Səudiyyə Ərəbistanı 100 ədəd yeni nəsil “Kaan” stels tipli döyüş təyyarəsi almaqda maraqlı olduğunu bildirib. Ər-Riyadın bu təyyarəni seçməsinin siyasi və texniki səbəbləri var. Birincisi, o, ABŞ-yə beşinci nəsil F-35 “Lightning II”yə alternativlərə sahib olduqları mesajını vermək istəyə bilər.

Səudiyyə Ərəbistanı, həmçinin “Kaan”ın 2040-cı illərdə və ya daha sonra altıncı nəsil döyüş təyyarəsi əldə edənə qədər Hərbi Hava Qüvvələri üçün uyğun bir müvəqqəti həll ola biləcəyi qənaətinə gələ bilər. Türkiyənin ev sahibliyi etdiyi üç günlük ikitərəfli müdafiə əməkdaşlığı danışıqlarından sonra Türkiyə mediası Səudiyyə Ərəbistanının 2030-cu illər üçün strateji planları çərçivəsində 100 ədəd “Kaan” satın almağı planlaşdırdığını açıqlayıb.

Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı hazırda Türkiyə Respublikası ilə müdafiə sahəsində hərtərəfli əməkdaşlıq edir. Səudiyyə Ərəbistanının 2023-cü ildə verdiyi “Bayraktar Akıncı” pilotsuz uçuş aparatı sifarişi “Türkiyə Respublikası tarixindəki ən böyük müdafiə və aviasiya ixrac müqaviləsi” olaraq xarakterizə edilib.

100 ədəd “Kaan” üçün müqavilə eyni dərəcədə görünməmiş olacaq və Türkiyəyə iddialı təyyarə layihəsində çox ehtiyac duyulan investisiyanı təmin edəcək. Bundan əlavə, Səudiyyə Ərəbistanının belə böyük bir sifarişi təyyarə başına qiymətin aşağı düşməsinə kömək edə bilər ki, bu da Türkiyənin əks təqdirdə qiymət etiketində tərəddüd edəcək bəzi əlavə xarici müştərilər qazanmasına kömək edə bilər.

“Kaan” ilk uçuşunu 2024-cü ilin fevralında tamamladı. Türkiyə Müdafiə Sənayesi Komitəsinin sədri Haluk Görgün bu münasibətlə verdiyi açıqlamada qeyd edib: “Kaan”la ölkəmiz təkcə beşinci nəsil döyüş təyyarəsinə deyil, həm də dünyada çox az ölkənin malik olduğu texnologiyalara sahib olacaq”.

İki mühərrikli stels tipli reaktiv təyyarənin ilk mühərrikləri F-16 və digər dördüncü nəsil döyüş təyyarələrinə güc verən ABŞ istehsalı “General Electric F-110”dur. Türkiyə bunları yerli mühərriklərlə əvəz etməyi planlaşdırır. Beşinci nəsil mühərriklər olmadan, şübhəsiz ki, beşinci nəsil imkanlara sahib olan “Kaan” tam hüquqlu beşinci nəsil stels tipli qırıcı olmayacaq.

Nəticədə təyyarə Cənubi Koreyanın yaxınlaşmaqda olan KF-21 “Boramae” döyüş təyyarəsi kimi qeyri-rəsmi “4.75 nəsil” qırıcı təyinatına malik ola bilər. Başqa sözlə, “Dassault Rafale” və “Eurofighter Typhoon”dan bir pillə yuxarıdadır, lakin F-35 və F-22 “Raptor” kimi həqiqi beşinci nəsil stels tipli təyyarələrdən aşağıdadır.

Səudiyyə Ərəbistanı xüsusilə yerli silah sənayesini daha da inkişaf etdirməyə kömək edəcək texnologiya transferlərini və birgə istehsal imkanlarını əldə edərsə, məmnun qala bilər.

Müasir F-15SA döyüş təyyarələri ilə yanaşı, Ər-Riyad əlavə “Eurofighter”lər istəyir və Fransadan 54 “Rafale” sifariş etməkdə maraqlı olduğunu bildirib. Bunlar bazarda ən bacarıqlı və mürəkkəb 4,5 nəsil döyüş təyyarələri arasındadır.

Bu o demək deyil ki, Səudiyyə Ərəbistanı beşinci nəsil döyüş təyyarələri almaqda maraqlı deyil. Əksinə, Səudiyyə Ərəbistanı çoxdan F-35-ləri istəyir, lakin heç vaxt icazə almayıb. Bayden administrasiyası təklif olunan ikitərəfli müdafiə razılaşması və krallığın İsraillə diplomatik əlaqələr qurması çərçivəsində Səudiyyə Ərəbistanına potensial F-35 satışını müzakirə edib. Tramp administrasiyası daha geniş müqavilə çərçivəsində krallığa F-35-ləri satmaq istəyə bilər.

Yenə Ər-Riyad “Kaan”a marağını ifadə etməklə, Vaşinqtona F-35-ə alternativlərinin olduğunu göstərməyə çalışa bilər. Qonşu Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin F-35 danışıqlarını dayandırdıqdan sonra KF-21 layihəsində iştiraka maraq göstərdiyi bildirilir. Uzunmüddətli perspektivdə Səudiyyə Ərəbistanı F-35 və ya başqa beşinci nəsil təyyarələrin alınmasının çətin olduğu qənaətinə gələ bilər.

O, 2030-cu illərdə “4,75 nəsil” qırıcıya diqqət yetirərək, 2040-cı illərdə altıncı nəsil qırıcıya sahib olmağı hədəfləyə bilər. Ər-Riyadın belə bir döyüş təyyarəsi istədiyinin əlamətləri var. “Potensial əhəmiyyətli maliyyə töhfəsi” müqabilində Səudiyyə Ərəbistanı “Tempest” stels tipli döyüş təyyarəsini inkişaf etdirən Böyük Britaniya-Yaponiya-İtaliya Qlobal Döyüş Hava Proqramının (GCAP) dördüncü tərəfdaşı olmaq istəyir.

Çox bahalı olan bu layihə şübhəsiz ki, Səudiyyənin nağd pul axınından fayda görsə də, Yaponiyanın krallığın qəbul edilməsində tərəddüd etdiyi bildirilir. Tokio dördüncü üzvlə fikir ayrılıqlarının gecikmələrə səbəb ola biləcəyindən və konsorsiumun 2035-ci ilə qədər təyyarənin çatdırılması üçün son tarixini qaçıracağından qorxur.

Səudiyyə Ərəbistanının sonda GCAP-a qəbul edilib-edilməyəcəyini, bununla birlikdə qabaqcıl texnologiyalara çıxış və dünyanın ən müasir döyüş təyyarələrindən birini birgə istehsal etmək imkanını zaman göstərəcək. Hələlik Ər-Riyad “Kaan”ı satın alaraq, Türkiyə ilə onsuz da geniş olan müdafiə tərəfdaşlığını genişləndirməkdən məmnun görünür və səbirlə gözləyir.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az