Gərginliyin Nikolas Maduro rejimi ilə artması fonunda Tramp administrasiyası Karib hövzəsinə 11 hərbi gəmi və təxminən 15 min hərbi dənizçi yerləşdirib. Bu hərbi cəmləşmə iddia edilən narkotik qaçaqmalçılarının mübahisəli və bir çoxlarına görə məhkəməsiz şəkildə öldürülməsi ilə birlikdə ABŞ-nin hərbi müdaxilə ehtimalı barədə əsaslı suallar doğurub.
Xarici münaqişələrdən uzaq durmaq prezident Donald Trampın əsas seçki şüarlarından biri olsa da, Karib hövzəsindəki mövcud qüvvə düzülüşü, xüsusilə USS “Gerald R. Ford” superaviadaşıyıcısının bölgədə olması potensial əməliyyata hazırlıq ehtimalını göstərir. Əgər belə bir addım atılarsa və ABŞ qoşunları Karakasdakı hökumətin iradəsinə zidd olaraq Venesuelaya daxil edilərsə, ABŞ-nin hərbi əməliyyatları praktikada necə görünə bilər?
Müharibə ola bilər, lakin Venesuelaya quru müdaxiləsi ehtimalı azdır
İstənilən müdaxilənin əsas məqsədi Maduronu hakimiyyətdən getməyə məcbur etmək və ya onu potensial olaraq uzaqlaşdırmaq olacaq. Tramp Maduraya açıq şəkildə ultimatum verib, Venesuela lideri isə bu tələbi rədd edib.
ABŞ-nin xüsusilə Latın Amerikasında dost olmayan hökumətləri devirmək sahəsində uzun tarixi var və buna görə də rejimi aradan qaldırmaq cəhdi tarixi presedentə malik olardı. Lakin rejimin devrilməsi demək olar ki, həmişə işğal tələb edir. İraq və Əfqanıstandakı bahalı və uzunmüddətli işğallardan sonra isə Amerika ictimaiyyətinin növbəti açıq müddətli öhdəliyə marağı azdır. Karib hövzəsində cəmlənmiş dəniz qüvvələri də genişmiqyaslı quru əməliyyatları üçün optimallaşdırılmayıb və hökumət devrildiyi təqdirdə Venesuelanı real şəkildə işğal etmək üçün say baxımından kifayət etmir.
Bu səbəbdən həm siyasi, həm də praktiki baxımdan məhdud müdaxilə daha real ssenaridir. Əgər hadisələr bu istiqamətdə inkişaf edərsə, bu, 2003-cü ildəki İraqdan daha çox 2011-ci ildəki Liviyaya bənzəyərdi: rejimi zəiflətməyə və məcbur etməyə yönəlmiş, lakin quru işğalı ilə müşayiət olunmayan davamlı hava kampaniyası.
ABŞ-nin hava kampaniyası necə həyata keçirilə bilər?
Məhdud müdaxilə Venesuelanın ABŞ əməliyyatlarına havada və ya dənizdə müqavimət göstərmək imkanlarının neytrallaşdırılması ilə başlayardı. Kiber və radioelektron mübarizə hücumları Venesuelanın rabitə sistemlərini, erkən xəbərdarlıq radarlarını və inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə şəbəkələrini hədəf alardı. Uzaqmənzilli qanadlı raketlər, esmineslərdən və sualtı qayıqlardan buraxılan “Tomahawk”lar, eləcə də ABŞ bombardmançıları və ya aviadaşıyıcı əsaslı təyyarələrdən buraxılan JASSM sinfinə məxsus silahlar uzaqmənzilli zenit-raket mövqelərini, radarları, əsas aviabazaları, möhkəmləndirilmiş təyyarə sığınacaqlarını və əsas komanda-idarəetmə mərkəzlərini vurardı.
Venesuelanın silahlanmasında Rusiya istehsalı olan bir neçə zenit-raket sistemi, o cümlədən S-300VM batareyaları mövcuddur, lakin bunlar ilkin mərhələdə prioritet hədəflər olardı və ABŞ-nin davamlı basqısı qarşısında uzun müddət tab gətirməsi ehtimalı azdır. Məqsəd Venesuela ordusunu kor və iflic vəziyyətinə salmaq, bununla da faktiki olaraq hərəkətli hava bazası rolunu oynayan “Gerald R. Ford” aviadaşıyıcısından fəaliyyət göstərən ABŞ təyyarələrinin xeyli az risklə manevr etməsinə imkan yaratmaqdır.
Bundan sonra aviadaşıyıcı əsaslı F/A-18E/F “Super Hornet” qırıcıları və potensial olaraq F-35C-lər hava üstünlüyünü təmin edər və havaya qalxmağa cəhd edən Venesuela qırıcılarını zərərsizləşdirərdi. Onlar həmçinin zərbə qruplarını müşayiət edər, hava hücumundan müdafiə obyektlərinə, logistika mərkəzlərinə, sursat anbarlarına və rejimin təhlükəsizlik bölmələrinə qarşı dəqiq idarə olunan sursatlardan istifadə edərdilər.
E-2D “Hawkeye” və EA-18G “Growler” kimi dəstək təyyarələri havadan erkən xəbərdarlıq, döyüşün idarə olunması, radioelektron hücum və düşmənin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin susdurulması funksiyalarını yerinə yetirərdi.
Əlavə ABŞ hava gücü materikdən də cəlb oluna bilərdi. B-1B, B-2 və B-52 strateji bombardmançıları yüksək dəyərli sabit hədəflərə qarşı uzaqmənzilli qanadlı raketlər və dəqiq silahlar tətbiq edə bilərdi. Ümumi ssenari əvvəlki ABŞ kampaniyalarına bənzəyərdi: rəqibin hərbi infrastrukturunu zəiflətmək və rejimi güzəştə məcbur etmək məqsədi daşıyan, bir neçə gün davam edən intensiv hava əməliyyatı.
Eyni zamanda ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Venesuelanın əsas limanları ətrafında dəniz nəzarəti və ya blokada tətbiq edə bilərdi. Xüsusi əməliyyat qüvvələri hədəflərin müəyyənləşdirilməsi, yerli kəşfiyyatın təmin edilməsi və ya kritik obyektlərin təhlükəsizliyinin qorunması məqsədilə məhdud sayda quru əməliyyatları həyata keçirə bilərdi. Lakin əvvəldə qeyd edildiyi kimi, genişmiqyaslı quru müdaxiləsi həm siyasi, həm də logistika baxımından real deyil.
ABŞ-nin Venesuelaya hücumunun siyasi nəticələri
Tamamilə hərbi baxımdan Venesuela ABŞ hücumuna davam gətirə biləcək potensiala malik deyil və ABŞ bir neçə gün ərzində Venesuelanın hərbi infrastrukturunun böyük hissəsini sıradan çıxara bilər. Lakin bunun siyasi xərcləri yüksək olardı. Belə bir zərbə ölkə daxilində ciddi mübahisələrə səbəb ola və ABŞ müdaxilələrinə qarşı son dərəcə həssas olan Latın Amerikası boyunca kəskin qınaqlarla üzləşə bilər.
İraq müharibəsinin göstərdiyi kimi, uğursuz hərbi müdaxilənin ABŞ üçün uzunmüddətli və dərin riskləri var. Təsadüfən hakimiyyət boşluğu yaradan, uzunmüddətli ABŞ mövcudluğu tələb edən və ya Venesuelada xroniki qeyri-sabitliyə yol açan istənilən addım Vaşinqtonu növbəti qeyri-müəyyən və açıq sonlu böhranın içinə çəkə bilər.
Asif Cəfərov
Ordu.az
