Ekspertlər hesab edirlər ki, bu bombalar “İranın yeraltı nüvə obyektlərini vura bilər”. İsrail mətbuatı yazır ki, Netanyahu hökuməti bu bombaların pulunu çoxdan ödəyib, lakin çatdırılma heç vaxt baş tutmayıb, çünki Bayden administrasiyası “ağır bombaların Qəzzada dinc əhali arasında böyük itkilərə səbəb ola biləcəyi” əsası ilə qadağa qoyub.

İsrail Müdafiə Nazirliyinin məlumatına görə, ABŞ-dən ağır buldozerlər də alınır, bunun üçün də ödəniş edilib, lakin demokrat administrasiyası onların “Fələstin yaşayış məntəqələrini məhv etmək üçün” istifadə olunacağından ehtiyat etdiyi üçün çatdırılmaya icazə verməyib. Trampın əmri ilə, məlum olduğu kimi, hər iki qadağa eyni vaxtda götürülüb.

Məsələ ağır bombaların və buldozerlərin ilk partiyasının çatdırılmasında deyil, sövdələşmənin siyasi əhəmiyyətindədir. Əgər arsenalda silah varsa, ordunun mühəndis xidməti sifariş edilmiş texnikanı alırsa, o zaman həm bombaların, həm də buldozerlərin işə salınmasını gözləmək lazımdır. İranın yeraltı nüvə obyektlərinin bombalanması, əlbəttə ki, son dərəcə risklidir, ABŞ prezidenti Tehranla “sənədlərin dilində” danışmağa üstünlük verəcəyini bildirib.

Amma söhbət Qəzzanın “yenidən qurulması” məsələsində o, son dərəcə maksimalistdir və hesab edir ki, Fələstin anklavı tamamilə yerlə-yeksan edilməli, sonra isə tikinti meydançasına çevrilməlidir. ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun Münxen Təhlükəsizlik Konfransından sonra Yaxın Şərqə səfər etdiyi eyni gündə İsrail Müdafiə Nazirliyinin ağır bombalar və buldozerlərin çatdırılması ilə bağlı açıqlama verməsi son dərəcə diqqətəlayiqdir.

Rubionun ilk dayanacağı Yerusəlim oldu. Ötən gün HƏMAS ABŞ prezidentinin ultimatumunu rədd edib və yalnız üç girovu azad edib. Eyni zamanda, onlardan biri Rusiya, digəri ABŞ vətəndaşıdır. Tramp bütün girovların azad edilməsini tələb edib. HƏMAS-ın hərbi qanadının nümayəndələri bəyan ediblər ki, bu, “bütün kartların İsrailə verilməsi demək olacaq”. ABŞ dövlət katibi bu yaxınlarda Ağ Evə gələn İsrail Baş nazirinə hansı mesajı verəcək?

İsrail hökuməti ABŞ-nin Qəzzaya nəzarəti ələ almasına razıdırmı? Ağır buldozerlərin çatdırılması İsrail ordusunun Qəzzanı vurmağa, yaşayış məntəqələrini yerlə-yeksan etməyə başlamalı olduğuna işarədirmi? Regiondakı ərəb ölkələri Qəzza sakinlərinə sığınacaq vermək təklifini rədd edib. ABŞ-dən qayıtdıqdan bir gün sonra İordaniya kralı II Abdullah Fransa prezidenti Emmanuel Makronla telefon danışığı aparıb və Trampın fələstinliləri evakuasiya etmək ideyasını “qəbuledilməz” adlandırıb.

Artıq Səudiyyə Ərəbistanının paytaxtında ABŞ və Rusiya prezidentlərinin nümayəndələri arasında ilk görüş başlayıb. Trampın Ukraynada müharibəni bitirmək və davamlı sülh yaratmaq səyləri fonunda onun Qəzzanı “tamamilə dağıtmaq və yenidən qurmaq” planı, yumşaq desək, heç də pasifist deyil. Bir halda sülhməramlı, digərində isə yeni müharibənin təhrikçisi olmaq mümkündürmü?

Qəzzanın ərəblərdən təmizlənməsi təşəbbüsünün Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi ilə dolu olması mübahisəsiz görünür. Təbii ki, İsraili regional jandarmaya çevirmək üçün razılaşdırılmış plan yoxdursa... Bəs bu halda Tramp ABŞ kontingentini çıxarmaq qərarına gəlsə və ya gəlirsə, Fransa niyə Suriyada hərbi mövcudluğa sahib olmaq niyyətindədir?

Asif Cəfərov
Ordu.az