NASA astronavt namizədlərinin hazırlanması üçün istifadə olunacaq növbəti azaldılmış cazibə qüvvəsi təlim təyyarəsi, daha çox “Vomit Comet” kimi tanınan platforma kimi “Boeing 737-700” təyyarəsinin yenidən qurulmasını nəzərdən keçirir.
NASA-nın əvvəlki təlim təyyarələrindən fərqli olaraq, hazırda nəzərdən keçirilən bu təyyarənin qeyri-adi keçmişi var. O, hazırda ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsusdur və məlumatlara görə, məxfi hərbi proqramlarda istifadə olunub.
“Vomit Comet” nədir?
“Vomit Comet” mikroqravitasiya, Ay qravitasiyası və azaldılmış cazibə qüvvəsi şəraitini imitasiya etmək üçün istifadə olunan təyyarədir. Astronavtları Yer atmosferində bu şəraitə hazırlamaq məqsədilə təyyarə kəskin parabolik trayektoriyalar üzrə uçur: əvvəlcə böyük hündürlüyə qalxır, sonra isə aşağıya doğru kəskin bucaq altında hərəkət edir və bununla da aşağı cazibə qüvvəsi mühiti yaradır.
Aşağıya doğru uçuş zamanı sərnişinlər çəkisizlik və ya Ay səthindəki cazibə qüvvəsinə bənzər şərait hiss edirlər. Bəzən isə bu vəziyyət mədə narahatlığı yaratdığı üçün təyyarə “Vomit Comet” adını alıb.
Təyyarənin missiyası astronavt hazırlığını, avadanlıqların sınaqlarını və kosmik skafandrların yoxlanmasını dəstəkləyir. NASA hazırda bu təyyarədən “Artemis” Ay proqramına hazırlıq çərçivəsində, xüsusilə yeni kosmik skafandrların sınaqları üçün istifadə etməyi planlaşdırır.
NASA xüsusi təyinatlı əməliyyat təyyarəsi almağa hazırlaşır
Söhbət gedən konkret təyyarə NASA-nın əvvəlki alışlarından fərqlənir. ABŞ-nin mülki kosmik agentliyi adətən özəl sektordan kommersiya təyyarələri alır və onları öz standartlarına uyğun şəkildə modifikasiya edir. Lakin hazırda nəzərdən keçirilən təyyarə birbaşa Hərbi Hava Qüvvələrindən alınacaq.
NASA-nın məlumatına görə, təyyarə artıq məxfi hərbi proqram çərçivəsində müəyyən işlərdən keçir. Maraqlıdır ki, NASA özü də təyyarənin dəqiq hansı məqsədlə istifadə olunduğunu bilmir. Bildirilir ki, agentliyin təyyarədə quraşdırılmış məxfi sistemlər barədə “bilməyə ehtiyac” səviyyəsində məlumatlara çıxışı yoxdur.
Aviasiya həvəskarları müəyyən araşdırmalar aparıblar və onların çoxu hesab edir ki, sirli “Boeing 737” mülki qeydiyyat nömrəsi N712JM olan təyyarədir. Bu təyyarə 2020-ci ildə qeyri-adi uçuş-sınaq avadanlıqları, açıq vəziyyətdə olan sensor naqilləri və tamamlanmamış yaşıl qoruyucu örtüyü ilə müşahidə ediləndən sonra diqqət mərkəzinə düşüb. O zaman təyyarə hərbi poliqonlar üzərində genişmiqyaslı sınaq fəaliyyətlərində istifadə olunurdu.
Bu platforma adi sərnişin təyyarəsindən daha çox uçan laboratoriyanı xatırladırdı. Başqa sözlə, bu təyyarə NASA-da özünə tam uyğun yer tapa bilər.
Marağı artıran digər məqam isə təyyarənin Hərbi Hava Qüvvələrinin ən həssas proqramlarını idarə edən Sürətli İmkanlar Ofisi (RCO) ilə əlaqəli görünməsidir. RCO tərəfindən idarə olunan proqramlara B-21 “Raider” bombardmançısı və X-37B pilotsuz kosmik aparatı daxildir.
Bu səbəbdən yeni 737 təyyarəsinin qabaqcıl sensorların, elektron sistemlərin və ya eksperimental texnologiyaların sınaqları üçün uçan platforma kimi istifadə olunduğu ehtimal edilir. Gözlənildiyi kimi, Hərbi Hava Qüvvələri təyyarənin missiyası barədə ətraflı məlumat verməyib. Yalnız onun uçan sınaq platforması kimi alındığını və proqramın artıq başa çatdığını təsdiqləyib.
NASA-nın Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus təyyarəni almaq istəməsinin əsas səbəbləri
NASA bu təyyarəni almaq istəyir, çünki platforma nisbətən müasir hesab olunur. “Boeing 737” etibarlılığı, səmərəliliyi və geniş salon həcmi kimi üstünlüklərə malikdir.
NASA-nın təyyarə ilə bağlı müəyyən tələbləri var. Bunlara azaldılmış cazibə qüvvəsi uçuşları üçün uyğunluq, salonun müəyyən modifikasiyaları və texniki xidmət ehtiyacları daxildir. NASA təyyarənin 2026-cı ilin oktyabrına qədər hazır vəziyyətə gətiriləcəyinə və “Artemis” proqramı ilə bağlı sınaqları dəstəkləyəcəyinə ümid edir.
Bu hadisə ABŞ-nin hərbi və mülki kosmik proqramlarının getdikcə daha çox bir-birinə yaxınlaşdığını göstərir. Yüksək məxfilik dərəcəsinə malik müdafiə layihələri üçün hazırlanmış platformalar sonradan NASA-nın mülki missiyalarını dəstəkləmək məqsədilə istifadə oluna bilir. Digər mühüm nəticə isə odur ki, Pentaqon tez-tez ictimaiyyətə görünməyən xüsusi platformalar hazırlayır və onların mövcudluğu yalnız ilkin missiyaları başa çatdıqdan sonra məlum olur. Görünür, bu təyyarə də həmin hallardan biridir.
Lakin hazırda dəqiq məlum olan yeganə fakt budur ki, NASA yeni azaldılmış cazibə qüvvəsi təyyarəsi əldə etmək istəyir və Hərbi Hava Qüvvələri keçmişdə məxfi sınaq platforması kimi istifadə olunan təyyarəni ona təhvil verir. Təyyarənin məxfi xidmət illərində dəqiq hansı məqsədlərlə istifadə olunduğu isə çox güman ki, uzun müddət müxtəlif fərziyyələrin, internet forumlarında gecəyarısı aparılan müzakirələrin və şayiələrin mövzusu olaraq qalacaq.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
