“Rafale” və “Su-35” tez-tez bir-birinə bərabər səviyyəli təyyarələr kimi təqdim olunur: hər ikisi dördüncü nəsil üzərinə qurulmuş, lakin “stealth” xüsusiyyətlərinə malik olmayan, çoxməqsədli döyüş təyyarələridir. Hər iki platforma öz ölkələrinin aviasiya dizayn fəlsəfəsinin zirvəsini təmsil edir. Bununla belə, bu iki təyyarə arasında ciddi fərqlər mövcuddur və NATO ilə Rusiya arasında gərginliyin artdığı bir dövrdə, bu fərqlər hansı təyyarənin birbaşa qarşıdurmada üstün olacağı sualını gündəmə gətirir.
“Dassault Rafale” 2001-ci ildə xidmətə qəbul edilib və əsasən çoxməqsədli, yəni “omnirol” konsepsiyası üzrə hazırlanıb. “Su-35” isə 2014-cü ildən xidmətdədir və ilkin olaraq hava üstünlüyü üçün nəzərdə tutulsa da, çoxməqsədli imkanlara da malikdir. “Rafale” bir və ya iki nəfərlik ekipajla istifadə oluna bildiyi halda, “Su-35” yalnız bir pilot tərəfindən idarə olunur.
Maksimum uçuş çəkisi baxımından “Su-35” təxminən 76 300 funt (34 600 kiloqram) göstərici ilə “Rafale”dən xeyli ağırdır, çünki “Rafale”in maksimal uçuş çəkisi təxminən 54 000 funt (24 500 kiloqram) təşkil edir. “Rafale” iki ədəd “Snecma” M88 mühərriki ilə təchiz olunub, “Su-35” isə iki “Saturn” AL-41F1S mühərrikindən istifadə edir.
Sürət baxımından “Su-35” “Mach 2,25”, yəni təxminən 1 500 mil/saat (2 414 km/saat) maksimal sürətə çata bilir, “Rafale”in maksimal sürəti isə “Mach 1,8”, yəni təxminən 1 190 mil/saat (1 915 km/saat) səviyyəsindədir. “Rafale” “Mach 1,4” sürətində davamlı super kreyser uçuşu rejimini qoruyub saxlaya bildiyi halda, “Su-35”də davamlı super kreyser uçuşu imkanı yoxdur.
Döyüş radiusu “Rafale” üçün təxminən 1 150 mil (1 850 kilometr), “Su-35” üçün isə təxminən 1 000 mil (1 600 kilometr) təşkil edir. Uzaqməsafəli uçuş məsafəsində “Rafale” təxminən 2 300 mil (3 700 kilometr), “Su-35” isə 2 200 mil (3 600 kilometr) göstəricisinə malikdir. Xidmət tavanı baxımından “Su-35” təxminən 59 100 fut (18 000 metr) hündürlüyə qalxa bildiyi halda, “Rafale” üçün bu göstərici təxminən 50 000 fut (15 240 metr) təşkil edir.
Radar sistemlərində “Rafale” AESA tipli RBE2-AA radarından istifadə edir, “Su-35” isə “Irbis-E” PESA radarına malikdir. Faydalı yük baxımından “Rafale” təxminən 20 900 funt (9 500 kiloqram), “Su-35” isə təxminən 17 600 funt (8 000 kiloqram) silah və avadanlıq daşıya bilir.
Bu iki təyyarə fərqli dizayn fəlsəfələrini əks etdirir. “Rafale” şəbəkələşmiş əməliyyatlar, sensor inteqrasiyası, radioelektron mübarizə və pilotun iş yükünün azaldılması üzərində qurulub və koalisiya əməliyyatları üçün optimallaşdırılıb. “Su-35” isə əsasən sürətə, yüksək hündürlükdə uçuşa və manevr qabiliyyətinə üstünlük verən hava üstünlüyü platforması kimi dizayn edilib və daha geniş əməliyyat uğuru üçün yerüstü radar dəstəyinə ehtiyac duyur.
“Rafale” orta çəkili, delta-kanart quruluşlu, aşağı radara görünmə sahəsinə malik, lakin “stealth” olmayan bir təyyarədir. Ölçüsünə görə yaxşı uçuş məsafəsi və faydalı yük göstəricilərinə malikdir və əsasən uzaq məsafəli hava döyüşləri və dəqiq zərbələr üçün optimallaşdırılıb. “Su-35” isə “Su-27” ailəsindən törəmiş, iri və ağır bir platformadır, vektorlu itələmə qabiliyyətinə malik güclü mühərriklər, böyük radar və uzaqmənzilli raketlər daşıyır. Aerodinamik göstəriciləri olduqca yüksəkdir və həm yanacaq, həm də silah yükü baxımından geniş imkanlara malikdir.
Sensor birləşməsi, radioelektron mübarizə imkanları və pilotun situasiya məlumatlılığı baxımından “Rafale” üstün sayılır. “Su-35” isə radar aşkarlama məsafəsi və infraqırmızı axtarış və izləmə sistemləri sahəsində üstünlüklərə malikdir. Birbaşa müqayisədə “Rafale” hədəfləri daha tez aşkar etmək, prioritetləşdirmək və reaksiya vermək baxımından üstün mövqedə görünür.
Birbaşa hava döyüşündə hansı təyyarənin qalib gələcəyi çoxsaylı amillərdən asılıdır. Uzaq məsafəli döyüşlərdə “Rafale” koordinasiyalı raket istifadəsi, sensorlar və radioelektron mübarizə üstünlüyü hesabına daha əlverişli mövqedədir. Yaxın məsafəli manevr döyüşlərində isə “Su-35” yüksək manevr qabiliyyəti və enerji üstünlüyü ilə önə çıxır. Bu mərhələdə pilotun fərdi bacarığı texniki göstəricilərdən daha həlledici ola bilər.
Nəticə etibarilə, uzaq məsafədə “Rafale”in, yaxın məsafədə isə “Su-35”in üstünlük əldə etməsi ehtimalı daha yüksəkdir. Ümumi üstünlük isə konkret şəraitdən, taktikalardan və əməliyyat mühitindən asılıdır. “Rafale” və “Su-35” arasında indiyədək təsdiqlənmiş real döyüş qarşılaşması olmayıb və bütün bu qiymətləndirmələr nəzəri xarakter daşıyır.
Bu iki təyyarə öz ölkələrinin hərbi doktrinasını əks etdirir: “Rafale” Qərb yanaşmasının, məlumat, inteqrasiya və koalisiya əməliyyatlarının simvoludur, “Su-35” isə Rusiya yanaşmasının, güclü aerodinamik platforma və raketlərin kinematik üstünlüyünün təzahürüdür. Hər ikisi “stealth” olmayan döyüş təyyarələri arasında ən güclülər sırasındadır. Lakin müasir hava döyüşlərində informasiya və sistemlərin inteqrasiyası getdikcə daha vacib rol oynadığından, “Rafale” gələcək müharibə konsepsiyalarına daha uyğun görünür. Buna baxmayaraq, “Su-35” kimi güclü və yüksək manevr qabiliyyətinə malik bir təyyarəni qiymətləndirməmək düzgün olmazdı.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
