Ordu.az xəbər verir ki, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 6-cı nəsil daşıyıcı əsaslı F/A-XX döyüş təyyarəsi proqramında müqavilə prosesinin növbəti mərhələsinə avqusta qədər keçilməsi planlaşdırılır.

Konqresin müdaxiləsinə baxmayaraq, yeni nəsil döyüş təyyarəsi Pentaqonun ötən il proqramı faktiki olaraq dayandırmaq cəhdindən bəri qeyri-müəyyənlik içində qalmışdı.

“The War Zone”un məlumatına görə, Vaşinqton yaxınlığında keçirilən “Sea-Air-Space 2026” sərgisində jurnalistlərlə danışan ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Komandanı admiral Deril Koudl ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin F-47 proqramı sürətlə irəliləyərkən belə F/A-XX proqramını “gözləmə rejimində” saxlayan qeyri-müəyyənliyi etiraf edib. F/A-XX üçün mövcud rəqiblər eyni zamanda F-47-nin də əsas podratçısı olan “Boeing” və “Northrop Grumman” şirkətləridir.

Admiral Koudl qarşılaşılan çətinliklərdən birini təkcə rəqib tərəfin “hava-hava” və ya hava hücumundan müdafiə imkanlarını inkişaf etdirməsi ilə deyil, həm də kifayət qədər qabiliyyətli silahların giriş xərclərinin azalmasının bu səviyyədə aşağı radara görünmə qabiliyyəti və texnoloji səviyyə tələb edən sahədə daha çox oyunçunun meydana çıxmasına səbəb olması ilə izah edib.

Bu məqamda Koudl deyib: “Bu, yalnız bərabər səviyyəli rəqibə ehtiyacla bağlı deyil. Bu, müəyyən qeyri-müəyyənlik səviyyəsində və qənaətbəxş risk həddində fəaliyyət göstərə bilən təyyarəyə sahib olmaqla bağlıdır”. “The War Zone”a görə, bu yanaşma admiralın yanvar ayında F/A-XX layihəsində irəliləyişin vacibliyini əsaslandırarkən söylədikləri ilə də üst-üstə düşür. O zaman admiral İran da daxil olmaqla daha kiçik dövlətlər və qeyri-dövlət aktorlarının yaratdığı artan təhdidlərə diqqət çəkmişdi.

Bununla yanaşı, Koudl bu layihənin həm gələcəyin aviadaşıyıcı hava qanadı, həm də bu il ərzində ilkin əməliyyat qabiliyyətinə çatması planlaşdırılan “Boeing” istehsalı aviadaşıyıcı yanacaq doldurma pilotsuz uçuş aparatı MQ-25 “Stingray” ilə əməkdaşlıq və planlaşdırma baxımından da əhəmiyyətli olduğunu bildirib.

Masada bir çox təyyarə gövdəsi olduğunu vurğulayan Koudl F-35 və F-47 proqramları ilə yanaşı, hazırda F/A-18 “Super Hornet” istehsalının da davam etdiyini xatırladıb. O, Hava və Dəniz Qüvvələrinin sistem üzərində çoxlu tələblərinin olduğunu deyərək qeyd edib: “Bu təyyarəni bizim üçün hazırlayacaq podratçılardan biri bizim ehtiyac duyduğumuz vaxtda həqiqətən çatdırma edə bilməyəcək vəziyyətdədir. Buna görə də bu qərarda bilirsiniz, “iki dəfə ölç, bir dəfə biç” məntiqi üstünlük təşkil etdi. İndi, düşünürəm ki, bu dərin araşdırmanın niyə aparılmalı olduğu barədə hamımız eyni fikirdəyik. Bu vəziyyət mənim üçün uyğundur”.

Mövcud vəziyyət və rəqiblər

F/A-XX proqramında “Boeing” və “Northrop Grumman” arasındakı rəqabət davam edir. “Lockheed Martin” 2025-ci ilin martında keçirilən seçim mərhələsi ilə proqramdan kənarlaşdırılmışdı. “Northrop Grumman” ötən ilin avqustunda təyyarənin aerodinamik burun quruluşunu və aviadaşıyıcı əməliyyatlarına uyğun eniş şassisini göstərən görüntü paylaşmış, “Boeing” isə öz konsepsiya dizaynını təqdim etmişdi. Lakin “Boeing”in bu dizaynının Hərbi Hava Qüvvələri üçün hazırladığı F-47 ilə böyük oxşarlıqlar daşıması diqqət çəkib.

Admiral Koudl mövcud hava platformalarının, o cümlədən F-35 və F/A-18 kimi təyyarələrin yeni nəsil təhdidlər qarşısında zamanla yetərsiz qala biləcəyini bildirərək, gələcəyin aviadaşıyıcı hava donanmasının əməliyyat effektivliyini qoruya bilməsi üçün F/A-XX proqramının sonda sürətləndirilməli olduğunu vurğulayıb. Avqustda keçirilməsi planlaşdırılan müqavilə mərhələsi proqramın faktiki olaraq dondurulmuş vəziyyətdən çıxıb-çıxmayacağını müəyyən edəcək kritik hədd kimi qiymətləndirilir. Bu inkişaf müharibə naziri Pit Heqsetin ötən oktyabrda proqramı təsdiqlədiyinə dair xəbərlərdən sonra qeydə alınan ilk konkret təqvim yeniləməsi sayılır.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az