Kanada “Leonardo” şirkətinin M-346 təlim təyyarəsinin alınması ilə bağlı danışıqlara başlayıb. Bu addım Kanada Kral Hərbi Hava Qüvvələrinin döyüş pilotlarının hazırlanması sisteminin modernləşdirilməsində mühüm mərhələ ola bilər. Məlumat Fransa ərazisində keçirilən G7 Zirvəsi çərçivəsində Kanada Baş naziri Mark Karni ilə İtaliyanın Baş naziri Corcia Meloni arasında keçirilən görüşdən sonra açıqlanıb.

Danışıqlar Kanadanın F-35A qırıcılarının alınması proqramı ilə birbaşa əlaqəlidir. Kanada Kral Hərbi Hava Qüvvələri artıq gələcəyin beşinci nəsil döyüş təyyarələri üçün pilot hazırlaya biləcək təlim platformasına ehtiyac duyur. Başqa sözlə, Kanada beşinci nəsil qırıcılar alır və buna görə də indi beşinci nəsil təlim təyyarəsinə ehtiyac duyur. M-346 məhz bu vəzifə üçün hazırlanıb.

Kanadanın iki ildir öz təlim təyyarəsi proqramı yoxdur

Kanadanın mövcud CT-155 “Hawk” təlim təyyarələri təxminən 24 illik xidmətdən sonra 2024-cü ilin mart ayında istismardan çıxarılıb. Kanada Kral Hərbi Hava Qüvvələri hesab edib ki, “Hawk” artıq F-35A kimi qabaqcıl döyüş təyyarələri üçün pilot hazırlığında tələb olunan səviyyəni təmin edə bilmir. Çünki F-35 pilotun qarşısına çox böyük həcmdə məlumat axını çıxaran mürəkkəb sistemdir.

“Hawk” təyyarələrinin istismardan çıxarılmasından sonra Kanada daxilində döyüş pilotlarının hazırlanması proqramı qalmayıb. Hazırda kanadalı pilotlar ABŞ-nin Texas ştatındakı Şeppard Hərbi Hava Bazasında fəaliyyət göstərən Avro-NATO Birgə Reaktiv Pilot Hazırlığı (ENJJPT) proqramına və İtaliyadakı Beynəlxalq Uçuş Hazırlığı Məktəbinə (IFTS) göndərilir.

Bu vəziyyətin mənfi tərəfi ondan ibarətdir ki, Kanada xarici təlim infrastrukturundan asılı vəziyyətə düşür. Təbii ki, Ottava öz ərazisində təlim imkanlarının yaradılmasını üstün tutur. M-346 təyyarəsinə maraq göstərilməsi pilot hazırlığının nə qədər dəyişdiyini də nümayiş etdirir.

Müasir qırıcılar artıq sadəcə təyyarə deyil, uçan sensor şəbəkələridir. F-35 pilotları sensor məlumatlarının birləşdirilməsi, şəbəkə əsaslı müharibə, radioelektron mübarizə, məlumatların idarə olunması və vizual görünüşdən kənar döyüş taktikalarını mənimsəməlidirlər. Köhnə təlim təyyarələri bu yeni kokpit mühitini təqlid edə bilmir.

M-346 təlim təyyarəsi haqqında

İstifadəyə qəbul olunma tarixi:
2015-ci il

İstehsal olunan sayı:
100-dən çox (165 ədəd sifariş edilib)

Uzunluğu:
11,49 metr

Qanad açılımı:
9,72 metr

Çəkisi:
9600 kiloqram

Mühərriklər:
İki ədəd F124 turboreaktiv mühərrik

Maksimum sürət:
1090 km/saat (Mach 0,95)

Uçuş məsafəsi:
Təxminən 2000 kilometr

Praktiki uçuş hündürlüyü:
13 700 metr

Silah yükü:
9 asqı nöqtəsi, 3000 kiloqram faydalı yük daşıma qabiliyyəti

Ekipaj:
2 nəfər

M-346 təyyarəsi ilkin uçuş hazırlığı ilə F-35, “Eurofighter” və F-22 “Raptor” kimi qabaqcıl döyüş təyyarələri arasında körpü rolunu oynamaq üçün xüsusi olaraq hazırlanıb. M-346 dünyanın ən qabaqcıl təlim təyyarələrindən biri hesab olunur.

İstifadəçilər bu təyyarəni yüksək uçuş göstəricilərinə, döyüş təyyarələri ilə müqayisədə daha aşağı istismar xərclərinə, inkişaf etmiş simulyasiya imkanlarına və müasir döyüş şəraitini imitasiya etmək qabiliyyətinə görə seçirlər. Bu səbəbdən NATO üzvü olan bir sıra ölkələrin hərbi hava qüvvələri onu beşinci nəsil döyüş təyyarələrinə keçid mərhələsi kimi istifadə edir.

Ən yeni Block 20 versiyası əvvəlki variantlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə təkmilləşdirilib. Təyyarədə yeni kokpit, geniş ekran sistemləri və F-35 tipli əməliyyatlara hazırlığı artıran artırılmış reallıq dəbilqəsi tətbiq olunub. “Block 20” versiyası həmçinin yeni uçuş idarəetmə sistemi, yeni naviqasiya sistemi, məlumatların qeydiyyatı və missiyanın təkrar təhlili imkanlarının təkmilləşdirilməsi kimi rəqəmsal arxitektura yeniliklərinə malikdir.

Məhz bu versiyanın Kanadanın alacağı ən ehtimal olunan variant olduğu bildirilir. Strateji baxımdan bu satınalma Kanadanın NATO-nun gələcək inkişaf istiqamətinə uyğunlaşdığını göstərir. M-346 artıq NATO-nun təlim şəbəkələrində geniş şəkildə istifadə olunur. Kanada hazırda da pilotlarını M-346 təyyarələrindən istifadə edən İtaliyadakı IFTS məktəbinə göndərir. M-346 platforması ətrafında standartlaşma dərhal qarşılıqlı fəaliyyət üstünlükləri yaradır.

Kanada son qlobal gərginliklərdən də nəticə çıxarır. Bu hadisələr göstərib ki, pilot hazırlığı sahəsində tamamilə xarici infrastrukturdan asılı olmaq müəyyən risklər yaradır. Ölkə daxilində təlim imkanlarının formalaşdırılması isə daha böyük çeviklik və dayanıqlılıq təmin edir.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az