Mütəxəssislər bu dəfə bunun birincidən qat-qat təhlükəli olacağını proqnozlaşdırırlar. Rusiya lideri Vladimir Putinin Ukrayna ilə bağlı təhdidlərini, Çinin sürətləndirilmiş silah proqramını və ABŞ-nin üstünlüyü əldə etmək istəyini nəzərə alsaq, liderlərin uçurumdan geri addım atması üçün nə lazımdır? Dünya nüvə təhlükəsi ilə mübarizə aparmağa hazırdırmı?
İllər əvvəl ABŞ və Sovet İttifaqı nüvə silahının yayılmasını azaltmaq üçün güclü addımlar atmışdı. Onilliklər ərzində aparılan ağrılı və çətin danışıqlar qısa, orta və uzun mənzilli hücum və müdafiə xarakterli nüvə silahları ilə bağlı tədbirlərlə nəticələndi. Silahlara nəzarət iki ölkənin əlində olan nüvə silahlarının ümumi sayını bu gün 60.000-dən təxminən 11.000-ə endirdi.
Nüvə silahlarının sayı 80 faiz azalıb
2010-cu ildə imzalanan ən son saziş olan “New START”a (Strateji Silahların Azaldılması Sazişi) əsasən, tərəflər 1550 nüvə silahı yerləşdirmək icazəsinə malikdirlər. Qalanları anbarda saxlanılır. Bu 80 faiz azalma əlamətdar nailiyyət kimi tarixə düşdü. Təəssüf ki, keçmiş zamanda danışmaq daha düzgündür, çünki ABŞ 2002-ci ildə anti-ballistik raket müqaviləsindən çıxdı. Bu hərəkət tərəfin öz zövqünə uyğun məhdudiyyətlər tapmadığı təqdirdə müqavilədən birtərəfli imtina etməsini qanuniləşdirdi.
Yeni və tühlükəli bir yarış başlayır
2026-cı ilin fevralında bu qədər diqqətlə inşa edilən strukturun son qalan kərpici olan müqavilənin müddəti başa çatacaq. ABŞ və Rusiya yarım əsrdə ilk dəfə olaraq nüvə arsenallarında heç bir məhdudiyyət olmadan silahlana biləcəklər. Böyük dövlətlər arasında gərginlik Soyuq müharibədən sonrakı pik həddində olarkən, yeni nüvə silahı yarışı başlayır. Mütəxəssislər bu dəfə bunun birincidən qat-qat təhlükəli olacağını proqnozlaşdırırlar.
Çin də yarışa daxildir
Bu, indi Çin də daxil olmaqla, üçtərəfli yarış olacaq və buna görə də ikitərəfli yarışdan daha qeyri-sabit olacaq. Narahatlığa səbəb olan əsas səbəblərdən biri odur ki, Çin onilliklər ərzində çox kiçik bir nüvə çəkindiriciliyinə arxalandıqdan sonra öz arsenalını sürətlə genişləndirir.
Super güclərlə rəqabət
Hazırda 500 nüvə silahına malik olduğu təxmin edilən ölkənin onilliyin sonunda 1000-ə çatacağı, bəlkə də 2035-ci ilə qədər 1500 strateji silah yerləşdirəcəyi və sayca ABŞ ilə Rusiyaya bərabər olacağı gözlənilir.
Rusiya qüvvələrini modernləşdirib
Rusiya isə ənənəvi nüvə qüvvələrini modernləşdirib. Bundan əlavə, Putin 2018-ci ildə qəzəbli çıxışında bir neçə yeni nüvə silahı sistemini təqdim edib. Putinin elan etdiyi silahlara uçuş zamanı trayektoriyası dəyişdirilə bilən qitələrarası hipersəs raketi, demək olar ki, məhdudiyyətsiz mənzilə malik çox sürətli nüvə qanadlı raketi və Sakit okeanı keçə bilən sualtı nüvə torpedosu daxildir.
Ukrayna müharibəsi tətikləyib
Putin Ukrayna müharibəsi ilə bağlı misli görünməmiş nüvə təhdidləri də edib. Müdaxilə başlayanda, o, Rusiyanın strateji silahlarını yüksək hazırlıq vəziyyətinə keçirdi. O vaxtdan bəri Rusiya prezidenti Qərbi təhdid edir ki, Kiyevə verilən dəstək həddi aşarsa, taktiki silahlardan istifadə edilə bilər.
Nüvə yarışının qiyməti artır
Birləşmiş Ştatlar isə yeni döyüş başlıqları, çatdırılma vasitələri (bombardmançı təyyarələr, sualtı qayıqlar, raketlər), dəstək və komanda-nəzarət sistemləri də daxil olmaqla, bütün strateji avadanlıqlarının kompleks modernləşdirilməsinə başlayıb. Yeni sistemlərin yaradılması, qurulması və istismarı ABŞ üçün ən azı 1,5 trilyon dollar təşkil edəcək.
ABŞ nüvə hücumuna necə cavab verəcək?
Çinin böyük strateji nüvə qüvvəsi təmin etmək əzmi və Rusiya ilə tərəfdaşlığı mənzərəni xeyli dəyişir. Birləşmiş Ştatlar bir deyil, iki nüvə “yaxın gücü” ilə üz-üzədir. Burada əsl sual ondan ibarətdir ki, Birləşmiş Ştatlar birgə hücumu dəf etdikdən sonra hələ də düşmənlərinə fəlakətli ziyan vura bilərmi?
Bu, əsasən hədəf seçiminizdən asılıdır. ABŞ-nin “qarşı güc” kimi tanınan hazırkı strategiyası rəqibin nüvə qüvvələrini, rəhbərliyini və hərbi komandanlıq strukturunu hədəfləyir. Nəticə nə olursa-olsun, yarışda iştirak edən hər üç ölkə digərləri ilə bağlı ən pis ehtimallara cavab vermək üçün böyük miqdarda pul xərcləyəcək.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
