Ordu.az xəbər verir ki, koalisiya gələcəyə yönəlmiş konsepsiyalardan daha çox, real döyüş şəraitində və Ukraynadakı aktiv cəbhələrdə artıq istifadə olunan inteqrasiya edilmiş hava hücumundan müdafiə və antidron texnologiyalarını bir araya gətirdiyini vurğulayıb.
“Rasmussen Global” tərəfdaşlığı ilə təşkil edilən tədbirdə “Zvook”, “DefSecIntel Solutions”, “Weibel Scientific”, “TYTAN Technologies” və “Marduk Technologies” şirkətləri iştirak edib.
Təşəbbüsün məqsədi ayrı-ayrı məhsulların rəqabət apardığı model əvəzinə, müxtəlif müdafiə həllərinin vahid və inteqrasiya olunmuş platforma kimi necə birlikdə fəaliyyət göstərə biləcəyini nümayiş etdirməkdir.
“Dronetex”in yaradılması pilotsuz uçuş aparatı təhlükələrinin Avropa üçün artıq nəzəri təhlükəsizlik problemi deyil, gündəlik əməliyyat reallığına çevrilməsinə verilən birbaşa cavab kimi qiymətləndirilir.
Rusiyanın Ukrayna infrastrukturuna qarşı uzunmüddətli pilotsuz uçuş aparatı hücumları Avropada hava təhlükələrinin yeni standartını formalaşdırıb. Avropa hava hücumundan müdafiə planlaşdırıcılarının çıxardığı əsas nəticə isə müasir pilotsuz uçuş aparatı müharibəsinin ən təhlükəli tərəfinin tək bir qabaqcıl sistem deyil, müdafiəni yükləyə biləcək qədər çoxsaylı, aşağı xərcli və əlçatan pilotsuz uçuş aparatlarının istifadəsi olmasıdır.
Belə sıx təhlükə mühitinə qarşı müdafiə müxtəlif məsafə və hündürlüklərdə eyni vaxtda aşkarlama, izləmə, təsnifat və nişanalma həyata keçirə bilən təbəqəli sistemlər tələb edir. “Dronetex” koalisiyası da məhz bu yanaşma əsasında qurulub.
Ukrayna təcrübəsi və passiv aşkarlama sistemi
Koalisiyanın diqqət çəkən üzvlərindən olan Ukraynanın “Zvook” şirkəti Odensedə inteqrasiya olunmuş arxitekturanın erkən xəbərdarlıq təbəqəsi hesab edilən passiv akustik aşkarlama sistemini nümayiş etdirib.
Bu texnologiya radarlar kimi elektromaqnit siqnalları yaymaq əvəzinə, pilotsuz uçuş aparatlarının yaratdığı səs izlərini analiz etməklə fəaliyyət göstərir. Kiçik kommersiya və hərbi pilotsuz uçuş aparatlarının mühərrik və pərlərindən yaranan özünəməxsus akustik profillər mövcuddur və sistem bu səsləri məlum təhlükə bazası ilə müqayisə edərək aşkarlama həyata keçirir.
Bu yanaşmanın əsas üstünlüyü gizlilikdir. Aktiv radar sistemləri müdafiə vasitələrinin yerini aşkara çıxara bildiyi halda, passiv akustik sistemlər elektromaqnit iz buraxmadan və yüksək enerji sərf etmədən fasiləsiz fəaliyyət göstərə bilir.
“Zvook”un bu sahədə ən güclü arqumenti isə əməliyyat təcrübəsidir. Şirkət bildirir ki, onun sistemi 2022-ci ildən etibarən Ukrayna cəbhəsində fasiləsiz istifadə olunur və üç ildən artıq müddətdə real təhlükə mühitindən məlumat toplayıb.
Bu təcrübə antidron texnologiyaları üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Laboratoriya şəraitində əldə edilən nəticələr çox vaxt real döyüş meydanındakı göstəriciləri əks etdirmir.
Döyüş şəraitində hava şəraiti, yüksək səviyyəli ətraf səs-küy, təlim məlumat bazasında olmayan yeni pilotsuz uçuş aparatı modelləri və düşmənin aşkarlama sistemlərini aldatmaq və ya sıradan çıxarmaq cəhdləri sistemlərin fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərir.
Üç il ərzində real Rusiya pilotsuz uçuş aparatı əməliyyatlarına qarşı istifadə olunmuş sistem yalnız nümayiş xarakterli sınaqlarla müqayisədə daha yüksək əməliyyat təsdiqi təqdim edir.
Təbəqəli müdafiə arxitekturası
“Dronetex” koalisiyasının üzvü olan Danimarkanın “Weibel Scientific” şirkəti kiçik və yüksək sürətli hava hədəflərinin izlənilməsi üzrə radar ixtisaslaşması ilə seçilir.
Şirkət həm hərbi, həm də elmi məqsədlər üçün istifadə olunan dəqiq Doppler radar texnologiyaları ilə tanınır. Bu texnologiya passiv akustik sistemlərin tam şəkildə qarşılaya bilmədiyi ehtiyacları tamamlayır.
Passiv akustik aşkarlama erkən xəbərdarlıq təmin etdiyi halda, radar sistemi eyni anda çoxsaylı hədəflərin üçölçülü trayektoriyasını dəqiq müəyyən edərək nişanalma prosesini idarə edə bilir.
Bu yanaşma “Dronetex”in əsas fəlsəfəsini ortaya qoyur. Burada hər sistem bütün tapşırıqları təkbaşına yerinə yetirməyə çalışmaq əvəzinə, digər sistemlərin çatışmayan tərəflərini tamamlayan təbəqəli müdafiə arxitekturasına töhfə verir.
Koalisiyanın strukturu da diqqətçəkən strateji yanaşmanı əks etdirir. Ukrayna, Danimarka və digər Avropa ölkələrinin şirkətlərinin NATO və Avropa təhlükəsizlik institutları ilə sıx əlaqələri olan “Rasmussen Global” çətiri altında bir araya gəlməsi qarşılıqlı fəaliyyət qabiliyyətinin hökumətlərin uzunmüddətli prosedurlarını gözləmədən aşağıdan yuxarı qurulması məqsədini göstərir.
Avropa hökumətləri antidron arxitekturalarının standartlaşdırılması istiqamətində uzun müddətdir ləng hərəkət edir. Bunun səbəbləri arasında milli satınalma sistemlərinin yerli sənayeni qorumağa üstünlük verməsi və təhlükə mühitinin siyasi qərarvermə proseslərindən daha sürətlə dəyişməsi göstərilir.
Real şəraitdə qarşılıqlı fəaliyyət qabiliyyəti nümayiş etdirilmiş şirkətlərdən ibarət koalisiya modeli müdafiə satınalma qurumlarına nəzəri vədlər deyil, sınaqdan keçmiş konkret həllər təqdim edir.
Danimarkanın təhlükəsizlik mesajı
“Dronetex” təqdimatı üçün Odense Hava Limanının seçilməsi də simvolik əhəmiyyət daşıyır.
Danimarka Ukraynaya dəstək məsələsində Avropanın ən fəal ölkələrindən biri hesab olunur. Kopenhagen Kiyevə F-16 “Fighting Falcon” qırıcıları, artilleriya sursatları və maliyyə yardımı təqdim edib.
Eyni zamanda danimarkalı təhlükəsizlik planlaşdırıcıları Ukrayna müharibəsinin göstərdiyi kimi, pilotsuz uçuş aparatı təhlükələrinin artıq yalnız aktiv münaqişə bölgələri ilə məhdudlaşmadığı reallığına daha ciddi diqqət ayırırlar.
Sınaqdan keçmiş antidron sistemlərinə malik şirkətlərin Danimarkadakı hava limanında bir araya gətirilməsi Kopenhagenin təhlükəsizlik strategiyasının hansı istiqamətdə inkişaf etdiyini göstərən aydın mesaj kimi qiymətləndirilir.
Bu təşəbbüs eyni zamanda “Dronetex” üzvü olan şirkətlərə öz imkanlarını birbaşa potensial qərarvericilərə və müdafiə planlaşdırıcılarına nümayiş etdirmək imkanı yaradır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
