Bundan əvvəl Ərdoğan bölgədə demək olar ki, bütün ölkələrin liderləri ilə telefon danışığı apardığını açıqlamışdı. Türkiyə mediasının məlumatına görə, iyunun 19-da o, Qətərin baş naziri ilə də telefon danışığı aparıb. Bəs Ərdoğan İsrailə qarşı hansı “birgə tədbirlərdən” danışıb? Hansı “mənfi ssenarilər”i nəzərdə tutur? Bu, ərəb ölkələrinin İsrailə qarşı mümkün addımları ilə bağlıdır, yoxsa “anti-İsrail koalisiyası”nın yaradılması və onun liderliyini öz üzərinə götürmək niyyətini göstərir?

Sonuncu versiyanı, çox güman ki, istisna etmək lazımdır. Türkiyə NATO üzvüdür və alyansın lideri ABŞ-dir. ABŞ isə İsraili qəti şəkildə dəstəkləyir. Bu məsələdə Qərb bütövlükdə İrana qarşı mövqe tutur. G7 sammitinin yekun sənədində İran “bölgə üçün təhlükə və terrorun sponsor” kimi təqdim olunub. Türkiyənin bu birgə mövqeyə qarşı çıxmaq üçün real səbəbi yoxdur.

Ərdoğan görünür ki, İran məsələsində ABŞ prezidentinin son qərarını gözləyir. Ağ Evin rəsmi nümayəndəsi təsdiqləyib ki, iyunun 19-da Donald Tramp İsrailin Baş naziri Netanyahu ilə “son dərəcə vacib” bir telefon danışığı aparıb. Hələlik nə ABŞ, nə də İsrail tərəfindən İranla bağlı hücum qərarının olub-olmaması haqqında informasiya sızması yoxdur.

Bu fonunda İranın ali dini lideri Əli Xameneyinin İran xalqına ünvanladığı müraciət önə çıxır. Mövcud vəziyyətdə çətinliklə müəyyən etmək olur ki, İslam İnqilabının lideri hazırda haradadır və bir neçə saat sonra onu nə gözləyir. Bununla belə, bəyanat ənənəvi üslubda hazırlanıb. Xameneyi bir daha əminliklə bildirib ki, İsrail “buraxdığı səhv üçün ciddi cəzalandırılacaq” və ABŞ-yə də bir ismarıc göndərib: “İran xalqı təslim olmayacaq və amerikalılar bilməlidirlər ki, ABŞ tərəfindən hərbi müdaxilə geridönməz nəticələrə səbəb olacaq”.

İsrailin “Yediot Ahronot” qəzetinin yazarı hesab edir ki, Donald Tramp qərarlı olmalı, vaxtilə Qasım Süleymaninin öldürülməsi üçün əmr verdiyi kimi indi də İran rejimini devirmək üçün hərəkət etməlidir. Müəllif düşünür ki, İsrailin hücumlarına qoşulmaqla və “terrorçu İran rejimini devirməklə” ABŞ prezidenti beynəlxalq sülhməramlı kimi tanına və Nobel Sülh Mükafatına layiq görülə bilər. Lakin bu təbliğat üsulunun Donald Tramp üçün nə qədər cazibədar olduğu və onun Nobel Sülh Mükafatına nə qədər dəyər verdiyi ciddi şübhə doğurur.

Reallıqda ABŞ prezidenti üçün İranın “şərtsiz təslimiyyəti” narahatedici görünür, çünki bu, Yaxın Şərqdə və ətraf regionlarda “xarici idarəetmə” uğrunda rəqabətin başlanğıcı ola bilər. Xüsusən də İsrailin Baş naziri əminliklə bildirir ki, İranın məğlubiyyətindən sonra “tamamilə yeni bir Yaxın Şərq yaranacaq”.

İranın bölgədə “blokadaya alınması” İsrailin şiə təsir zonalarını parçalamaq cəhdləri ilə başlayıb, lakin bu addımlar Suriyada Türkiyənin təşkil etdiyi hakimiyyət dəyişikliyi ilə paralel gedib. Habelə rusiyalı şərhçi Dimarkin hesab edir ki, Rusiya ilə İran arasında strateji əməkdaşlıq haqqında müqavilə olsa da, Moskva Tehrana hərbi dəstək göstərməyəcək, çünki bu müharibə Rusiya üçün sərfəlidir. Bəs Yaxın Şərqdə nələr “planlaşdırılır” və bunun Cənubi Qafqaza hansı təsirləri olacaq?

Asif Cəfərov
Ordu.az