Bu möhtəşəm bayramda xüsusi vurğulanmalı olan bir tarixi məqam Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Kralı Əlahəzrət III Çarlzın Azərbaycan nümayəndə heyətini hörmət və ehtiramla qarşılaması, "Azerbaijan – Land of Fire" şou-kompozisiyasını yüksək maraqla izləməsi oldu. Bu, sadəcə protokol səviyyəsində nəzakətli marağın deyil, Britaniya Kral Ailəsinin onilliklər boyu Azərbaycan atlarına, mədəniyyətinə və ümumiyyətlə xalqımıza bəslədiyi səmimi sevginin davamı və ifadəsidir.
Bu sevginin kökləri 1956-cı ilə qədər uzanır. Həmin il Sovet rəhbərliyi adından Kraliça II Elizabetə hədiyyə edilən "Zaman" adlı məşhur Qarabağ ayğırı kral ailəsinin bu unikal at cinsinə olan heyranlığının ilk və əsas özülünü qoyub. Kraliça II Elizabet "Zaman"ı Vindzor qəsrinin kral tövlələrində xüsusi qayğı ilə saxlayıb, onu öz şəxsi minik atları kolleksiyasına daxil edib və ömrünün son illərinə qədər Qarabağ atlarına olan dərin sevgisini qoruyub saxlayıb. Məhz bu səbəbdən 2012-ci ildə Kraliça II Elizabetin taxta çıxmasının 60 illik almaz yubileyində (Diamond Jubilee) Azərbaycanın bu mötəbər kral tədbirinə ilk dəfə dəvət alması heç də təsadüfi bir hadisə olmayıb, on illərlə formalaşan bir tarixi-sentimental bağın məntiqi davamı kimi gerçəkləşmib. O vaxtdan etibarən isə süvarilərimiz Qarabağ atları ilə Britaniya kral ailəsinin qarşısında ardıcıl olaraq, hər il artan ustalıq və yenilənən proqramlarla çıxış edib, 2016-cı ildə Kraliçanın 90 illik yubileyində xüsusi kompozisiya təqdim edib və Kraliçanın bu çıxışı ayağa qalxaraq alqışlaması Britaniya media tarixinin yaddaqalan səhnələrindən birinə çevrilib, 2018-ci ildə "Azərbaycanın kəlağayısı və Qarabağ atları" proqramı ilə muğamımızı, 2019-cu ildə Fikrət Əmirovun musiqiləri sədaları altında "Qarabağ Atəşi" və ya "Odlar Yurdu" mövzulu şou ilə zəngin mədəniyyətimizi tanıdıb, 2021-ci ildə isə Vətən müharibəsindəki tarixi qələbədən və Şuşanın azad olunmasından sonra Qarabağın və Şuşanın rəmzi olan Xarıbülbül çiçəyinə həsr olunmuş "Xarıbülbül" kompozisiyası ilə xalqımızın zəfər ruhunu Vindzorun səmasına yüksəldib.
2022-ci ildə Kraliça II Elizabetin taxta çıxmasının 70 illik Platinum yubiley şənliklərində "Sərhədçi" rəqs ansamblı və "Natiq" ritm qrupu ilə birgə möhtəşəm proqram təqdim olunub və Kraliçaya növbəti Qarabağ atı – "Xarıbülbül" hədiyyə edilib, 2023-cü ildə "Koroğlu" operasının uvertürası sədaları altında qəhrəmanlıq ruhumuz, 2024-cü ildə "Koroğlu və Nigar" motivli şouda həm qəhrəmanlıq, həm məhəbbət xətti təqdim olunub və Kral III Çarlza məhz həmin il "Şöhrət" adlı Qarabağ atı hədiyyə edilib, 2026-cı ilin "Arşın mal alan" tematik şousu isə bu möhtəşəm onbeş illik silsiləyə yeni və parlaq bir səhifə əlavə edib.
Bu möhtəşəm tarixi prosesin ən mühüm aktyorlarından biri, bəlkə də ən mərkəzi şəxsiyyəti şübhəsiz ki, Azərbaycan Respublikası Atçılıq Federasiyasının prezidenti və Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi, general-polkovnik Elçin Quliyevdir. Şouda Böyük Britaniya Kralı III Çarlz ilə birgə tədbiri izləyən, Krala Azərbaycan mədəniyyətinin nümunəsi olan Şirvan xalçasını və heykəltəraş Faiq Hacıyevin əl işi olan "Dilbaz atı üzərində Azərbaycan döyüşçüsü" heykəlini xüsusi hədiyyə olaraq təqdim edən general-polkovnik Elçin Quliyevin Vindzor şousundakı şəxsi iştirakı Azərbaycan üçün son dərəcə strateji əhəmiyyət kəsb edir. Çünki o, eyni zamanda iki müstəsna missiyanı yerinə yetirir: bir tərəfdən Azərbaycan Respublikası Atçılıq Federasiyasının prezidenti olaraq milli sərvətimiz olan Qarabağ atlarının qorunması, çoxaldılması və dünya miqyasında tanıdılması istiqamətində Prezident cənab İlham Əliyevin yüksək diqqəti və Birinci vitse-prezident xanım Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə həyata keçirilən nəhəng dövlət siyasətinin reallaşdırıcısıdır, digər tərəfdən isə Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəisi olaraq sərhədçilərimizin Vindzor meydanındakı möhtəşəm nümayişlərinin mənəvi sahibi və ilham mənbəyi rolunu oynayır. General-polkovnik Elçin Quliyevin Britaniya Kralı ilə eyni tribunada əyləşməsi, ölkəmizin ən prestijli at cinsini ən prestijli kral arenasında ən yüksək rütbəli zabit kimi təqdim etməsi Azərbaycanın beynəlxalq imicində xüsusi bir nüans yaradır: bu, hərbi peşəkarlıq, milli mədəniyyət və yüksək diplomatik incəlik üçbucağının vahid bir şəxsiyyətdə təcəssümüdür və dünyanın çox az ölkəsində belə nümunələrə rast gəlinir.
Vindzor şousunun mərkəzi qəhrəmanı olan Dövlət Sərhəd Xidmətinin süvariləri və "Sərhədçi" rəqs ansamblı isə bu il də ölkəmizi 23 Qarabağ atı ilə yüksək səviyyədə təmsil edərək, hər gün ardıcıl olaraq 20 dəqiqə davam edən şou müddətində yüksək peşəkarlığı və dəqiqliyi ilə seçilib. Sərhədçilərimiz nəinki ölkənin sərhədlərini igidliklə qoruyan zabit və əsgərlərdir, eyni zamanda Azərbaycan mədəniyyətinin və hərbi-süvari sənətinin daşıyıcıları, dünyada ölkəmizin "yumşaq güc" elçiləri olaraq çıxış edirlər. Onların Vindzor meydanında nümayiş etdirdiyi təhlükəli atüstü akrobatika hərəkətləri (atın böyründə tam gizlənmə ki, bu fənd tarixən döyüş zamanı düşmən oxlarından qorunmaq üçün istifadə edilirdi, çapqın sürətlə qaçan atın bir tərəfindən sürüşərək qarnının altından keçib digər tərəfindən yenidən yəhərə qalxma, dördnala qaçan atın üzərində tam ayaqüstə durub tarazlığı qoruma, hətta iki süvarinin yan-yana gələrək çiyinlərində üçüncü süvarini ayaqüstə daşıyaraq Azərbaycan bayrağını dalğalandırması və hərəkət zamanı yəhərdə çevrilərək üzü atın quyruğuna tərəf oturma kimi tərs yəhərləmə elementləri) Britaniya tamaşaçısını sözün əsl mənasında heyrətə gətirir, Avropa şüuru üçün artıq itmiş, unudulmuş və yalnız kitablarda qalmış cəngavər mədəniyyətinin canlı, nəfəs alan, qan qaynayan təcəssümünü ortaya qoyur. Bu möhtəşəm performansa hazırlıq prosesi isə zənn olunduğundan qat-qat ağırdır: süvarilər və atlar Vindzor kimi beynəlxalq və kral səviyyəli bir platformada səhvsiz çıxış etmək üçün təxminən 6-8 ay əvvəldən başlayan intensiv hazırlıq mərhələsindən keçirlər, şou üçün xüsusi olaraq səs-küyə, musiqiyə, atəşfəşanlığa və böyük insan kütləsinə qarşı soyuqqanlı olan, eyni zamanda fiziki cəhətdən ən dözümlü Qarabağ atları seçilir, atların meydandakı alqışlardan və işıq effektlərindən hürkməməsi üçün məşqlər zamanı qapalı arenalarda güclü səs ucaldanlar vasitəsilə Vindzor şousunun real səs-küyü və musiqiləri imitasiya edilir, süvarilərin rəqqaslarla və canlı orkestrlə tam sinxron hərəkət etməsi üçün saniyəbəsaniyə hesablanmış hərəkət qrafiki qurulur və atların musiqi ritminə uyğun addımlaması üzərində dərin və titiz işlər aparılır. Bütün bu peşəkarlığın arxasında isə süvarilərimizin sərhədçi-zabit kimi qazandıqları daxili intizam, soyuqqanlılıq və komanda ruhu dayanır ki, məhz bu xüsusiyyətlər onları dünyanın digər süvari kollektivlərindən fərqləndirən əsas üstünlükdür.
Vindzor uğurlarımız isə təkcə süvari nümayişləri ilə məhdudlaşmır, çünki bu il "Land of Fire – Azerbaijan" polo komandamızın tədbirin yekununda Böyük Britaniyanın Vindzor şəhərini təmsil edən və dünyanın ən nüfuzlu polo klublarından sayılan "Guards" polo komandası ilə keçirdiyi dostluq görüşündə 7-5 hesablı möhtəşəm qələbəsi Azərbaycan idmanı və atçılıq tarixinə qızıl hərflərlə yazılan bir nailiyyət oldu. Bu qələbə zahirən sadə bir idman uğurudur, lakin onun arxasında dayanan tarixi-mədəni qat çox daha dərindir, çünki müasir polo oyununun ilkin və qədim forması məhz Azərbaycanın milli at oyunu olan Çovqandır. UNESCO-nun Təcili Qorunmaya Ehtiyacı Olan Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilmiş Çovqan oyunu Azərbaycanda eramızın birinci minilliyinin ortalarında formalaşmış, iki komanda arasında xüsusi ağacdan hazırlanmış çovqan dəyənəkləri ilə topu rəqib qapısından keçirmə əsasında qurulub və əsrlər boyu məhz Qarabağ atları üzərində oynanılıb. Çünki bu oyun atdan ani manevr etmək, qəfil dayanmaq və sürətlənmək qabiliyyəti tələb edir ki, bu da Qarabağ atının genetik xüsusiyyətinin parlaq ifadəsidir. Beləliklə, "Land of Fire" polo komandamızın Britaniyanın "Guards" klubunu Vindzor meydanında məğlub etməsi əslində Çovqanın doğma vətəninin polonun müasir mərkəzini öz uşaqlıq dövründəki oyunu ilə yenməsidir, tarixi ədalətin sportiv bir təzahürüdür və bu uğur Azərbaycanın bir vaxtlar dünyaya bəxş etdiyi mədəni dəyərin müasir dövrdə də öz çiçəklənməsini sürdürdüyünün simvolik təsdiqidir. Maraqlı haldır ki, "Land of Fire" komandası keçmiş illərdə də Vindzorda keçirilən "Royal Windsor Cup" çərçivəsində yüksək yerlər tutub, Avropanın fərqli ölkələrində keçirilən Dünya və Avropa Arena Polo çempionatlarında kuboklar qazanıb ki, bu da Azərbaycanın bu sahədəki davamlı və sistemli inkişafının göstəricisidir.
Şounun audio-musiqi qatı da diqqətəlayiq xüsusi bir mövzudur, çünki Vindzorda səslənən milli musiqilərimiz və klassik əsərlərimiz kral ailəsi və əcnəbi qonaqlar tərəfindən hər il dərin heyranlıqla qarşılanır. Üzeyir Hacıbəylinin "Koroğlu" operasının uvertürası və "Arşın mal alan" operettasının musiqiləri öz möhtəşəmliyi, dinamikası və ritmik zənginliyi ilə kral tribunalarında xüsusi coşğu yaradır. Avropa tamaşaçısı üçün bu musiqilər Şərq və Qərb simfonizminin mükəmməl vəhdəti kimi qəbul olunur. Fikrət Əmirov və Qara Qarayevin şoularda istifadə olunan simfonik muğamları və rəqs süitaları Azərbaycanın musiqi fəlsəfəsini Britaniyada tanıdıb, musiqilərin emosional gücü Qarabağ atlarının çılğın xarakteri ilə tam üzvi şəkildə uzlaşıb. Natiq Ritm Qrupunun canlı ifa etdiyi nağara ritmləri isə şounun tempini artırır, Britaniya mətbuatı dəfələrlə bu ritmlərin meydandakı enerjini və süvarilərin daxili ruhunu mükəmməl şəkildə tamaşaçıya ötürdüyünü qeyd edib. Bütün bunlar Vindzorda Azərbaycan pavilyonu ilə birgə vahid bir kompleks bayrama çevrilir. Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə qurulan və qonaqlara maraqla qarşılanan Azərbaycan pavilyonunda hər il xalçalarımız, milli geyimlərimiz və musiqi alətlərimiz sərgilənir, qonaqlara milli şirniyyatlarımız və çayımız təqdim olunur, Qarabağ atlarının tarixi və cins xüsusiyyətlərini əks etdirən kitablar və broşürlar paylanılır. Beləliklə, Vindzor şousu Azərbaycan üçün sadəcə süvari nümayişi və ya at sərgisi deyil, ölkəmizin bütün mədəni-tarixi simasının kompakt, intensiv və yüksək keyfiyyətli bir formatda Britaniya kral elitasına və beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edildiyi nəhəng "yumşaq güc" platformasıdır.
Bu kontekstdə Qarabağ atının unikal təbiəti üzərində xüsusi dayanmaq lazımdır, çünki bu cins Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində formalaşmış, Asiya və Yaxın Şərqdə ən qədim at cinslərindən biri hesab olunan, günəş şüaları altında xüsusi parıldayan narıncı-qızılı (kürən) rəngi ilə diqqəti çəkən, dağlıq relyefə uyğunlaşdığı üçün möhkəm dırnaqlara, çevik bədən quruluşuna və müstəsna dözümlülüyə malik, sahibinə qarşı son dərəcə sadiq, ağıllı, sakit təbiətli və eyni zamanda şoularda göründüyü kimi inanılmaz dərəcədə cəsur olan canlı bir Azərbaycan tarixidir. Vətən müharibəsi nəticəsində Qarabağın azad edilməsi və bu unikal cinsin tarixi vətəninə qayıdışı, dövlət səviyyəsində onların yetişdirilməsinə göstərilən diqqət, beynəlxalq aləmdə Vindzor kimi platformalar vasitəsilə onların tanıdılması – bütün bunlar Prezident cənab İlham Əliyevin və Birinci vitse-prezident xanım Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi siyasətin parlaq nəticələridir. Ölkənin atçılıq strategiyasını həyata keçirən isə birbaşa olaraq Azərbaycan Respublikası Atçılıq Federasiyasının prezidenti general-polkovnik Elçin Quliyevdir ki, onun bu sahədəki rəhbərliyi sayəsində Qarabağ atları artıq sadəcə milli sərvətimiz deyil, dünya at irsinin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi qəbul olunur. General-polkovnik Elçin Quliyevin Vindzor şousundakı şəxsi iştirakı bu strategiyanın simvolik ifadəsi, Britaniya Kralı III Çarlza Şirvan xalçasının və "Dilbaz atı üzərində Azərbaycan döyüşçüsü" heykəlinin təqdim edilməsi isə iki millətin dərin və səmimi dostluq körpüsünün yeni bir konstruksiya elementinin əlavə edilməsidir.
Yekun olaraq qeyd etmək lazımdır ki, "Vindzor Kral Atçılıq Şousu - 2026" sadəcə bir tədbir, bir festival və ya bir at yarışı deyil, on dörd illik bir möhtəşəm "yumşaq güc" siyasətinin növbəti və ən parlaq mərhələsidir. Azərbaycan bu il rekord 150 nəfərlik nümayəndə heyəti ilə Britaniyaya çıxmaq, "Arşın mal alan" operettasının ecazkar musiqiləri ilə kral tribunalarını fəth etmək, "Land of Fire" polo komandasının "Guards" klubunu məğlub etməsi ilə Çovqanın tarixi vətəninin haqqını idmanda bərpa etmək, Kral III Çarlzın hörmət və ehtiramını qazanmaq və general-polkovnik Elçin Quliyevin bu sahədəki diplomatiyası vasitəsilə Britaniya Kral Ailəsi ilə ölkəmiz arasındakı bağı daha da möhkəmləndirməklə dünya mədəniyyət-diplomatiya səhnəsində özünü bir daha sübut edib. Dövlət Sərhəd Xidmətinin süvariləri və "Sərhədçi" rəqs ansamblı bu il də ölkəmizin sərhədlərini hərbi mənada qoruduqları kimi, beynəlxalq aləmdə mədəni-mənəvi sərhədlərini də şərəflə müdafiə edib, Azərbaycan mədəniyyətini Britaniya kral arenasında ləyaqətlə təmsil ediblər. Bu uğurlu ənənənin Prezident cənab İlham Əliyevin yüksək diqqəti, Birinci vitse-prezident xanım Mehriban Əliyevanın rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi və Atçılıq Federasiyasının prezidenti, general-polkovnik Elçin Quliyevin praktiki rəhbərliyi ilə davam edəcəyi, hər il yenilənib zənginləşəcəyi və Azərbaycanın qədim mədəni irsinin dünyaya tanıdılması missiyasına növbəti möhtəşəm səhifələr əlavə edəcəyi şübhəsizdir.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
