Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “World Report 2026” hesabatında deyilir.
Qeyd edilib ki, hakimiyyət korrupsiya ilə mübarizəni və qanunun aliliyinin təmin edilməsinə yönəlmiş islahatları davam etdirsə də, insan hüquqları ilə bağlı ciddi narahatlıqlar aktuallığını qoruyub. Buraya genişləndirilmiş dövlət videomüşahidəsi, mətbuat azadlığının məhdudlaşdırılması, məişət zorakılığı, əlilliyi olan şəxslərə qarşı ayrı-seçkilik, habelə cinsi oriyentasiya və gender kimliyi əsasında zorakılıq və diskriminasiya daxildir.
Hesabatda bildirilib ki, vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları polis tərəfindən yol verilən özbaşınalıqların səmərəsiz araşdırılmasını, məhkəmə müstəqilliyinin olmamasını və cinayət proseslərində qətimkan tədbiri kimi həbsdən həddindən artıq istifadə olunmasını vurğulayıblar. Ermənistanda həmçinin ayrı-seçkiliklə mübarizə üzrə hərtərəfli qanunvericilik yoxdur.
“Hakimiyyət Qarabağdan köç etmiş 100 mindən çox etnik erməni üçün yetərli sosial müdafiəni təmin etməkdə çətinlik çəkib. Mənzil kirayəsi üçün verilən dövlət subsidiyalarının mərhələli şəkildə dayandırılması ilə yanaşı, hökumət uşaqlara, yaşlılara, bəzi əlilliyi olan şəxslərə, tələbələrə və ailə başçısını itirmiş şəxslərə ehtiyaca əsaslanan yardımların verilməsini tətbiq etdi. Bu yanaşma bir çox köçkün şəxsi mənzil kirayəsinin ödənilməsi və əsas ehtiyacların qarşılanmasında çətinliklərlə üz-üzə qoydu.
Mart ayında parlament Aİ-yə üzvlük prosesinin başlanması haqqında qanun qəbul etdi. Bununla da Ermənistanın Aİ-yə qoşulmaq istəyi və müvafiq hüquqi çərçivə ilə islahatların Ermənistan qanunvericiliyinə daxil edilməsi təsbit olundu.
Avqust ayında Ermənistan və Azərbaycan ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə Vaşinqton Bəyannaməsini imzaladılar. Bu sənəd Qarabağ ətrafında onilliklərdir davam edən münaqişənin dayandırılmasına, diplomatik münasibətlərin qurulmasına və regional əməkdaşlığın təşviqinə yönəlmiş geniş siyasi sülh çərçivəsini müəyyən edirdi. Razılaşma Birləşmiş Ştatlara Ermənistan ərazisindən keçən və Azərbaycanı Naxçıvan eksklavı ilə birləşdirəcək 42 kilometrlik ticarət marşrutunu inkişaf etdirmək üçün müstəsna hüquqlar verir. Müqavilə həmçinin Fransa, ABŞ və Rusiyanın həmsədrliyi ilə fəaliyyət göstərən münaqişənin tənzimlənməsi formatının, yəni ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvinə səbəb oldu”, - deyə müəllif bildirib.
Hesabatda vurğulanıb ki, bəyannamə erməni cəmiyyətində ziddiyyətli reaksiyalara yol açıb.
“Məxfilik hüququ
İyun ayında Ermənistan hakimiyyəti “Polis haqqında” qanuna dəyişikliklər qəbul etdi. Bu dəyişikliklər polisə dövlət və bələdiyyə orqanları, dövlətlə əlaqəli müəssisələr, avtomobil dayanacaqları, təcili yardım xidmətləri və hava limanları tərəfindən idarə olunan videomüşahidə sistemlərinə real vaxt rejimində və tələb əsasında çıxış əldə etmək icazəsi verir.
Qeyd olunur ki, qanunun son variantı Ermənistandakı özəl müəssisələri müşahidə kameraları quraşdırmağa və polisə real vaxt rejimində həm canlı yayıma, həm də videoçəkilişlərə çıxış verməyə məcbur edən ilkin layihədən daha mülayim olub.
Buna baxmayaraq, hələ də ciddi narahatlıqlar mövcuddur. Qanunda videomüşahidə zamanı şəxsi məlumatların qorunması üçün adekvat zəmanətlər yoxdur. Məsələn, bu, polisə sosial qayğı müəssisələrində və psixi sağlamlıq mərkəzlərində quraşdırılmış kameralara daxil olmağa imkan verir ki, orada müşahidə kifayət qədər tənzimlənməyib. Bu isə sakinlərin şəxsi həyatının toxunulmazlığı və fərdi məlumatların qorunması hüquqlarını pozaraq risklər yaradır.
Qanun həmçinin bələdiyyə hakimiyyətlərinə öz səlahiyyətləri altında olan videomüşahidə sistemlərindən əldə edilən şəxsi məlumatları emal etmək hüququ verir (bu dəyişiklik ictimai müzakirə olmadan qəbul edilib) və belə sistemlərlə aşkar edilən qayda pozuntuları zamanı cərimələrdən əldə olunan gəlirlərin polislə bölüşdürülməsi mexanizmini tətbiq edir”, - deyə hesabatda qeyd edilib.
Bildirilib ki, bundan əlavə, qanun üztanıma və digər videoanaliz formalarından istifadə imkanlarını tənzimləmir.
“Ermənistan hakimiyyəti belə texnologiyaları tətbiq etmək niyyətində olduğunu bildirib ki, bu da müşahidə və digər hüquqlara təsir baxımından narahatlıq doğurur.
Söz və informasiya azadlığı
2025-ci ilin ilk altı ayında yerli media hüquqlarını müdafiə qrupu hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən dörd fiziki zorakılıq halını və media nümayəndələrinə qarşı 61 müxtəlif təzyiq hadisəsini (hədə-qorxu və təhqirlər daxil olmaqla) sənədləşdirib. Eyni dövrdə mediaya qarşı böhtan əsaslı 29 yeni məhkəmə iddiası qaldırılıb ki, onlardan 15-i dövlət orqanları və ya hazırkı/keçmiş rəsmi şəxslər, altısı isə özəl şirkətlər tərəfindən irəli sürülüb.
2023-cü ildə start götürən, ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin (USAID) 15 milyon dollar maliyyələşdirdiyi medianın inkişafı proqramının dayandırılması onlarla müstəqil media orqanını fəaliyyətini davam etdirə bilməmək təhlükəsi ilə üz-üzə qoydu. Aprel ayında Ermənistan hökuməti lisenziyalı yayımçılara sosial baxımdan faydalı məzmun istehsal etmək üçün dəstək məqsədilə “İctimai Rifah Naminə Media Mühiti” fondunu yaratdı.
Yerli media təşkilatları bu qərarı müvafiq maraqlı tərəflərlə məsləhətləşmələr aparılmadığı üçün birtərəfli addım kimi tənqid etdilər. Onlar xəbərdarlıq etdilər ki, bu fond müəyyən yayımçılara ədalətsiz üstünlük verir və dövlətin redaksiya müstəqilliyinə müdaxilə etməsi riskini yaradır.
Əlillik hüquqları
Ermənistanın hələ də psixososial və əqli əlilliyi olan şəxslər üçün icma əsaslı xidmətlərin hazırlanması üzrə hərtərəfli proqramı yoxdur, əvəzində institusional qayğıya üstünlük verilir”, - deyə müəllif yazıb.
Qeyd edilib ki, yetkin yaşlı şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş kiçik qrup evlərinə qoyulan investisiyalar ev və icma əsaslı dəstəyi gücləndirmək əvəzinə, böyük ölçüdə institusional modelləri təkrarlayır.
“Fiziki infrastrukturu zəif olan sosial qayğı və psixi sağlamlıq müəssisələri həmçinin insanlara müstəqil yaşamağa kömək edəcək, hüquqlara hörmət edən psixososial və terapevtik xidmətlərdən məhrumdur. Bu, insanları uzunmüddətli, çox vaxt ömürlük institusionallaşmaya məhkum edir və əlillik zəminində azadlıqdan məhrum etməyə gətirib çıxarır.
Ermənistanın ədliyyə sistemi psixososial və əqli əlilliyi olan şəxslərə qarşı ayrı-seçkilik və cəza xarakterli təcrübələri dəstəkləyir. Məhkəmələr onları fəaliyyət qabiliyyətindən məhrum etməyə davam edir, hökumət isə qərar qəbul etmək üçün dəstək mexanizmlərini tətbiq edə bilməyib. 2024-cü ilin avqustunda ailə üzvünün iştirakı ilə baş vermiş zorakı hadisədən sonra hakimiyyət 45 yaşlı Vahaqn Petrosyanı məcburi psixiatrik həbsə məruz qoydu və onu müvafiq prosessual zəmanətlərdən, o cümlədən effektiv hüquqi yardım almaq, öz işi üzrə məhkəmə iclaslarında iştirak etmək və şəxsi işlərini/resurslarını idarə etmək imkanından məhrum etdi. 2015-ci ildən 2023-cü ilə qədər Petrosyan psixososial əlilliyi əsasında fəaliyyət qabiliyyətindən məhrum edilmişdi.
2025-ci ilin avqust ayına olan məlumata görə, Ermənistanın on cəzaçəkmə müəssisəsindən doqquzunda psixososial əlilliyi olan 261 şəxs saxlanılırdı. Onlar orada məhdud dərman vasitələrindən başqa, ya heç bir psixososial dəstək və ya terapiya almırlar, ya da bu dəstək kifayət qədər deyil. Yerli hüquq-müdafiə təşkilatları və azadlıqdan məhrum etmə yerlərində müstəqil monitorinq aparan qrup laqeydlik, fərdi dəstəyin yoxluğu, personalın zəif hazırlığı, ləyaqəti alçaldan rəftar, habelə psixiatr və psixoloqlar da daxil olmaqla ixtisaslaşmış heyətin ciddi çatışmazlığı barədə məlumat verirlər.
2025-ci ilin ilk yarısında verilən xəbərlərə görə, cəzaçəkmə müəssisələrində altı nəfər intihar nəticəsində dünyasını dəyişib ki, onların da əksəriyyəti psixososial əlilliyi olan şəxslər olub. İyul ayına olan xülasələrə görə, 112 nəfər tərəfindən 243 özünə xəsarət yetirmə halı qeydə alınıb. İnsan Hüquqlar üzrə Müvəkkil (Ombudsman) ofisi bildirib ki, həbsdə olan intihar hallarından heç biri effektiv şəkildə araşdırılmayıb”, - deyə hesabatda qeyd edilib.
Bildirilib ki. sentyabrda Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi kar və ya kor şəxslərin hakim təyin edilməsinə qoyulan mütləq qadağanı konstitusiyaya zidd hesab edib.
“Məişət zorakılığı və qadınlara/qızlara qarşı zorakılıq
2025-ci ilin iyul ayına olan məlumata görə, Ermənistan polisi 893 yeni məişət zorakılığı hadisəsi barədə məlumat verib. Yalnız 87 iş məhkəməyə göndərilib. Zərərçəkənlərdən otuz yeddisi əlilliyi olan şəxslər olub ki, onlardan da 22-si qadındır. Ermənistandakı məişət zorakılığı qurbanları üçün nəzərdə tutulmuş sığınacaqlar və dəstək xidmətləri psixososial və ya əqli əlilliyi olan zorakılıq qurbanları üçün inklüziv deyil.
Müsbət inkişaf kimi, aprel ayında Hökumət 2025-2028-ci illər üçün Gender Siyasəti Strategiyasını və fəaliyyət planını qəbul etdi. Bu sənəd gender bərabərliyinin təşviqi üzrə prioritetləri, o cümlədən rəhbər heyətdə qadınların bərabər təmsilçiliyi, gender əsaslı zorakılığa qarşı müdafiənin gücləndirilməsi və qadınların iqtisadi imkanlara bərabər çıxışının təşviqi yollarını müəyyən edir.
Cinsi oriyentasiya və gender kimliyi
Ayrı-seçkilik və polisin fəaliyyətsizliyi və ya özbaşınalığı bir çox lezbiyan, gey, biseksual və transgender (LGBT) şəxsi nifrət cinayətləri barədə məlumat verməkdən çəkindirməyə davam edir. Şikayət edildiyi hallarda araşdırmalar çox vaxt səmərəsiz olur və ittihamlar nadir hallarda homofob və ya transfob motivləri əks etdirir. Ermənistan Cinayət Məcəlləsi cinsi oriyentasiya və ya gender kimliyini cinayəti ağırlaşdıran hal kimi tanımır.
Homoseksuallıq hələ də hərbi xidmət zamanı yarana biləcək risklər səbəbindən gey kişilərin ordudan azad edilməsi üçün istifadə olunan psixososial “pozğunluq” kimi təsnif edilir. Bu yanaşma eyni zamanda məşğulluq və səhiyyə sahəsində ayrı-seçkilik hallarının dövlət tərəfindən səssiz şəkildə dəstəklənməsinə şərait yaradır.
2025-ci ilin iyul ayına qədər yerli qruplar LGBT şəxslərə qarşı 12 fiziki zorakılıq hadisəsini sənədləşdiriblər (bunlardan ən azı üçü uşaqlara qarşı olub). Hadisələrdən beşi ailə üzvləri tərəfindən törədilib. Onlar həmçinin hüquq-müdafiə orqanları əməkdaşları tərəfindən törədilən psixoloji zorakılıq halları, habelə məcburi konversiya praktikaları, hədə-qorxu ilə pul tələb etmə, təhdidlər, məşğulluqda ayrı-seçkilik və psixoloqlar tərəfindən valideynlərə uşaqların cinsi oriyentasiyasının razılaşdırılmamış şəkildə açıqlanması barədə məlumat veriblər”, - deyə hesabatda vurğulanıb.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
