Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin (BAEA) rəhbəri Rafael Qrossi bir neçə həftə əvvəl xəbərdarlıq etmişdi ki, “onlar (İran) uzaqda deyillər”, həmçinin Tehranın agentliyin müfəttişlərinə mane olması “ICSEPİ-nin proqramda son vəziyyəti izləməyə imkan vermədiyini” bildirib.

Baş nazir Benjamin Netanyahu daha dramatik açıqlama verdi: bu güc tətbiqini “yaxınlaşan ekzistensial təhdid”ə qarşı əvvəlcədən görülmüş tədbir kimi xarakterizə etdi. Netanyahunun sözlərinə görə, İran doqquz bomba düzəltmək üçün kifayət qədər urana sahibdir, son aylarda zənginləşdirilmiş uranın silahlaşdırılması üçün misilsiz addımlar atıb və bombaya “çox qısa müddətdə – bir il və ya bir neçə ay – çata bilərdi”.

CNN-in bazar günü sitat gətirdiyi ABŞ mənbələrinə görə, İranın bombanı hazırlayıb ötürmək üçün “təxminən üç il” vaxtı olduğu və hazırda bunun üçün “aktiv cəhd” göstərmədiyi iddia edilir, lakin uranın silah dərəcəsinə yaxın səviyyədə artan istehsalının sənədlərlə sübut edildiyi nəzərə alınsa, bu iddia qeyri-inandırıcı görünür.

Məlumata görə, İsrailin kəşfiyyatı hesab edir ki, İran nüvə silahı – işlək bomba hazırlayıb ötürə bilmək baxımından – çox yaxın bir mərhələdə idi. Netanyahu bəlkə də bunu bəyan etsə də, İsrail kəşfiyyatı vəziyyətin daha da yaxın və təhlükəli olduğunu qiymətləndirib.

İran artıq zənginləşdirilmiş uranı “Natanz”dakı əsas zavodunda istehsal edib, ehtimal ki, onu İsfahan obyektində saxlayıb (ora da İsrail Hərbi-Hava Qüvvələri tərəfindən hədəfə alınıb). 2023-cü ildə BAEA bildirib ki, “Fordo” obyektində inkişaf etmiş sentrifuqlarla 83.7% zənginliyi olan uran istehsal edilib, bu silah dərəcəsinə çox yaxındır.


Bundan əlavə, İran yüksək dərəcədə mürəkkəb nüvə detonatorunu da (bombanın uran nüvəsini partladan cihaz) hazırlayıb və uzun müddətdir ki, onu daşımağa imkan verən raket gücünə malikdir.

Zahiri olaraq bütün komponentləri bir araya gətirmək – insan təxmininə görə – İran üçün bir həftədən iki aya qədər vaxt apara bilərdi. Lakin İsrail hava hücumlarına başlamazdan əvvəl bəzi müşahidəçilər bunun daha uzun çəkəcəyini düşünürdü.

Bəs niyə indi yox? Çünki İsrail hesab edir ki, hücumlar yalnız fiziki obyektləri deyil, elmi və texniki bilikləri də sistematik şəkildə zədələyir. Netanyahu bazar ertəsi keçirdiyi mətbuat konfransında bildirib ki, İsrail (sonradan 14 kimi bildirildi) İranın 10 nüvə alimini öldürüb. Bu alimlər proqramın “elit” qrupu idi, onların yerinə gələnlər daha səriştəsizdir.

Həmçinin 2018-ci ildə Tehranda MOSSAD-ın həyata keçirdiyi arxiv oğurlama əməliyyatından sonra, ötən həftə əldə edilən məlumatlara əsasən, İsrail həm arxiv sənədlərini, həm də kompüter “backup”larını məhv edib.

Yəni İsrail bombanı hazırlamaq üçün əsas komponent – institut yaddaşı və bilikli personal – itirir, nəticədə proqramın yenidən canlanması qeyri-səmərəli olur.


Bəs “Fordo”? Fiziki zərbənin daha geniş olması üçün ABŞ-nin müdaxiləsi və B-2 bombardmançıları ilə GBU-57 “Massive Ordnance Penetrator” bombalarının ardıcıl şəkildə istifadəsi tələb oluna bilər. “New York Times” bunu ssenari olaraq təqdim edib. Netanyahu bazar ertəsi bildirib: “Tramp Amerika üçün nə yaxşıdırsa onu qərar verəcək. Biz hər cür dəstəyi qəbul edəcəyik”. Amma İsrail hesab edir ki, “Fordo” “keçilməz deyil” və nüvə obyektləri sistemli şəkildə məhv edilir.

İsrailin hücumları İranın şərqində hava nəzarətini ələ keçirmək, hava müdafiə sistemlərini dağıtmaq, raket zavodlarını məhv etmək, nüvə obyektlərinə zərbə vurmaq və nüvə alimlərini, o cümlədən yüksək rütbəli liderləri hədəfə almaq üçün kəşfiyyata əsaslanır. Bu hücum kampaniyasının gecikməsi mümkün deyildi, çünki vaxtın uzadılması İranın müdafiəsini bərpa etməsinə və kəşfiyyat məlumatlarının zəifləməsinə səbəb ola bilərdi.


Rejim dəyişikliyi

Rejim dəyişməsi rəsmi İsrail hökumətinin müharibə məqsədi olmasa da, bu, İsrail üçün arzu edilən nəticədir. Netanyahunun açıqlamaları İran xalqına “Sizin azadlığınız illərdir yaxınlaşır” mesajını verir. İsrail Hərbi Hava Qüvvələri rejimə qarşı simvolik obyektlərə – media strukturlarına – hücum edərək rejimin ictimai təsirini zəiflətməyə çalışır. Netanyahu ibranicə “Kanal 14”ə müsahibəsində iranlıların 80%-nin hakimiyyəti “sevmədiyini” bildirib.

İsrail Milli Təhlükəsizlik müşaviri Zaxi Haneqbi deyib: “Rejimin devrilməsi əməliyyatın əsas məqsədi deyil, çünki yalnız iranlılar bunu edə bilər”. Amma o əlavə edib: “Biz çox şad olarıq ki, bu radikal rəhbərliyə qarşı hücumun nəticəsi Suriyada Əsəd rejiminin başına gələnə bənzəsin”.


Haneqbi həmçinin bildirib ki, İsrail Hərbi-Kəşfiyyat İdarəsi “reallıqda “İsrailin məhv edilməsi planı” adlandırılan konkret plan” üzərində işlənildiyini aşkara çıxarıb. İran rejimi eyni zamanda “on minlərlə raket və PUA istehsal edir, eyni vaxtda çoxsaylı cəbhələrdən yerüstü hücum planları qurur”. Planın HƏMAS və “Hizbullah” liderləri ilə koordinasiyası da toplanan məlumata əsaslanır.


Mənbələr bildirir ki, bu plan Misir və İordaniya rejimlərini zəiflədərək, eyni vaxtda bütün sərhədlərdən koordinasiyalı hücum daxilində hərəkət etməyi nəzərdə tuturdu. İsrail İordaniya və şimal sərhədlərində gücləndirilmiş blokpostlar quraraq buna hazırlaşır.


Qısacası, İsrail ideoloji və ərazi iddialı rejimi rədd etməyə çalışan bir hücumla “İsrailin məhv edilməsi” planını dayandırmağa çalışır. İsrail Hərbi İdarə rəsmisi bildirib ki, bu hücum “İsrailin yanında heç bir seçimin olmadığı üçün tətbiq olunub”.


Asif Cəfərov
Ordu.az