Rusiyanın JDAM Vurduğu İddiası
Ukrayna müharibəsi informasiya müharibəsi ilə yanaşı gedir və həm Moskva, həm də Kiyev öz maraqlarına uyğun məlumat yayır. Lakin ümumi mənzərə göstərir ki, Ukrayna hazırda geri çəkilməyə məcburdur və Rusiya ardıcıl uğurlar əldə edir. Bu uğurlar yalnız Ukraynanı taktiki baxımdan çətin vəziyyətə salmır, eyni zamanda ABŞ və NATO-nun qabaqcıl silahlarının zəif cəhətlərini üzə çıxarır.
Martın 1-nə olan məlumata görə, Rusiya ordusu Kursk bölgəsində 6 ədəd “Joint Direct Attack Munition” (JDAM) idarə olunan bombası və 190 ABŞ istehsalı pilotsuz uçuş aparatını vurduğunu iddia edib.
Əgər bu iddialar doğru olarsa, bu, Ukraynanın hava hücum strategiyası üçün ciddi geriləmə və eyni zamanda ABŞ-nin hərbi texnologiyasına ciddi zərbə olardı.
Rusiya NATO Sistemlərinə Qarşı Adaptasiya Olub?
Bu iddiaları Qərb mənbələri və rəsmi hökumət qurumları təsdiqləməyib. Bu, bəlkə də təəccüblü deyil, çünki JDAM Ukraynaya verilmiş ən qabaqcıl və effektiv silah sistemlərindən biridir. Əgər bu silah artıq effektivliyini itirirsə, deməli, Ukraynanı müharibədə saxlayan əsas amillərdən biri artıq işlək deyil.
Müharibə adaptasiya və uyğunlaşma yarışıdır. Son illərdə Ukrayna ordusu JDAM və PUA-larla Rusiya qüvvələrinə ciddi zərbə vururdu. Lakin əgər bu sistemlər vurula bilirsə, demək ki, Moskva yeni təhlükə mühitinə uyğunlaşıb və hətta NATO-nun qabaqcıl silahları belə əvvəlki qədər effektiv deyil.
Bu isə Avropa üçün ciddi problemdir. ABŞ-nin Ukraynaya dəstəyinin azalması fonunda Avropa ölkələri daha çox hərbi yardım göstərməli olacaq. Lakin ABŞ silahları NATO-nun ən qabaqcıl sistemləri sayıldığı halda, onların Rusiya tərəfindən zərərsizləşdirilməsi Avropa istehsalı silahların daha zəif nəticə göstərəcəyini ehtimal etməyə əsas verir.
JDAM Niyə Təhükəlidir?
2023-cü ildən etibarən Ukrayna qüvvələri JDAM sistemlərini Rusiya işğalına qarşı istifadə etməyə başladı.
JDAM bomba deyil, sadəcə idarəetmə sistemidir. Bu sistem adi sərbəst düşən “ağılsız” bombaları yüksək dəqiqlikli “ağıllı” bombalara çevirir.
JDAM ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri və Dəniz Qüvvələri üçün hazırlanıb və əsas podratçısı “Boeing” şirkətidir. Bu sistemlər 1991-ci ildə Fars Körfəzi Müharibəsindən sonra inkişaf etdirilib, çünki lazer yönləndirməli bombalar pis hava şəraitində hədəfdən yayınırdı. 1998-ci ildən istehsala buraxılan JDAM sistemləri müasir hava qüvvələri üçün əsas silahlardan biri olub.
JDAM sistemləri Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələrinin Sovet istehsalı “Su-27” və “MiQ-29” təyyarələrinə quraşdırılıb.
JDAM necə işləyir?
JDAM müxtəlif tipli bombalara
tətbiq edilə bilər:
2,000 funtluq “Mk 84”
1,000 funtluq “Mk 83”
500 funtluq “Mk 82”
Bombanın arxa hissəsinə GPS qəbuledicisi və ətalətli naviqasiya sistemi (INS) əlavə olunur. Təyyarə bombanı atmazdan əvvəl hədəf koordinatlarını JDAM sisteminə ötürür. JDAM havada GPS və INS sistemlərindən istifadə edərək hədəfə yönəlir.
Dəqiqliyi:
GPS aktiv olduqda hədəfdən 5 metr aralıya düşə bilər.
GPS siqnalı basdırılarsa, yalnız INS sistemi ilə hədəfdən 30 metr yayınır.
JDAM bombaları 15 mil məsafəyə sürüşərək uça bilir, xüsusi JDAM-ER versiyası isə 40 mildən çox məsafəni qət edə bilir.
Rusiyanın “Pantsir-S1” Sistemi JDAM-ları Vururmu?
Bu sualın cavabı “Pantsir-S1” sisteminin xüsusiyyətlərində gizlidir.
“Pantsir-S1” nədir?
Bu sistem qısa və orta mənzilli, özüyeriyən hava hücumundan müdafiə kompleksi olub, Rusiyanın KBP konstruktor bürosu tərəfindən hazırlanıb.
Hədəfi:
Hərbi bazaları, strateji sənaye obyektlərini və idarəetmə mərkəzlərini PUA-lar, qanadlı raketlər və JDAM kimi ağıllı bombalardan qorumaq üçün nəzərdə tutulub. Tez-tez daha uzun mənzilli sistemlər (S-300 və S-400) ilə birlikdə istifadə edilir.
Xüsusiyyətləri:
12 ədəd 57E6 və ya 57E6-E tipli zenit raketi daşıyır.
Hədəfi 12 mil məsafədə və 9 mil yüksəklikdə vura bilir.
30 mm-lik 2A38M avtomat topları ilə 5,000 güllə/dəqiqə atəş açır və 1.8 mil yüksəkliyə qədər hədəfləri vurur.
Radar sistemi 47 mil məsafədə hədəfləri aşkar edə bilir, 17 mil məsafədə isə izləmə aparır.
“Pantsir-S1” JDAM-lara və PUA-lara qarşı xüsusilə effektivdir.
Bundan əlavə, “Pantsir-S1” yüksək hərəkətlilik qabiliyyətinə malikdir. O, KAMAZ 8x8 yük maşını üzərində quraşdırılıb və atəş açdığı halda belə hərəkət edə bilir.
“Pantsir-S1” Sistemi Ukrayna üçün Təhlükə Yaradırmı?
Bəli, lakin müəyyən məhdudiyyətləri var.
“Pantsir-S1” radioelektron müharibə və GPS siqnalının basdırılması ilə zərərsizləşdirilə bilər.
Ukrayna ordusu bu üsulu bir neçə dəfə uğurla tətbiq edib.
Buna baxmayaraq, əgər Rusiya iddia etdiyi kimi JDAM bombalarını vurmağa başlayıbsa, bu Ukraynanın əsas üstünlüklərindən birini azalda bilər.
Sülh NATO Üçün Daha Yaxşı Olarmı?
Rusiya yönümlü hərbi analitiklərdən biri ilə “Signal” üzərindən aparılan müzakirəyə əsasən, Rusiya son dörd ildə NATO silahlarına qarşı müdafiə sistemlərini sürətlə inkişaf etdirib.
Əgər doğrudan da Rusiya NATO-nun ən qabaqcıl silahlarına qarşı effektiv müdafiə strategiyası formalaşdırıbsa, bu, Ukrayna və NATO üçün ciddi problemdir.
Belə olan halda, Tramp administrasiyasının sülh çağırışları Ukrayna və NATO üçün daha yaxşı seçim ola bilər. Çünki Rusiya artıq Qərbin ən müasir silahlarına belə adaptasiya olmağa başlayıb.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
