Britaniyanın embarqonu ləğv etməsi Azərbaycanın Qərb istehsalı olan fərdi və kollektiv silah sistemlərinə çıxış imkanlarını genişləndirir. Londonun strateji ixrac lisenziyası çərçivəsində əsasən platforma silahlanması, komanda-idarəetmə, sensor-optik komplekslər və dəqiq atəş imkanına malik silah sistemləri üzrə məhsulların satışı nəzərdən keçirilə bilər. Bu xüsusilə radiolektron mübarizə sistemləri, AESA tipli hava müşahidə radarları, müdafiə kəşfiyyatı üçün sinxron optik-kəşfiyyat modulları və açıq arxitekturalı döyüş idarəetmə şəbəkələri üçün yeni imkanlar yaradır.
Azərbaycan üçün ən kritik məsələ modernizasiyada boşluq qalan seqmentlərin doldurulmasıdır. Britaniya şirkətləri, xüsusilə “BAE Systems”, “QinetiQ”, “Thales UK”, “Leonardo UK” quru qoşunları, hava hücumundan müdafiə (HHM), dəniz müşahidəsi və kəşfiyyat ehtiyacları üzrə zəruri texniki həllər təklif edə bilər. Quru qoşunlarının döyüş nəqliyyat vasitələrinin modifikasiya paketləri, aktiv qoruyucu sistemlərin inteqrasiyası, termal nişangahların yeni nəsil modelləri və ağıllı sursatlar üzrə Britaniya təcrübəsi Azərbaycan Ordusunun mövcud platformalarını keyfiyyətcə dəyişdirə bilər.
Hava komponentində Britaniyanın ən cəlbedici təklifləri arasında “Brimstone” sinfinə məxsus yüksək dəqiqlikli raketləri, “Paveway IV” lazer-GPS yönləndirmə sistemli sursatları və pilotsuz uçuş aparatları üçün çoxkanallı optik nişangah blokları ola bilər. Azərbaycan PUA parkını genişləndirdikcə sensor-raket uyğunlaşdırılması, real vaxtlı məlumat ötürmə və radioelektron mübarizə şəraitində davamlı idarəetmə kanalları üzrə Britaniya ilə əməkdaşlıq etməsi rasional görünür.
Dəniz təhlükəsizliyi sahəsində Britaniyanın kiçik və orta tonnajlı patrul katerləri, dəniz müşahidə radarları, sualtı diversiya əleyhinə sonar sistemləri və liman müdafiəsi üçün avtonom sualtı aparatlar təqdim etməsi mümkündür. Xəzər teatrında mürəkkəb əməliyyat mühiti olmasa da, enerji infrastrukturunun mühafizəsi növbəti onillikdə prioritet olaraq qalır və London bu sahədə qabaqcıl təcrübəyə malikdir.
Ən çox ehtimal edilən satınalma paketlərindən biri snayper sistemləridir. Britaniyanın “Accuracy International” şirkəti artıq müxtəlif ölkələrdə uzunmənzilli “.338 Lapua Magnum” və 7.62×51 mm kalibrli snayper tüfəngləri ilə tanınır. Embarqonun ləğvi Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin AI AXMC, AX50 və ya AXSR platformalarına keçidini sürətləndirə bilər. Bu keçid həm də ballistik kompüterlər, külək-təzyiq sensorları və gecə-termal nişangahların inteqrasiyasında yeni imkanlar yaradır.
Britaniya həmçinin Azərbaycanla hərbi təlim və kadr hazırlığı sahəsində indiki formatı genişləndirməyə hazırdır. Mövcud proqramlar daha çox snayper hazırlığı, Britaniya dəniz piyadalarının taktiki kursları və sülhməramlı missiyalar üzrə təlimlərlə məhdudlaşırdı. Yeni mərhələdə isə əməliyyat-idarəetmə (C2), taktiki məlumat şəbəkələri (TACNET), kiber müdafiə və radioelektron mübarizə sahəsində birgə təlim paketləri formalaşdırıla bilər. Sülhməramlı missiyalarda əməkdaşlıq da yeni kontekstə keçir. Azərbaycan ordusunun beynəlxalq kontingentlərdə iştirakı əsasən NATO çərçivəsində logistika və müşayiət funksiyaları ilə məhdudlaşmışdı. Britaniyanın Hind-Sakit okean strategiyası genişləndikcə, Bakı ilə sülhməramlı ara-komponent birliklərinin (polkovnik-səviyyəli qərargah qrupları, mühəndis-istehkam bölmələri, tibbi-evakuasiya qrupları) birgə fəaliyyət ssenariləri daha real görünür. Bu həm təcrübə mübadiləsini gücləndirir, həm də Azərbaycan ordusunun çoxmillətli əməliyyatlarda interoperabellik səviyyəsini yüksəldir.
Embarqonun aradan qaldırılması texniki əməkdaşlığı məhdudlaşdıran siyasi baryerlərin demontajı deməkdir. Bu addım Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin bərpası, İsraillə müdafiə əməkdaşlığının güclənməsi və regionda diplomatik təşəbbüslərin artması ilə paralel baş verib. Vaşinqtonda əldə olunan sülh razılaşmasının doğurduğu pozitiv dinamika Londonun regional risk qiymətləndirməsini yumşaltmış və ixrac nəzarəti idarələrinin yeni qərar qəbul etməsini sürətləndirib.
Britaniyanın Azərbaycana təklif edə biləcəyi digər sahələrdən biri də müdafiə sənayesinin struktur modernizasiyasıdır. Açıq arxitekturalı istehsal xəttləri, 3D metal çap texnologiyaları, sursatların enerji-hissəcik təhlil laboratoriyaları və müasir sınaq poliqonlarının qurulması üzrə britaniyalı şirkətlərin məsləhətçi rolu aktual ola bilər. Bu, Azərbaycanın özünün yeni nəsil sursat, optik-elektronika və pilotlu/pilotsuz platforma hissələrinin istehsalında daha müstəqil olmasına imkan verər.
Britaniya kəşfiyyat və müşahidə texnologiyalarında da rəqibsiz ənənəyə malikdir. Xüsusən elektro-optik (EO/IR) sensorlar, yüksək spektral dəqiqlikli kameralar, passiv müşahidə stansiyaları və yerüstü siqnal kəşfiyyatı (SIGINT) modulları Azərbaycan üçün prioritetdir. Bu sistemlərin PUA-lara, zirehli maşınlara və komanda-idarəetmə mərkəzlərinə inteqrasiyası hədəf aşkarlama zəncirini xeyli qısaldır və döyüşdə qərar qəbuletmə dövrünü optimallaşdırır.
Müdafiə sənayesi əməkdaşlığının genişlənməsi həm də logistika infrastrukturu üçün yeni perspektivlər yaradır. Azərbaycanda texniki xidmət mərkəzlərinin açılması, ehtiyat hissələrinin yerli istehsalı, modernizasiya paketlərinin birləşmiş tətbiqi və R&D (tədqiqat-inkişaf) laboratoriyalarının birgə qurulması Londonun regionda geostrateji iştirakını gücləndirər. Bu, həmçinin Bakının müdafiə sənayesinin ixrac potensialını artırar.
Britaniyanın Azərbaycanla əməkdaşlıq istiqamətində ən effektiv vasitələrindən biri də təhlükəsizlik-enerji əməkdaşlıq modelidir. Enerji infrastrukturunun qorunması üçün Britaniya modelləri (dəniz-hava inteqrasiya olunmuş müşahidə sistemi, boru kəmərlərinin vibro-akustik monitorinqi, limanların avtonom təhlükəsizlik şəbəkələri) Xəzər teatrında əməliyyat mühitinin tam nəzarətə götürülməsi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın Britaniya hərbi əlaqələrindən gözləntiləri yalnız snayper tüfəngləri, təlimlər və məhdud texniki dəstək çərçivəsi ilə məhdudlaşmır. Embarqo sonrası mərhələ Bakının daha yüksək texnoloji paketlərə – yüksək dəqiqlikli raket sistemləri, dərin kəşfiyyat sensorları, ağıllı sursatlar, müasir HHM radarları və dəniz təhlükəsizlik platformalarına çıxış əldə edəcəyini göstərir. Bu isə Azərbaycanın müdafiə arxitekturasını keyfiyyətcə dəyişdirəcək. Yeni əməkdaşlıq xətti regional strateji balansı dəyişdirmir, əksinə sülh gündəliyinin daha davamlı şəkildə irəliləməsinə xidmət edir. Azərbaycan üçün əsas məsələ bu imkanı rasional şəkildə müdafiə texnologiyalarının yenilənməsinə yönəltməkdir.
Bu baxımdan, Azərbaycan-Britaniya müdafiə əlaqələrinin bu mərhələsi sadəcə diplomatik yaxınlaşma deyil, həm də praktiki, ölçülə bilən və texnoloji baxımdan dərinləşən bir tərəfdaşlıq formatıdır. Mövcud regional və qlobal geosiyasi dinamikalar fonunda bu əməkdaşlıq Azərbaycanın müdafiə potensialının uzunmüddətli modernizasiyasına imkan verəcək.
Firuz Bağırov
Ordu.az
