Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Defense News” nəşri məlumat yayıb.
Hesabata əsasən, təyyarələrin onlara tapşırılan missiyalardan ən azı birini yerinə yetirə bildiyi vaxtı əks etdirən “döyüşə hazırlıq” göstəricisi 2021-ci maliyyə ilindəki 67 faizdən 2025-ci maliyyə ilində 44 faizə düşüb.
Bütün təyin edilmiş tapşırıqları yerinə yetirə bilmə qabiliyyətini göstərən “tam döyüş hazırlığı” göstəricisi isə eyni dövrdə 38 faizdən 25 faizə qədər azalıb.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin nümayəndələri bildiriblər ki, bu geriləmənin əsas səbəbləri proqram təminatındakı gecikmələr, ehtiyat hissələrinin çatışmazlığı və korroziya problemləri səbəbindən bəzi yeni təyyarələrin istismara yararsız vəziyyətə düşməsidir.
GAO hesabatında qeyd olunub ki, F-35 ABŞ Müharibə Nazirliyinin ən bahalı silah sistemi olsa da, gözlənilən performans göstəricilərinə çatmayıb və onun istismar xərcləri artmaqda davam edir.
Problemin həlli üçün F-35 Birgə Proqram Ofisi 2025-ci ilin iyun ayında “Global Support Solution Reset” strategiyasına start verib. Plan 2030-cu ilə qədər döyüşə hazırlıq səviyyəsini 80 faizə, tam döyüş hazırlığını isə 65 faizə çatdırmağı nəzərdə tutur.
Lakin proqramın həyata keçirilməsi əlavə maliyyə tələb edir. Məlumata görə, 2031-ci maliyyə ilinə qədər bu məqsədlə əvvəlki hesablamalardan 13,7 milyard dollar artıq vəsait lazım olacaq.
GAO bildirib ki, proqram uzun illərdir müşahidə olunan ehtiyat hissələri çatışmazlığı, texniki xidmət problemləri və podratçılardan həddindən artıq asılılıq kimi sistemli çatışmazlıqları aradan qaldırmağa yönəlib.
Əlavə maliyyənin yalnız 2,2 milyard dolları birbaşa bu proqram üçün istifadə ediləcək. Qalan təxminən 11,5 milyard dollar isə F-35-lərin real istismar xərcləri ilə ayrılmış büdcə arasındakı fərqi kompensasiya etməyə sərf olunacaq.
Hesabatda qeyd olunur ki, vəziyyət yaxşılaşmazdan əvvəl daha da pisləşə bilər. Proqram sənədlərinə əsasən, nəzərdə tutulan müsbət dəyişikliklərin ilk nəticələri ən yaxşı halda 2026-cı ilin sonlarında və ya daha sonra görünə bilər. GAO proqramın uğuruna mane ola biləcək əsas risklər sırasında təchizat zəncirindəki problemləri göstərib.
Məlumata görə, proqram çərçivəsində 7 milyard dollardan çox əlavə ehtiyat hissəsi və materialın tədarükü özəl sektordan asılı olacaq. Lakin bir sıra vacib komponentlərin istehsal gücü hələ də məhduddur.
“Lockheed Martin” şirkətinin 2025-ci ildə apardığı araşdırma zamanı təchizat şəbəkəsində istehsal çatışmazlığı yaşanan 48 kritik hissə müəyyən edilib. Onların arasında təyyarələrin uzun müddət yerdə qalmasına səbəb olan kabin örtükləri də var.
GAO həmçinin xəbərdarlıq edib ki, 2030-cu illərin ortalarına doğru ABŞ Silahlı Qüvvələri F-35-lərin istismarı üçün tələb olunan vəsaitlə ayrılan büdcə arasında hər il təxminən 1,2 milyard dollarlıq çatışmazlıqla üzləşə bilər.
Bütün bu problemlərə baxmayaraq, F-35 ABŞ-nin hava qüdrətinin əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Hazırda Pentaqonun inventarında 800-dən çox F-35 təyyarəsi mövcuddur və 2040-cı illərin ortalarına qədər əlavə 1700 təyyarənin alınması planlaşdırılır. 2024-cü il hesablamalarına görə, F-35 proqramının ABŞ üçün ümumi ömür dövrü istismar xərcinin 1,6 trilyon dollar olduğu bildirilir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
