Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Fondsk.ru” nəşri “Qlobal silah ticarəti: faktlar və meyllər” başlıqlı məqaləsində yazıb.

Nəşr qeyd edib ki, kim kimə silah satır, harada istifadə olunur və son on ildə satış göstəriciləri necə dəyişib kimi suallara cavabları qismən Stokholm Sülh Araşdırmaları İnstitutu martın 9-da təqdim etdiyi məlumatlarda açıqlayıb. Çünki hərbi münaqişə, əslində, silah istifadəsi və onun istehsalı və ya xaricdən alınması olmadan mümkün deyil.

“Aydındır ki, dünyanın ən böyük silah istehsalçısı və satıcısı uzun müddətdir ABŞ olaraq qalır. “Azad dünyanın lideri” son beş ildə (2021-2025-ci illər) silah ixracı bazarının 42%-ni tutub. Bu, birlikdə bazarın cəmi 40,8%-ni təşkil edən yeddi ölkənin göstəricisindən daha çoxdur: Fransa - 9,8%, Rusiya - 6,8%, Almaniya - 5,7%, Çin - 5,6%, İtaliya - 5,1%, İsrail - 4,4% və Böyük Britaniya - 3,4%.

Qeyd olunan dövrdə dünyanın bütün regionlarından 99 ölkə ABŞ silahı alıb və onlardan 76-sı üçün ABŞ əsas üç tədarükçüdən biri olub. Ən çox silah Avropada alınıb (35 ölkə ABŞ tədarüklərinin 38%-ni alıb). Ölkə sayına görə ikinci yerdə Latın Amerikası (18 ölkə), üçüncü yeri isə Asiya və Okeaniya (17 ölkə) ilə Afrika (17 ölkə) bölüşür”, - deyə nəşr bildirib.

KİV qeyd edib ki, ABŞ silah ixracı əvvəlki beşilliklə (2016-2020-ci illər) müqayisədə 27% artıb, halbuki qlobal silah ixracı cəmi 9,2% artıb.

“Eyni zamanda, Avropada silah satışı üç dəfədən çox artıb (+215%). Aydındır ki, bunun böyük hissəsini Ukraynaya tədarük edilən silahlar təşkil edir və bu tədarüklər Co Bayden administrasiyası tərəfindən Rusiyanın Ukrayna münaqişəsində məqsədlərinə çatmasının qarşısını almaq üçün həyata keçirilib.

Qeyd etmək lazımdır ki, Yaxın Şərqdə, burada ABŞ silahının alıcısı cəmi 12 ölkə olub, ABŞ tədarüklərinin üçdə birini (33%) alıb, halbuki əvvəlki dövrdə bu göstərici 45% idi. 2021-2025-ci illərdə ABŞ silah satışının ciddi artdığını və alıcılar arasında birinci yeri Səudiyyə Ərəbistanının (ümumi satışların 12%-i) tutduğunu, həmçinin ən böyük idxalçılar onluğuna Qətər (7,4%) və Küveytin (4,2%) daxil olduğunu nəzərə alsaq, Yaxın Şərq ölkələrinin ümumi alış həcmi 6% azalıb”, - deyə məqalədə bildirilib.

Müəllifin sözlərinə görə, ehtimal etmək olar ki, ABŞ-nin İrana qarşı “epik qəzəb” kimi xarakterizə edilən hərbi əməliyyata başlamasının səbəblərindən biri də həmin regionda silah satışını artırmaq istəyi olub. Demokratiya və insan hüquqları ilə bağlı bütün bəyanatlar isə sadəcə Vaşinqtonun iqtisadi və siyasi maraqlarını gizlətmək üçün istifadə etdiyi örtükdür.

“Nəzərə alsaq ki, ABŞ-nin Patriot hava hücumundan müdafiə sistemlərinin və onların raket əleyhinə komplekslərinin dəyəri çox yüksəkdir və region ölkələri onları əsasən bir neçə gün davam edən hərbi əməliyyatlar zamanı İranın “Şahed” pilotsuz uçuş aparatlarından qorunmaq üçün istifadə edib, Yaxın Şərq ölkələri ehtiyatlarını bərpa etmək üçün büdcələrini ciddi şəkildə artırmalı olacaqlar. Digər tərəfdən, rəsmi məlumatlara görə, hərbi əməliyyatların ilk həftələri ABŞ-a gündə 2 milyard dollara başa gəlib və buna görə də amerikalılar çoxlu silah satmağa məcbur olacaqlar.

Yuxarıdakı rəqəmlərdən görünür ki, ABŞ ilə digər silah ixracatçılarını müqayisə etmək kifayət qədər çətindir. Buna görə də Stokholm Sülh Araşdırmaları İnstitutu Avropa İttifaqı ölkələrini birlikdə qiymətləndirməyə çalışıb. Bu ölkələr qlobal bazarın 28%-ni, yəni ABŞ satışlarının üçdə ikisini təşkil edir. Bu həcm Rusiya silah satışlarını dörd, Çin silah satışlarını isə beş dəfə üstələyir. Ümumilikdə, Aİ ölkələrinin silah ixracı 2021-2025-ci illərdə əvvəlki dövrlə müqayisədə 36% artıb”, - deyə KİV vurğulayıb.

Nəşr yazıb ki, Fransa silah ixracında ikinci yeri tutur (qlobal bazarın 9,8%-i) və məhsullarını dünyanın 63 ölkəsinə satır. Satışların təxminən 31%-i Asiya və Okeaniyaya, 28%-i Yaxın Şərqə, 21%-i isə Avropaya yönəlib. Əsas alıcılar Hindistan (24%), Misir (11%) və Yunanıstandır (10%). Eyni zamanda, Fransanın Avropaya silah tədarükü 5,5 dəfə, ümumi ixrac isə 21% artıb.

“Dördüncü yerdə olan Almaniya (5,7%) satışlarını 15% artıraraq əsasən Avropaya (41%), Yaxın Şərqə (33%) və Asiya ilə Okeaniyaya (17%) yönəldib.

Maraqlıdır ki, silah ixracını ən çox artıran ölkə İtaliya olub (2,5 dəfə). O, qlobal bazarın 5,1%-ni təşkil edir və altıncı yerdə qərarlaşıb. Satışların böyük hissəsi Yaxın Şərqə (59%), qalan hissəsi isə Asiya və Okeaniyaya (16%) və Avropaya (13%) gedir.

Aİ ölkələrindən sonra siyahıda üçüncü yerdə olan Rusiya (6,8%) diqqət çəkir. Rusiyanın əsas alıcısı Hindistandır (48%), ikinci yeri isə Belarus və Çin (hər biri 13%) bölüşür. Digər ixracatçılardan fərqli olaraq, Rusiya silah ixracını artırmayıb, əksinə 64% azaldıb. Bunun səbəbi aydındır, Ukrayna müharibəsində ona qarşı NATO ölkələri iştirak edir.

Beşinci yerdə olan Çin (5,6%) əsasən Asiya ölkələrinə silah satır. Əsas alıcılar Pakistan (61%), Serbiya (6,8%) və Tailanddır (4,7%).

2021-2025-ci illərdə silahın əsas idxalçısı kim olub

Şübhə yoxdur ki, son beş ildə dünyanın ən böyük silah alıcısı Ukrayna olub (qlobal bazarın 9,7%-i). Lakin onu yalnız şərti olaraq “alıcı” adlandırmaq olar, çünki silahların böyük hissəsi ya pulsuz, ya da kreditlə verilib”, - deyə müəllif qeyd edib.

Nəşrə görə, Ukraynanın aldığı silahların miqyasını göstərmək üçün qeyd etmək kifayətdir ki, ABŞ-nin Avropaya göndərdiyi bütün silahların dörddə biri (və ya ümumi ixracın 9,4%-i) birbaşa Ukraynaya yönəlib. 2025-ci ildə bu məlumatlar gizli saxlanılsa da, Stokholm Sülh Araşdırmaları İnstitutu bildirir ki, əsas tədarükçülər ABŞ (41%), Almaniya (14%) və Polşadır (9,4%).

“Bu məlumatlar göstərir ki, ABŞ silahlarının Ukraynaya verilməsi dayandırılsa, münaqişə daha tez başa çata bilər. Lakin bu, Qərbin istədiyi ssenari olmaya bilər, çünki belə halda Rusiya hərbi yolla məqsədlərinə çata bilər.

Silah idxalında ikinci yeri Hindistan tutur (8,2%). Onun əsas tədarükçüləri Rusiya (40%), Fransa (29%) və İsraildir (15%).

Üçüncü və dördüncü yerləri Yaxın Şərq ölkələri - Səudiyyə Ərəbistanı (6,8%) və Qətər (6,4%) tutur. Onların əsas tədarükçüsü ABŞ-dır (müvafiq olaraq 77% və 48%). İlk beşliyi Pakistan (4,2%) tamamlayır və onun əsas tədarükçüsü Çindir (80%).

Regionlar üzrə baxdıqda, 2021-2025-ci illərdə silah idxalının 33%-i Avropaya düşüb və bu region birinci yerə çıxıb. İkinci yerdə Asiya və Okeaniya (31%), üçüncü yerdə isə Yaxın Şərq (26%) qərarlaşıb. Əvvəlki dövrdə isə lider Asiya və Okeaniya (42%) idi, sonra Yaxın Şərq (32%), Avropa isə üçüncü yerdə (12%) idi.

Beləliklə, son illərdə silah idxalının əsas istiqaməti Avropaya yönəlib və burada əsas alıcı Ukrayna olub. Gələcəkdə isə ilk yerlər uğrunda Avropa, Yaxın Şərq və Asiya ölkələri rəqabət apara bilər. Tayvan Çinlə mümkün münaqişədən ehtiyat edir, ABŞ-nin regiondakı tərəfdaşları olan Cənubi Koreya və Yaponiya isə artıq Amerika silahlarının alınmasını artırmağa razılaşıblar.

Görünür, dünyada yaxın vaxtlarda sülh gözləməyə dəyməz”, - deyə müəllif vurğulayıb.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az