Əlbəttə, bəlkə də diplomatik və siyasi fəaliyyətdə nəzərəçarpacaq təcrübəyə malik 69 yaşlı xadim həqiqətən də dünya düzənində baş verən dəyişikliklərin emosional yükünü daşıyır. Ancaq bütün sual budur ki, Avropada həyəcanlanan yeganə odur, yoxsa praktiki olaraq hamı həyəcanlanır? Söhbət təbii olaraq elitadan, qərar qəbul edənlərdən, Avropa siyasətinin və Avropa perspektivlərinin işlənib hazırlanmasına cavabdeh olanlardan gedir.

Çünki indiki vəziyyət Avropadan göz yaşı deyil, əksinə, soyuqqanlılıq, ayıqlıq, reallıqlara baxmaq, uzağı görmək, çağırışları dərk etmək, onlarla üzləşmək cəsarəti və iradə tələb edir ki, Avropa başqa sazişlərin obyektinə çevrilmək əvəzinə, yeni dünya düzənində öz subyektiv yerini və rolunu tapa bilsin. Təbii ki, mötəbər konfransın səhnəsində canlı yayımda Avropanın taleyindən həyəcanlanmaq da özünəməxsus cəsarət tələb edir, amma səmimi həyəcan deyil, ayıq qərarlar sayəsində subyekt olurlar.

Yəqin ki, bu cür qərarlar həm taktiki, həm də strateji baxımdan Avropadan çox tələb olunacaq. Əsas problemlərdən biri, əlbəttə ki, Avropanın özünün müdafiə sistemini yaratmaq prosesinə hansı effektivliyi gətirə biləcəyidir. Ümumi Avropa müdafiəsi ideyası, şübhəsiz ki, Avropa elitaları üçün çox böyük sınaq olacaq. Bu ideya tədricən praktiki müzakirələr mərhələsinə yaxınlaşır ki, bu da istər-istəməz geniş mənada Avropa siyasətinə yenidən baxılması demək olacaq, çünki Avropa siyasətini müdafiə və təhlükəsizlik sistemindən ayırmaq olmaz.

İndiyədək, əslində, orada NATO ilə “assosiasiya” və ya belə demək mümkündürsə, ümumi transatlantik arxitektura prinsipi olub. Lakin Hoysqen canlı yayımda Münxen Təhlükəsizlik Konfransındakı yekun nitqində məhz bu mühitin “itirilməsi”nə görə ağlayır. Bu o deməkdir ki, Avropa siyasəti üçün əsaslı yenidən nəzərdən keçirmə dövrləri yaxınlaşır.

Asif Cəfərov
Ordu.az