ABŞ qüvvələri, o cümlədən ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin aviadaşıyıcı zərbə qrupları Körfəz bölgəsində cəmləşdiyi bir vaxtda bütün diqqətlər İrana yönəlib. Ehtimallara görə, Tramp administrasiyası İrana qarşı müəyyən növ zərbə endirməyə yaxındır və bu da ölkənin müdafiə sistemləri ilə bağlı suallar doğurur. İran heç bir ənənəvi mənada ABŞ ilə bərabər səviyyədə olmasa da, o, çoxtəbəqəli məhdudlaşdırma sistemi qurub və ABŞ buna diqqət yetirməli, eləcə də əks-tədbirlər hazırlamalıdır.

İranın çoxtəbəqəli hava məhdudlaşdırması

İranın inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə sistemi (IADS) Rusiya, yerli istehsal və köhnə Qərb sistemlərinin qeyri-adi qarışığına əsaslanır. Sistem ehtiyatlılıq, mobillik və yayındırma prinsiplərinə üstünlük verəcək şəkildə layihələndirilib. Uzaqmənzilli zenit-raket komplekslərinə Rusiya istehsalı olan S-300 və yerli “Bavar-373” (S-300 əsasında hazırlanmış variant) daxildir. Hər iki sistemin 200 kilometrdən artıq nişanalma zərfi olduğu və yüksək hündürlükdə zərbə təyyarələri üçün təhlükə yaratdığı bildirilir.

S-300 sistemlərinin aşağı qatında qısa və orta mənzilli “Khordad-3”, “Raad”, “Tabas”, “Tor-M1” və HQ-2 əsasında hazırlanmış sistemlər yerləşir. Buraxılış qurğularını istiqamətləndirən radar şəbəkəsinə görmə xəttindən kənar radarlar və komanda strukturunun zərərsizləşdirilməsinin qarşısını almaq üçün paylanmış qovşaqlar daxildir. İranın yerli AESA radar sistemlərinə də malik olduğu barədə məlumatlar var.

Ümumilikdə İranın IADS sisteminin məhdudiyyətləri pərakəndə inteqrasiya, radioelektron mübarizə və SEAD/DEAD əməliyyatlarına qarşı yüksək həssaslıq, eləcə də “stealth” texnologiyalı təyyarələri aşkar etməkdə ümumi zəiflikdir. ABŞ isə “stealth” imkanlarına malikdir və mürəkkəb SEAD/DEAD əməliyyatları həyata keçirmək qabiliyyətinə sahibdir. Bu isə qeyd olunan məhdudiyyətləri ciddi problemə çevirir.

İranın çəkindirmə strategiyasının əsası sırf müdafiədən çox cavab zərbəsi çəkindirməsinə dayanır. Bu məqsədlə onun sərəncamında “Şahab”, “Qadr”, “Sejjil” və digər dəqiq idarə olunan variantlar daxil olmaqla ballistik raketlər var. Bu raketlər regional əhatə təmin edir, İsrail, Körfəz ölkələri və regiondakı ABŞ bazalarını əhatə edir. Əslində İran öz hava məkanını qoruya bilmədiyini anlayır, lakin ehtimal olunan rəqiblərinin regiondakı obyektlərini cavab zərbəsi ilə təhdid edərək müəyyən çəkindirmə səviyyəsi yarada bilir.

İran həmçinin geniş pilotsuz uçuş aparatı parkının inkişafına xüsusi önəm verib və bununla asimmetrik üstünlüklər əldə edib. “Shahed-136” “gəzən sursat”ları və “Mohajer” seriyalı kəşfiyyat, müşahidə və hədəfləmə vasitələri dəniz hədəflərinə qarşı kütləvi hücum imkanları yaradır. Bu, aşağı xərc tələb edən, lakin psixoloji təsiri böyük olan təzyiq üsuludur.

İranın böyük üstünlüyü: Hörmüz boğazına nəzarət

Dəniz baxımından İran əlverişli müdafiə coğrafiyasına malikdir. Hörmüz boğazı dardır və sahilyanı sular məhduddur. İranın dəniz doktrinası boğazı bağlamaq, qlobal neft bazarlarını pozmaq və nəzəri olaraq ABŞ iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurmaq üzərində qurulub.

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu sürətli hücum katerlərindən və kütləvi hücum doktrinasından istifadə edir. Müntəzəm donanma isə daha iri səth gəmilərinə malikdir. Ümumilikdə İranın Hörmüz yaxınlığındakı imkanlarına raket və gəmi əleyhinə raketlərlə təchiz olunmuş sürətli qayıqlar, “Noor” və “Qader” gəmi əleyhinə qanadlı raketləri, sahil müdafiə raket batareyaları, böyük həcmdə dəniz minaları, “Kilo” sinfinə məxsus dizel-elektrik sualtı qayıqlar və dayaz sularda istifadə üçün kiçik sualtı qayıqlar daxildir.

İranın dəniz qüvvələri ABŞ dəniz gücü ilə birbaşa müqayisə edilə bilməz. Lakin İran kütləvi hücumlar, raket doyurma zərbələri və mina yerləşdirmə yolu ilə naviqasiya azadlığını məhdudlaşdırmağa cəhd göstərə bilər.

Quruda isə İran geniş canlı qüvvə ehtiyatına malikdir və köhnə ABŞ, Rusiya və Çin istehsalı olan texnikanın qarışığından istifadə edir. Bərabər səviyyəli rəqibə qarşı İranın müasir zirehli texnikası məhdud olardı. Buna görə də quru qoşunlarının əsas diqqəti daxili təhlükəsizlik və rejimin qorunmasına yönələ bilər.

İran anlayır ki, ABŞ ilə ənənəvi müharibədə qalib gələ bilməz, o, hava üstünlüyünü və ya döyüş meydanında dominantlığı təmin edə bilməz. Buna görə məqsədi ilk zərbə dalğasından sağ çıxmaq, raketlər və müttəfiq qüvvələr vasitəsilə cavab xərcləri yaratmaq, mümkün olduqda digər regional aktorları cəlb etmək və beləliklə, hücum qərarının siyasi və iqtisadi qiymətini əvvəlcədən yüksəltmək olardı.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az