Ordu.az xəbər verir ki, bu artım hökumətlərin müharibə, strateji rəqabət və qeyri-müəyyənliyə reaksiyası fonunda baş verib.
Yenidən silahlanma prosesində əsas hərəkətverici qüvvə Avropa və Asiya olub.
Müharibələr, qeyri-müəyyənlik və geosiyasi sarsıntılarla yadda qalan daha bir il bu tendensiyanı əks etdirir. SIPRI xəbərdarlıq edib ki, hərbi büdcələr 2026-cı ildə və sonrakı dövrdə də artmağa davam edə bilər.
Real ifadədə 2,9 faizlik artım 2024-cü ildəkindən aşağı olsa da, bu, ardıcıl 11-ci illik yüksəliş olub və qlobal hərbi yükü ÜDM-in 2,5 faizinə çatdırıb. Bu göstərici 2009-cu ildən bəri ən yüksək səviyyədir.
SIPRI-nin son hesabatına görə, əsas artım mənbəyi Avropa olub. Regionda hərbi xərclər 2025-ci ildə 14 faiz artaraq 864 milyard dollara (735 milyard avro) yüksəlib. Asiya və Okeaniyada isə xərclər 8,1 faiz artaraq 681 milyard dollara (630 milyard avro) çatıb.
Ən böyük pul xərcləyən ölkələr arasında istisna ABŞ olub. Ukraynaya yeni maliyyə hərbi yardımının təsdiqlənməməsi fonunda ABŞ-nin hərbi xərcləri 7,5 faiz azalaraq 954 milyard dollara (883 milyard avro) enib.
Bununla belə, 2026-cı ildə ən çox xərc edən ilk üç ölkə, yəni ABŞ, Çin və Rusiya birlikdə 1,48 trilyon dollar (1,37 trilyon avro) və ya qlobal ümumi göstəricinin 51 faizini təşkil edib.
Səlahiyyəti şəxs olan Lorenzo Skarazzato AFP-yə bildirib:
“Hər şey özünü daha az təhlükəsiz hiss edən və bunu kompensasiya etmək üçün ordusuna daha çox vəsait ayıran bir dünyaya işarə edir”.
Avropadakı artımın iki əsas səbəbi kimi Ukraynada davam edən müharibə və ABŞ-nin Avropaya diqqətinin azalması göstərilir. Onun sözlərinə görə, ABŞ Avropanı öz müdafiəsinə daha çox məsuliyyət götürməyə sövq edir.
Dünyada dördüncü ən böyük xərcləyici olan Almaniya 2025-ci ildə xərclərini 24 faiz artıraraq 114 milyard dollara (97 milyard avro) çatdırıb. İspaniya da 50 faizlik artımla 40,2 milyard dollara (34 milyard avro) yüksəlib və 1994-cü ildən bəri ilk dəfə hərbi xərclər ÜDM-in 2 faizini keçib.
Ukraynada davam edən müharibə həm Rusiyanın, həm də Ukraynanın hərbi xərclərini artırmasına səbəb olub. Hər iki ölkə dövlət xərclərində ordunun payına görə ən yüksək göstəricilərdən birini qeydə alıb. Rusiyanın xərcləri 5,9 faiz artaraq 190 milyard dollara (161 milyard avro), yəni ÜDM-in 7,5 faizinə çatıb. Ukrayna isə xərclərini 20 faiz artıraraq 84,1 milyard dollara (71 milyard avro), yəni ÜDM-in heyrətamiz 40 faizinə yüksəldib.
SIPRI bildirir ki, Avropadakı 29 NATO üzvü 2025-ci ildə birlikdə 559 milyard dollar (476 milyard avro) xərcləyib və 22 ölkə ÜDM-in azı 2 faizini müdafiəyə ayırıb.
Fransa da bu yenidən silahlanma dalğasının içindədir. Fransa Senatı aprel ayında yenilənmiş hərbi planlaşdırma qanununu təqdim edib.
Bununla 2024-2030-cu illər arasında müdafiə xərclərinə əlavə 36 milyard avro ayrılır və illik xərc 2030-cu ilə qədər 76,3 milyard avroya, yəni ÜDM-in 2,5 faizinə çatdırılır.
2026-cı il üçün Fransa müdafiə büdcəsi 57,1 milyard avro müəyyən edilib. Bu, 2025-ci illə müqayisədə 6,7 milyard avro çoxdur. Hökumət xüsusilə sursat ehtiyatlarına, raketlərə və yüksək intensivlikli müharibə üçün lazım olan digər avadanlıqlara üstünlük verir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
