas niyyətini demək olar ki, puça çıxarıb. İran həmçinin Əli Xameneyi necə öldürülübsə, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunu da öldürərək tam qisas alacağını bəyan edib. Tərəflər arasında artan hücum və əks-hücumlar diplomatiya imkanlarını demək olar ki, bağlayıb, halbuki Prezident Tramp İranın sülh danışıqlarına başlamaq təşəbbüsündən danışmışdı. Bütün bu hadisələrə baxmayaraq, davam edən şiddətli müharibə mənzərəsi, xüsusilə də ABŞ-nin İsrailin maraqları naminə İranla yeni bataqlığa girməsi və keçmişdə Əfqanıstanda olduğu kimi ABŞ əsgərlərinin cənazələrinin geri qayıtması fonunda başqa cür danışır.
İranın artıq itirəcək heç nəyi olmadığını düşünərək bu müharibəni bəlkə də qiyamətədək davam etdirmək instinkti, Hörmüz boğazını bağlamaq və beləliklə qitələrarası kommersiya yüklərinin hərəkətini məhdudlaşdırmaqla hədələməsi, ABŞ səfirlikləri və hərbi bazalarına davam edən hücumlar ABŞ rəhbərliyini getdikcə daha sərt və təsəvvürəgəlməz cavab tədbirlərinə sövq edir. Bu vəziyyət Yaponiyanın Pörl-Harbor hücumunu və ABŞ-nin ilk atom bombalarını atmasını xatırladır. Aydındır ki, dünya nüvə silahlarının mümkün istifadəsi ilə Üçüncü Dünya müharibəsinə doğru irəliləyir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
