"Paşinyan hökuməti küçə elementlərinin legitimliyindən qidalanır" - Markedonov (ANALİZ)

2018/09/1112_1536654575.jpg
Oxunub: 2285     16:18     11 Sentyabr 2018    
"Bu həm də daxili proseslərə inteqrasiya məsələsinə münasibətdir. Təsadüfi deyil ki, Xaçaturovun məsələsi yalnız erməni-rus münasibətlərinin kontekstində deyil, həm də Avrasiya inteqrasiyası kontekstində müzakirə olunurdu. Xaçaturov Moskva, Minsk və Astana üçün yalnız erməni generalı deyil, ilk növbədə KTMT baş katibidir. Bu vəziyyət Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko arasında müzakirə mövzusu oldu. Unutmayaq ki, vaxtilə KTMT baş katibi vəzifəsində erməni nümayəndəsinin seçilməsi kifayət qədər diplomatik səylər tələb etmişdi".

Ordu.az Rusiya Dövlət Humanitar Universitetinin Xarici Araşdırmalar və Xarici Siyasətlər kafedrasının dosenti Sergey Markedonovun Putin və Paşinyanın üçüncü görüşünün nəticələrinə dair təhlilini təqdim edir:

Sentyabrın 8-də Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Moskvaya işgüzar səfəri oldu. Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşü şərh edən erməni baş nazir qeyd edib ki, Ermənistan-Rusiya münasibətləri parlaqdır. Daha sonra "Facebook" səhifəsində, hər hansı bir istiqamətdə əlaqələrdə heç bir problemin olmadığını yazıb.

Diplomatiyanın dili, xüsusən də ictimai sahədə, tərif və heyranlıq nəzərdə tutur, amma təcrübə göstərir ki, mübahisələrin, ziddiyyətlərin və ya fikir ayrılıqlarının olmaması istisna olunmur. Bu mənada Nikol Paşinyan düz deyir ki, Allah problemlər olmayan hər hansı əlaqələrdən uzaq saxlasın, əgər heç bir problem olmasa bu ümumiyyətlə əlaqənin olmaması demək olardı.


Hazırda Moskva və İrəvan üçün hansı məsələlər daha vacib hesab edilə bilər? Və yüksək səviyyəli Ermənistan-Rusiya danışıqlarının nəticələrini necə qiymətləndirirsiniz?

Detallar və incəliklər

Nikol Paşinyan salamlaşma zamanı Vladimir Putinə səslənərək vurğulayıb ki, bu görüş son dörd ayda Rusiya prezidenti ilə artıq üçüncü görüşdür. Onun sözlərinə görə, bu müntəzəmlik ölkələrimiz arasındakı əlaqələrin xüsusi xarakterini vurğulayır. Əslində, bu baxımdan mübahisə etmək çətindir. Avqustun 17-də Ermənistanın yeni hökumətinin yüz günü tamam oldu. Ölkənin xarici siyasətini dəyişə biləcəyinə dair söhbətlər nə qədər olursa-olsun, belə bir şey baş vermədi. İrəvan nümayəndələri hər zaman, eləcə də Avropa İttifaqı nümayəndələri ilə Brüsseldə və ya İrəvanda Almaniya baş naziri Angela Merkellə görüşdə də Rusiya ilə münasibətlərin vacibliyini vurğulayıblar.

Ancaq hər bir tarixçədə nəzərə alınması mümkün olmayan detallar və incəliklər var. Qeyd edək ki, iyun-sentyabr ayları arasında Paşinyanla Putin arasındakı danışıqlar zamanı Rusiyanın rəhbərliyini "narahat edən" Ermənistanın siyasi həyatında bir sıra hadisələr baş verdi. Bu barədə Rusiya xarici işlər naziri danışmışdı. 2008-ci il 1 mart tarixində baş verən hadisələrlə əlaqədar keçmiş prezident Robert Koçaryanın həbsi və Apellyasiya Məhkəməsinin qərarı ilə azad edilməsi, KTMT baş katibi və Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargahının sabiq rəisi Yuri Xaçaturova qarşı açılan cinayət işi və ümumilikdə bütün bu hadisələr ilk baxımdan Ermənistanın daxili işi olsa da, əslində bir sıra problemləri su üzərinə çıxardı.


Bu həm də daxili proseslərə inteqrasiya məsələsinə münasibətdir. Təsadüfi deyil ki, Xaçaturovun məsələsi yalnız erməni-rus münasibətlərinin kontekstində deyil, həm də Avrasiya inteqrasiyası kontekstində müzakirə olunurdu. Xaçaturov Moskva, Minsk və Astana üçün yalnız erməni generalı deyil, ilk növbədə KTMT baş katibidir. Bu vəziyyət Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko arasında müzakirə mövzusu oldu. Unutmayaq ki, vaxtilə KTMT baş katibi vəzifəsində erməni nümayəndəsinin seçilməsi kifayət qədər diplomatik səylər tələb etmişdi.

Xarici siyasətin miras məsələsi az vacib olan məsələ deyil. Nəticədə deyə bilərik ki, yeni rəhbərlik istiqamətləri hətta dəyişdirmək fikrində belə deyil, həm siyasətdə, eləcə də iqtisadiyyatda kredit tarixçəsi var. Robert Köçəryanın Ermənistan və Rusiya arasında müttəfiq əlaqələrin qurulması üçün səylərini silmək mümkün deyil. Onun sədrliyi dövründə İrəvan KTMT-yə qoşulmuşdu, bir il əvvəl isə Paşinyanın təmsil etdiyi "Yelk" blokunun nümayəndələri AİƏT-dan çıxmaq məsələsini müzakirə etmək üçün müvəqqəti parlament komissiyası yaratmağı təklif etmişdilər. Bu kontekstdə, İrəvandakı dəyişikliklərin "narahatlıq" və ya ən azı diqqətli olmasında Moskvanı ittiham etmək olarmı?


Bu yanaşma rus yeniliyi deyil. Bidzina İvanişvilinin Gürcüstanın siyasi arenasında ortaya çıxdığında amerikalı ekspertlər arasında hansı mübahisələrin yaşandığını xatırlayaq. Rusiyada pul qazanan oliqarxın rəhbərliyə gəldikdən sonra Gürcüstanı Avrasiya inteqrasiyasına çevirəcəyi, NATO və Aİ istiqamətində irəliləməkdən imtina ediləcəyi deyilirdi. İndi bu narahatlıqların izləri itib. Məhz "Gürcü arzusu" dövründə Tiflis Şengen ölkələri ilə viza rejimi olmadan Avropa İttifaqı ilə Əməkdaşlıq razılaşması imzaladı və NATO ilə, xüsusilə ABŞ ilə əlaqələrini gücləndirdi. Lakin İvanişvilinin ilk addımları Gürcüstanın strateji tərəfdaşlarında suallar yaratmağa və narahatlıqları artırmağa başladı.

Süni dilemmalardan uzaqlaşmaq

Niyə Moskva bəyanatlara və ifadələrə inanmalıdır? Hər hansı əlaqələr hərəkətlərlə yoxlanılır. Bir neçə ildən sonra Nikol Paşinyan hakimiyyətinin Rusiya ilə Ermənistan arasındakı əlaqələrin görünməmiş möhkəmləndirilməsi ilə xatırlanacağı istisna edilmir. Xüsusən RF başçısı ilə görüşündə, erməni baş nazir, ikitərəfli əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və potensialının ən yaxşı şəkildə istifadə edilməsindən danışır. Ancaq bu ssenarini gerçəkləşdirmək üçün əsgərin dediyi kimi hamarlama etmək lazımdır. Ona görə ziddiyyətləri aydınlaşdırmaq çox vacibdir. Bu baxımdan Nikol Paşinyanın "bir-birlərinin daxili işlərinə müdaxilə etməmə prinsipinə" hörmət edilməsinin vacib olduğunu vurğulaması təsadüf deyil. Biri bu və ya digər nazirin təyin edilməsi barədə tövsiyə edirsə, bu bir başqa sualdır, amma daxili siyasi gündəmə və inteqrasiya layihələri, təhlükəsizlik və iki ölkə arasındakı güvənin təsirləri haqqında danışsaq, bu tamamilə fərqli bir yanaşmadır.

Aydındır ki, Moskva xaosdan, populyarlığın artırılmasından və strateji amilləri nəzərə almadan, məqamın təsiri altında qəbul edilən qərarlardan qorxur. Eyni zamanda, kütləvi etirazlarla yaxından sıx əlaqəli olan Ermənistanın yeni hökuməti küçə elementlərinin legitimliyindən qidalanır. Bir an əvvəl asan həllərdən çox kompleks addımlar atmağı tələb edən sahəyə keçmək çətindir. Qeyd edək ki, yeni hakimiyyət orqanlarına yaxın (sosial şəbəkələr, bloqerlər, telgraf və agentliklər) resurslar Moskva ilə danışıqlara daha ciddi addım atmaq üçün Paşinyanı təhrik edirlər. Çətin nəticələr gözlədiyini, çoxdan gözləntilərə malik olduğunu və iki rəng ilə məhdud olmayan hərbi-diplomatik incəliklərdən xəbərsiz olduğunu ictimai rəydən öz siyasi xəttini ayırmaq bəzən çətinliklər yaradır.


Putin-Paşinyan görüşündən öncə Rusiya prezidenti ilə Azərbaycan, İran və Türkiyə prezidentlərinin görüşlərinin olduğuna diqqət ayırmaq lazımdır. Yəni bu ölkələr həm Dağlıq Qarabağ münaqişəsi baxımından ikitərəfli münasibətlərdə, həm də Yaxın Şərq baxımından Ermənistan üçün çox vacib ölkələrdir. Bununla da bu məsələlərin erməni-rus münasibətlərində əhəmiyyətli olduğu nümayiş olunur.

Lakin müəyyən məsələlər ortaya çıxdıqda, ən yüksək səviyyədə görüş çox vacibdir. Bu keyfiyyətin zərər çəkməsinə miqdarın əhəmiyyət daşımadığı bir hala bənzəyir. Ancaq Paşinyan və Putin görüşündən tələsik - nə təqdirəlayiq, nə də narahatedici nəticələr çıxarmaq lazım deyil. Bütün ideyalar və nəticələr iş ilə sübuta yetirilməlidir. Bu gün biz əvvəlki orqanların ardıcıllığını və həll edilməyən qarşıdurmaların nəticəsi olan xüsusi narahatlığı görürük. Biz ehtiyatlılıq və həddindən artıq gözləmələr, eləcə də məhdud ikitərəfli bir gündəm görürük.

Real olaraq, hərbi-texniki əməkdaşlıq bütün sahələrdən qabaqdır və hələ də "Rusiya təhlükəsizliyi" və böyük etibarla süni olan "Avropa prosesi" alternativindən uzaqlaşmaq alınmır. Xüsusilə də hər iki tərəfin potensialını daha aktiv şəkildə istifadə edilməsindən söhbət gedirsə, bu problemin həllindən azad olmaq mümkün deyil.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az


Teqlər: Putin-Paşinyan   KTMT  


"Paşinyan hökuməti küçə elementlərinin legitimliyindən qidalanır" - Markedonov (ANALİZ)

2018/09/1112_1536654575.jpg
Oxunub: 2286     16:18     11 Sentyabr 2018    
"Bu həm də daxili proseslərə inteqrasiya məsələsinə münasibətdir. Təsadüfi deyil ki, Xaçaturovun məsələsi yalnız erməni-rus münasibətlərinin kontekstində deyil, həm də Avrasiya inteqrasiyası kontekstində müzakirə olunurdu. Xaçaturov Moskva, Minsk və Astana üçün yalnız erməni generalı deyil, ilk növbədə KTMT baş katibidir. Bu vəziyyət Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko arasında müzakirə mövzusu oldu. Unutmayaq ki, vaxtilə KTMT baş katibi vəzifəsində erməni nümayəndəsinin seçilməsi kifayət qədər diplomatik səylər tələb etmişdi".

Ordu.az Rusiya Dövlət Humanitar Universitetinin Xarici Araşdırmalar və Xarici Siyasətlər kafedrasının dosenti Sergey Markedonovun Putin və Paşinyanın üçüncü görüşünün nəticələrinə dair təhlilini təqdim edir:

Sentyabrın 8-də Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Moskvaya işgüzar səfəri oldu. Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşü şərh edən erməni baş nazir qeyd edib ki, Ermənistan-Rusiya münasibətləri parlaqdır. Daha sonra "Facebook" səhifəsində, hər hansı bir istiqamətdə əlaqələrdə heç bir problemin olmadığını yazıb.

Diplomatiyanın dili, xüsusən də ictimai sahədə, tərif və heyranlıq nəzərdə tutur, amma təcrübə göstərir ki, mübahisələrin, ziddiyyətlərin və ya fikir ayrılıqlarının olmaması istisna olunmur. Bu mənada Nikol Paşinyan düz deyir ki, Allah problemlər olmayan hər hansı əlaqələrdən uzaq saxlasın, əgər heç bir problem olmasa bu ümumiyyətlə əlaqənin olmaması demək olardı.


Hazırda Moskva və İrəvan üçün hansı məsələlər daha vacib hesab edilə bilər? Və yüksək səviyyəli Ermənistan-Rusiya danışıqlarının nəticələrini necə qiymətləndirirsiniz?

Detallar və incəliklər

Nikol Paşinyan salamlaşma zamanı Vladimir Putinə səslənərək vurğulayıb ki, bu görüş son dörd ayda Rusiya prezidenti ilə artıq üçüncü görüşdür. Onun sözlərinə görə, bu müntəzəmlik ölkələrimiz arasındakı əlaqələrin xüsusi xarakterini vurğulayır. Əslində, bu baxımdan mübahisə etmək çətindir. Avqustun 17-də Ermənistanın yeni hökumətinin yüz günü tamam oldu. Ölkənin xarici siyasətini dəyişə biləcəyinə dair söhbətlər nə qədər olursa-olsun, belə bir şey baş vermədi. İrəvan nümayəndələri hər zaman, eləcə də Avropa İttifaqı nümayəndələri ilə Brüsseldə və ya İrəvanda Almaniya baş naziri Angela Merkellə görüşdə də Rusiya ilə münasibətlərin vacibliyini vurğulayıblar.

Ancaq hər bir tarixçədə nəzərə alınması mümkün olmayan detallar və incəliklər var. Qeyd edək ki, iyun-sentyabr ayları arasında Paşinyanla Putin arasındakı danışıqlar zamanı Rusiyanın rəhbərliyini "narahat edən" Ermənistanın siyasi həyatında bir sıra hadisələr baş verdi. Bu barədə Rusiya xarici işlər naziri danışmışdı. 2008-ci il 1 mart tarixində baş verən hadisələrlə əlaqədar keçmiş prezident Robert Koçaryanın həbsi və Apellyasiya Məhkəməsinin qərarı ilə azad edilməsi, KTMT baş katibi və Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargahının sabiq rəisi Yuri Xaçaturova qarşı açılan cinayət işi və ümumilikdə bütün bu hadisələr ilk baxımdan Ermənistanın daxili işi olsa da, əslində bir sıra problemləri su üzərinə çıxardı.


Bu həm də daxili proseslərə inteqrasiya məsələsinə münasibətdir. Təsadüfi deyil ki, Xaçaturovun məsələsi yalnız erməni-rus münasibətlərinin kontekstində deyil, həm də Avrasiya inteqrasiyası kontekstində müzakirə olunurdu. Xaçaturov Moskva, Minsk və Astana üçün yalnız erməni generalı deyil, ilk növbədə KTMT baş katibidir. Bu vəziyyət Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko arasında müzakirə mövzusu oldu. Unutmayaq ki, vaxtilə KTMT baş katibi vəzifəsində erməni nümayəndəsinin seçilməsi kifayət qədər diplomatik səylər tələb etmişdi.

Xarici siyasətin miras məsələsi az vacib olan məsələ deyil. Nəticədə deyə bilərik ki, yeni rəhbərlik istiqamətləri hətta dəyişdirmək fikrində belə deyil, həm siyasətdə, eləcə də iqtisadiyyatda kredit tarixçəsi var. Robert Köçəryanın Ermənistan və Rusiya arasında müttəfiq əlaqələrin qurulması üçün səylərini silmək mümkün deyil. Onun sədrliyi dövründə İrəvan KTMT-yə qoşulmuşdu, bir il əvvəl isə Paşinyanın təmsil etdiyi "Yelk" blokunun nümayəndələri AİƏT-dan çıxmaq məsələsini müzakirə etmək üçün müvəqqəti parlament komissiyası yaratmağı təklif etmişdilər. Bu kontekstdə, İrəvandakı dəyişikliklərin "narahatlıq" və ya ən azı diqqətli olmasında Moskvanı ittiham etmək olarmı?


Bu yanaşma rus yeniliyi deyil. Bidzina İvanişvilinin Gürcüstanın siyasi arenasında ortaya çıxdığında amerikalı ekspertlər arasında hansı mübahisələrin yaşandığını xatırlayaq. Rusiyada pul qazanan oliqarxın rəhbərliyə gəldikdən sonra Gürcüstanı Avrasiya inteqrasiyasına çevirəcəyi, NATO və Aİ istiqamətində irəliləməkdən imtina ediləcəyi deyilirdi. İndi bu narahatlıqların izləri itib. Məhz "Gürcü arzusu" dövründə Tiflis Şengen ölkələri ilə viza rejimi olmadan Avropa İttifaqı ilə Əməkdaşlıq razılaşması imzaladı və NATO ilə, xüsusilə ABŞ ilə əlaqələrini gücləndirdi. Lakin İvanişvilinin ilk addımları Gürcüstanın strateji tərəfdaşlarında suallar yaratmağa və narahatlıqları artırmağa başladı.

Süni dilemmalardan uzaqlaşmaq

Niyə Moskva bəyanatlara və ifadələrə inanmalıdır? Hər hansı əlaqələr hərəkətlərlə yoxlanılır. Bir neçə ildən sonra Nikol Paşinyan hakimiyyətinin Rusiya ilə Ermənistan arasındakı əlaqələrin görünməmiş möhkəmləndirilməsi ilə xatırlanacağı istisna edilmir. Xüsusən RF başçısı ilə görüşündə, erməni baş nazir, ikitərəfli əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və potensialının ən yaxşı şəkildə istifadə edilməsindən danışır. Ancaq bu ssenarini gerçəkləşdirmək üçün əsgərin dediyi kimi hamarlama etmək lazımdır. Ona görə ziddiyyətləri aydınlaşdırmaq çox vacibdir. Bu baxımdan Nikol Paşinyanın "bir-birlərinin daxili işlərinə müdaxilə etməmə prinsipinə" hörmət edilməsinin vacib olduğunu vurğulaması təsadüf deyil. Biri bu və ya digər nazirin təyin edilməsi barədə tövsiyə edirsə, bu bir başqa sualdır, amma daxili siyasi gündəmə və inteqrasiya layihələri, təhlükəsizlik və iki ölkə arasındakı güvənin təsirləri haqqında danışsaq, bu tamamilə fərqli bir yanaşmadır.

Aydındır ki, Moskva xaosdan, populyarlığın artırılmasından və strateji amilləri nəzərə almadan, məqamın təsiri altında qəbul edilən qərarlardan qorxur. Eyni zamanda, kütləvi etirazlarla yaxından sıx əlaqəli olan Ermənistanın yeni hökuməti küçə elementlərinin legitimliyindən qidalanır. Bir an əvvəl asan həllərdən çox kompleks addımlar atmağı tələb edən sahəyə keçmək çətindir. Qeyd edək ki, yeni hakimiyyət orqanlarına yaxın (sosial şəbəkələr, bloqerlər, telgraf və agentliklər) resurslar Moskva ilə danışıqlara daha ciddi addım atmaq üçün Paşinyanı təhrik edirlər. Çətin nəticələr gözlədiyini, çoxdan gözləntilərə malik olduğunu və iki rəng ilə məhdud olmayan hərbi-diplomatik incəliklərdən xəbərsiz olduğunu ictimai rəydən öz siyasi xəttini ayırmaq bəzən çətinliklər yaradır.


Putin-Paşinyan görüşündən öncə Rusiya prezidenti ilə Azərbaycan, İran və Türkiyə prezidentlərinin görüşlərinin olduğuna diqqət ayırmaq lazımdır. Yəni bu ölkələr həm Dağlıq Qarabağ münaqişəsi baxımından ikitərəfli münasibətlərdə, həm də Yaxın Şərq baxımından Ermənistan üçün çox vacib ölkələrdir. Bununla da bu məsələlərin erməni-rus münasibətlərində əhəmiyyətli olduğu nümayiş olunur.

Lakin müəyyən məsələlər ortaya çıxdıqda, ən yüksək səviyyədə görüş çox vacibdir. Bu keyfiyyətin zərər çəkməsinə miqdarın əhəmiyyət daşımadığı bir hala bənzəyir. Ancaq Paşinyan və Putin görüşündən tələsik - nə təqdirəlayiq, nə də narahatedici nəticələr çıxarmaq lazım deyil. Bütün ideyalar və nəticələr iş ilə sübuta yetirilməlidir. Bu gün biz əvvəlki orqanların ardıcıllığını və həll edilməyən qarşıdurmaların nəticəsi olan xüsusi narahatlığı görürük. Biz ehtiyatlılıq və həddindən artıq gözləmələr, eləcə də məhdud ikitərəfli bir gündəm görürük.

Real olaraq, hərbi-texniki əməkdaşlıq bütün sahələrdən qabaqdır və hələ də "Rusiya təhlükəsizliyi" və böyük etibarla süni olan "Avropa prosesi" alternativindən uzaqlaşmaq alınmır. Xüsusilə də hər iki tərəfin potensialını daha aktiv şəkildə istifadə edilməsindən söhbət gedirsə, bu problemin həllindən azad olmaq mümkün deyil.

Alpər Mövludoğlu
Ordu.az


Teqlər: Putin-Paşinyan   KTMT