Sovet İttifaqının “Mi-8/Mi-17” helikopteri Soyuq müharibə dövrünün ən məşhur helikopteri sayılır, simvolik baxımdan AK-47-nin helikopter ekvivalenti kimi qəbul edilir. İlkin “Mi-8” modeli sonradan modernləşdirilərək ixrac üçün “Mi-17” adı ilə təqdim edilib və Şərq bloku ölkələrində, eləcə də Qoşulmama Hərəkatına daxil olan dövlətlərdə geniş yayılıb. Dözümlü, ucuz və saysız-hesabsız şəkildə uyğunlaşdırıla bilən “Mi-8/17” bu gün də dünyanın müxtəlif yerlərində uçuşlarını davam etdirir.
“Mi-8/Mi-17” helikopterinin texniki xüsusiyyətləri
İstismara qəbul edildiyi il: 1967 (Mi-8)/1975 (Mi-17)
İstehsal sayı: 12 000-dən çox (ailə üzrə ümumi)
Uzunluğu: təxminən 82,7 fut (25,2 metr)
Rotor diametri: təxminən 69,9 fut (21,3 metr)
Maksimal qalxma çəkisi: təxminən 28 660 funt (13 000 kiloqram)
Mühərriklər: iki ədəd “Klimov” TV2-117/TV3-117 turboşaft mühərriki
Maksimal sürət: təxminən 155 mil/saat (250 km/saat)
Döyüş radiusu: təxminən 290 mil (465 kilometr)
Xidmət tavanı: təxminən 14 800 fut (4 500 metr)
Daşıma qabiliyyəti: təxminən 8 800 funt (4 000 kiloqram), daxili
Xarici asqı yükü: təxminən 9 920 funt (4 500 kiloqram)
Tutumu: 24 hərbçi və ya 12-16 xərək
Uçuş heyəti: 3 nəfər
“Mi-8” Sovet ordusunun əsas işçi helikopteri idi
1960-cı illərin əvvəllərində ilk uçuşunu etdikdən sonra “Mi-8/17” kütləvi istehsala buraxılıb. “Mil” Konstruktor Bürosu tərəfindən hazırlanan bu helikopter çoxməqsədli istifadə üçün nəzərdə tutulub və sadəlik, ehtiyatlılıq və sahə şəraitində təmir imkanlarına üstünlük verib. Bu dizayn fəlsəfəsi performans və avionik baxımından optimallaşdırılan Qərb helikopterləri ilə kəskin ziddiyyət təşkil edib.
“Mi-8/17” təhlükəsizlik və qaldırma gücü üçün iki mühərrikli sxemə malikdir. Arxa hissədə yerləşən ikitaylı qapılar və yan qapılar şəxsi heyətin, yüklərin, xərəklərin və hətta xarici asqı yüklərinin sürətli yüklənməsinə və boşaldılmasına imkan verib. “Mi-8/17” nə sürətli, nə də gizli olub və buna ehtiyac da duymayıb. Onun ən qiymətli xüsusiyyəti son dərəcə ağır istismar şəraitinə tab gətirmək qabiliyyəti olub.
Nəticə etibarilə, “Mi-8/17” Soyuq müharibə dövrünün ayrılmaz hissəsinə çevrilib və Varşava Müqaviləsi Təşkilatı ölkələrində, eləcə də Sovet İttifaqının müttəfiq dövlətlərində geniş istifadə edilib. Müxtəlif sovetyönlü ölkələr helikopterdən qoşun daşınması, təchizatın çatdırılması, tibbi təxliyə və komandanlıq-idarəetmə məqsədləri üçün istifadə edib. Faktiki olaraq, “Mi-8/17” dünya miqyasında Sovet mövcudluğunun vizual simvoluna çevrilib və o dövrdə “şər imperiyası”nın rəmzi kimi qəbul olunub.
“Mi-8/17”nin ən həlledici mərhələlərindən biri Sovet İttifaqının 1979-1989-cu illərdə Əfqanıstana müdaxiləsi zamanı yaşanıb. Bu dövrdə helikopter Sovet hava mobilliyinin əsas dayağı rolunu oynayıb. Yüksək dağlıq ərazilərdə, ekstremal istilərdə və çətin relyefdə fəaliyyət göstərən “Mi-8/17” ağır zərbələrə baxmayaraq, istismarda qalmağa davam edib. Helikopter yerüstü mücahid qüvvələrinin əlində olan daşınan zenit-raket komplekslərinə qarşı həssas olsa da, əvəzolunmaz vasitə kimi qiymətləndirilib.
“Mi-17” “Mi-8”i necə təkmilləşdirdi?
“Mi-17” “Mi-8”in təkamül mərhələsi olub və ixrac yönümlü modernləşdirmə kimi daha güclü mühərriklər və yüksək temperatur və hündürlük şəraitində daha yaxşı performans təqdim edib. Yeni helikopter daha etibarlı və daha yüksək yükdaşıma qabiliyyətinə malik olub və Şərqi Avropa, Yaxın Şərq, Afrika və Asiya ölkələri tərəfindən qəbul edilib. Maraqlıdır ki, 2001-ci ildən sonra “Mi-17” NATO qüvvələri tərəfindən də podratçılar vasitəsilə geniş istifadə olunub.
Bu platforma tarixdə ən çox istehsal edilən helikopterlərdən biri kimi özünü təsdiqləyib və bu gün də hərbi xidmətdə, BMT missiyalarında, mülki nəqliyyatda və fəlakətlərin nəticələrinin aradan qaldırılmasında istifadə olunur. Bu uzunömürlülüyün səbəbi geniş ehtiyat hissələri ekosistemi, aşağı istismar xərcləri və dünya üzrə pilotlar və mexaniklərin bu sistemə yaxşı bələd olmasıdır.
Strateji baxımdan, “Mi-8/17” Sovet, daha sonra isə Rusiya hərbi gücünün simvolu kimi çıxış edib və ölkənin mükəmməllikdən çox etibarlı kəmiyyətə, prestijdən çox funksionallığa üstünlük verən yanaşmasını əks etdirib. Bu helikopter “kifayət qədər yaxşı” platformaların kütləvi istehsalının məhdud miqyasda istehsal olunan müstəsna sistemləri ümumi nəticə etibarilə üstələyə biləcəyini nümayiş etdirib. “Mi-8/17” Qərbin ən qabaqcıl texnologiyaya sahib olmaq obsesiyasına səssiz, lakin tutarlı cavab olub.
O, nə parlaq, nə də ən son texnologiyalı idi. Lakin bu gün də aktuallığını qoruyub saxlaması dözümlülüyün və davamlılığın əbədi dəyərini göstərir. Dünyanın böyük bir hissəsinin ən müasir texnologiyalara ehtiyacı yoxdur, əsas olan lazım olan anda işlək vəziyyətdə olan və sıradan çıxdıqda asanlıqla təmir edilə bilən texnikadır.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
