Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə xarici KİV-lər məlumat yayıb.
Venesuelanın Altos Mirandinos bölgəsində yerləşən və uzun müddətdir fəaliyyətsiz qalan RV-1 tədqiqat reaktorundan, əslən ABŞ və Böyük Britaniya tərəfindən tədarük edilmiş 13,5 kiloqramlıq artıq uran nüvə yanacağı çıxarılıb.
Sözügedən nüvə materialı Böyük Britaniya bayrağı altında üzən özəl gəmi ilə ABŞ-nin Cənubi Karolina ştatındakı Savannah River müəssisələrinə daşınıb.
Bağlanmış RV-1 reaktor sahəsində qalan son nüvə yanacağının boşaldılmasına yönəlmiş koordinasiyalı plan “Mütləq Qətiyyət Əməliyyatı”ndan sonra ABŞ ilə Venesuela münasibətlərinin mərhələli şəkildə normallaşmasının ardınca hazırlanıb. İki ölkə arasında rəsmi diplomatik münasibətlərin bərpası prosesi başlayıb. Bu çərçivədə Karakasdakı ABŞ Səfirliyi 2019-cu ildən bəri ilk dəfə 2026-cı il fevralında qapılarını yenidən açıb və həmin ilin ardından ilk ABŞ-Venesuela ticarət reysi aprelin 30-da həyata keçirilib.
“The Avionist”in məlumatına görə, nüvə yanacağının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ABŞ administrasiyasının Venesuelaya yönəlik “sabitlik, bərpa və keçid” üzrə üçmərhələli planının prioritet addımı kimi qiymətləndirilib. Venesuelada indiyədək işlədilmiş yeganə reaktor olan RV-1 1956-cı ildə “Sülh naminə Atom” təşəbbüsü çərçivəsində ABŞ-dən alınmışdı. 1991-ci ilə qədər fəaliyyət göstərən reaktor ABŞ və Böyük Britaniyadan edilən müntəzəm nüvə yanacağı tədarükləri ilə işlək vəziyyətdə saxlanılıb.
Yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran, Soyuq müharibənin ilk dövrlərində kiçik tədqiqat reaktorlarını enerji ilə təmin etmək üçün geniş istifadə olunurdu. Lakin bu gün həmin reaktorlar nüvə silahı hazırlanmasında istifadə riski səbəbindən əsasən aşağı dərəcədə zənginləşdirilmiş uranla işlədilir. Dünyadakı yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uran və plutonium ehtiyatlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ABŞ-nin 1990-cı illərin ortalarından etibarən apardığı nüvə yayılmasının qarşısının alınması səylərinin əsas istiqamətlərindən biri olub və bu çərçivədə indiyədək ümumilikdə 7 tondan çox material geri qaytarılıb.
Venesuela hökuməti artıq yanacağın çıxarılması üçün Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyindən yardım istəyib və ardınca ABŞ materialın nəzarətini öz üzərinə götürməyə razılaşıb. ABŞ Milli Nüvə Təhlükəsizliyi İdarəsinin Müdafiə Nüvə Yayılmasının Qarşısının Alınması İdarəsi tərəfindən aparılan ilkin sahə yoxlamasından cəmi altı həftə sonra yanacaq xüsusi daşıma konteynerinə yüklənərək Venesuela ordusunun mühafizəsi altında quru yolu ilə Puerto Kabello limanına aparılıb.
“The Avionist”in xəbərinə görə, konteyner Puerto Kabellodan Böyük Britaniyada yerləşən “Pacific Nuclear Transport Ltd” tərəfindən idarə olunan, Böyük Britaniya bayrağı altında üzən gəmiyə köçürülüb. Şirkətin nüvə yanacağı daşınması üçün standartlardan da artıq şəkildə inşa olunmuş üç nüvə yanacağı daşıma gəmisi var.
“MarineTraffic” məlumatlarına görə, Venesueladan götürülən yanacağın son olaraq 2026-cı il mayın 15-də ABŞ-nin şərq sahilləri yaxınlığında Böyük Britaniyaya doğru irəliləyərkən siqnal verən MV “Pacific Egret” gəmisi ilə daşındığı müəyyən edilib. ABŞ Enerji Nazirliyinin Ətraf Mühitin İdarəetmə İdarəsinin nəzarətinə keçən bu uran gələcəkdə yenidən istifadə olunmaq üçün Savannah River sahəsində aşağı dərəcədə zənginləşdirilmiş urana çevriləcək.
Britaniyanın özəl gəmiləri ilə təmin etdiyi logistik dəstək əməliyyatın həssaslığı və daşıdığı risklər səbəbindən Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən nazirlik səviyyəsində təsdiqlənib. Nüvə Nəqliyyatı Həlləri şirkətinin təhlükəsizlik göstəriciləri rəsmilərə bu missiyanı 10 milyard funt-sterlinqə qədər mümkün kompensasiya məsuliyyəti ilə sığortalamağa imkan verib.
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktoru Rafael Qrossi əməliyyatdan sonra deyib: “Bu iş əlaqəli bütün tərəflərin güclü iradəsinin, səmərəli koordinasiyasının, fədakarlığının və peşəkarlığının ən aydın nümunəsidir”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
