Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “168.am” nəşri yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, hərçənd razılaşmaların həyata keçirilməsi tempi ciddi şəkildə zərər görüb.
“Amerika tərəfi fəallaşana qədər, üçüncü tərəflər TRIPP ilə bağlı proseslərdə iştirak etmək üçün müraciət edirlər. Qazaxıstan Respublikasının xarici işlər naziri Yermek Koşerbayev nəqliyyat naziri Nurlan Sauranbayev ilə bu günlərdə İrəvana və Bakıya rəsmi səfərlər edir. Qazaxıstan tərəfinin gündəliyi, görünür, genişdir, son aylarda Qazaxıstan Ermənistanın rəsmi məlumatlarında və ritorikasında tez-tez xatırlanır, Ermənistan və Azərbaycan arasında təmasların qurulmasında, eləcə də regionda daha geniş geosiyasi və nəqliyyat proseslərində əsas rol alır.
Lakin səfərlərə qayıdaraq qeyd edək ki, aprelin 8-9-da İrəvana etdiyi rəsmi səfər zamanı nazir Koşerbayev həm Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan, həm də Nikol Paşinyan ilə görüşüb. Ararat Mirzoyan qazaxıstanlı həmkarı ilə görüşdə bildirib ki, Ermənistan-Qazaxıstan münasibətlərinin inkişafında mühüm mərhələ strateji tərəfdaşlığın qurulması olub və bu, ötən ilin noyabrında Nikol Paşinyanın Qazaxıstana rəsmi səfəri zamanı baş verib.
“Geniş gündəliyimizdə xüsusi olaraq bir mühüm məsələni, iki ölkəmizin və regionlarımızın iqtisadi inkişafı üçün əsas istiqamət olan qarşılıqlı bağlılığı vurğulamalıyam. Əminəm ki, nəqliyyat və logistika infrastrukturunun gələcək inkişafı istiqamətində birgə səylər, o cümlədən Ermənistan hökumətinin “Sülh kəsişməsi” (Zəngəzur dəhlizi-red.) təşəbbüsünün məntiqi ilə, regionun iqtisadi potensialının ən yaxşı şəkildə reallaşmasına və regionlararası əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə töhfə verəcək”, - deyə Mirzoyan son aylarda Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Ermənistana buğda idxal etməyə başlayan bir ölkənin xarici işlər nazirinə bildirib.
Paşinyan isə öz növbəsində Qazaxıstanın xarici işlər naziri ilə görüşdə qeyd edib ki, regionda baş verən proseslər Ermənistan ilə Qazaxıstan arasında əməkdaşlığa da müsbət təsir göstərir, xüsusilə Azərbaycan, Rusiya və Gürcüstan vasitəsilə qurulmuş dəmiryolu əlaqəsi ticarət-iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə yeni təkan verir”, - deyə nəşr bildirib.
Müəllifin sözlərinə görə, Yermek Koşerbayev də bildirib ki, qurulmuş dəmiryolu əlaqəsi ikitərəfli ticarət-iqtisadi münasibətləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirəcək.
“Eyni zamanda, Yermek Koşerbayev regional kommunikasiya xətlərinin blokadadan çıxarılmasının vacibliyini vurğulayıb və Qazaxıstanın TRIPP və Ermənistan hökumətinin “Sülh kəsişməsi” layihələrinə dəstəyini qeyd edib. O vurğulayıb ki, Qazaxıstan da sözügedən layihələrin həyata keçirilməsində və regionda ticarət-iqtisadi əlaqələrin genişlənməsində maraqlıdır.
Nikol Paşinyan və Yermek Koşerbayev infrastruktur, tikinti, kənd təsərrüfatı, texnologiyalar, hava əlaqəsi və turizm sahələrində əməkdaşlığın inkişafına dair məsələləri müzakirə ediblər. Bu baxımdan Ermənistan ilə Qazaxıstan arasında birbaşa aviareyslərin həyata keçirilməsi vacib sayılıb və bu reyslər yaxın zamanda başlayacaq. Qazaxıstan rəsmiləri Bakıda olublar, orada İlham Əliyevlə görüşərək Orta Dəhlizi, Transxəzər yaşıl enerji dəhlizini və Azərbaycan ilə Qazaxıstanın əməkdaşlıq etdiyi optik lif xəttini müzakirə ediblər. Bakıda həmçinin Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesi və TRIPP layihəsinin rolu da qeyd olunub.
Qısa müddət əvvəl Nikol Paşinyan bildirmişdi ki, Ermənistan dəmir yolunun Rusiya idarəçiliyində olması səbəbindən regional blokadadan çıxmağın ümumi kontekstində Ermənistan rəqabət üstünlüyünü itirir.
Paşinyanın fikrincə, bu vəziyyətin həlli Rusiya və Ermənistana dost olan bir ölkənin konsessiya idarəçiliyi hüququnu Rusiyadan alması olmalı idi. Lakin Moskva, görünür, İrəvanın bu təklifindən həvəslənməyib. Aprelin 1-də Kremldə Rusiya prezidenti ilə görüşdə, böyük ehtimalla, Paşinyan bu məsələ ilə bağlı Moskvadan müsbət cavab almayıb. Həmin səfərdən sonra, aprelin 2-də Ermənistan hökumətinin iclasından sonrakı brifinqdə Paşinyan bildirib ki, dəmir yolunun idarəçiliyi ilə bağlı müqaviləni birtərəfli qaydada ləğv etmək planı yoxdur. “Bu rıçaq Ermənistan Respublikasında var, lakin biz belə bir yola getməyi planlaşdırmırıq və istəmirik”, - deyə Paşinyan bildirib.
İrəvanın Moskvanın mövqeyindən asılı olmayaraq Qazaxıstan tərəfi ilə danışıqlar aparıb razılığa gəlməsinin mümkün olub-olmadığı barədə suala Paşinyan belə cavab verib ki, onlar Rusiyanın arxasınca heç nə etməyə hazırlaşmırlar və Rusiya Federasiyasına baxmayaraq, ən azı bu mərhələdə, dialoq imkanları geniş və açıq olduğu müddətdə işi davam etdirəcəklər”, - deyə məqalədə qeyd edilib.
Müəllif yazıb ki, Paşinyanın sözlərinə görə, Qazaxıstan rəsmilərinin səfəri TRIPP layihəsi ilə bağlıdır.
“Onun fikrincə, qazaxıstanlı tərəf TRIPP ilə maraqlanır. Onlar, o cümlədən özləri üçün hansı nəqliyyat imkanlarının açıldığını anlamağa çalışırlar.
“Biz o cümlədən Qazaxıstanı dəvət etməliyik ki, Ermənistan üzərindən keçən tranzit yollarından öz ixracı, idxalı və özünün göstərdiyi nəqliyyat xidmətləri zəncirinin tərkib hissəsi kimi istifadə etməyə hazır olsunlar. Çünki nəqliyyat sahəsində biznes, hərçənd özəldir, lakin dövlətin də müəyyən rolu var, ayrıca götürülmüş hissə ilə fəaliyyət göstərə bilməz. Çünki ölkənin bir hissəsindən götürülüb başqa sərhədə aparılması yaxşıdır, amma davamı üçün möhkəm tərəfdaşlıq olmalıdır ki, həmin hissə işləsin”, - deyə Paşinyan bildirib.
Bu gün də Estoniyanın xarici işlər naziri ilə birgə mətbuat konfransı zamanı TRIPP ətrafında Ermənistan-ABŞ əməkdaşlığından danışan Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bildirib ki, TRIPP-in tikintisi, eləcə də sistemlərin idarə olunması mərhələsində tərəfdaşlara, yəni üçüncü tərəflərə ehtiyac olacaq.
“Sirr deyil ki, hər nə qədər bu ikitərəfli layihə olsa da, Çindən başlayaraq Portuqaliyaya qədər, yaxın qonşularımızı demirəm, bir çox ölkələrin maraqlarına cavab verir. Məgər TRIPP başqa planetdədir? TRIPP-in bir ucu Azərbaycan Respublikasına bağlanmalıdır, digər ucu Naxçıvanda, yenə Azərbaycan Respublikasında bitməlidir, lakin məntiqi davamı, bu barədə çox danışmışıq, Arazdəyən vasitəsilə Ermənistan dəmiryollarının digər şəbəkəsi, Qars-Gümrü dəmiryolu qovşağı və Türkiyənin dəmiryolu şəbəkəsidir. Mərkəzi Asiya ölkələri, xüsusilə, çox maraqlıdırlar... bir gün əvvəl burada Qazaxıstanın xarici işlər naziri ilə görüşürdük, o, Ermənistanda Qazaxıstanın nəqliyyat nazirinin müşayiəti ilə idi, deməli, müzakirələr var, Yaxın Şərq ölkələri də bu mövzularla maraqlanırlar”, - deyə Mirzoyan qeyd edib.
Qazaxıstanın Cənubi Qafqazda kifayət qədər iddialı planları var, o, maraqlarını Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun sabitliyi ilə bağlayaraq regionda iqtisadi zəmanətçiyə çevrilməyə çalışır. Bu kontekstdə Qazaxıstanın marağı yalnız siyasi deyil, həm də stratejidir, alternativ quru marşrutlarının fasiləsiz işləməsinə və Rusiya təsirinin sıxışdırılmasına yönəlib”, - deyə nəşr qeyd edib.
Müəllif bildirib ki, Qazaxıstan tərəfi üçün TRIPP Orta Dəhlizin elementi kimi nəzərdən keçirilir.
“Bu maraq xüsusilə Ermənistan hökumətinin Rusiya tərəfinə Ermənistan dəmiryollarının konsessiya idarəçiliyi hüququnun Qazaxıstana verilməsi ilə bağlı təqdim etdiyi təklif fonunda sistemli və daha mühüm xarakter alır. Bu, nəqliyyat infrastrukturunun idarəçiliyini Rusiya təsiri sahəsindən çıxarmaq cəhdidir. Rusiya tərəfinin razılaşmaması göstərir ki, Kreml regional kommunikasiyalar üzərində nəzarəti öz geosiyasi təsirinin təməl daşı kimi görür. Qazaxıstanın Ermənistanın infrastruktur sahəsinə daxil olması Rusiyanın regiondakı rıçaqlarını zəiflədə bilər ki, bu da Moskva tərəfindən status-kvonun arzuolunmaz dəyişməsi kimi qəbul olunur, hətta Astana ilə Avrasiya İqtisadi Birliyi çərçivəsində mövcud olan müttəfiqlik münasibətləri nəzərə alınsa belə.
Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, Qazaxıstanın Cənubi Qafqazın nəqliyyat qovşaqlarına cəlb olunması bölgədə türk amilini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Astananın iddiaları türk dünyasının vahid iqtisadi zəncirinin tamamlanması kimi nəzərdən keçirilir ki, bu da strateji baxımdan həm Bakı, həm də Ankara üçün əlverişlidir. Nəticədə, Rusiyanın konsessiya nəzarətinin Qazaxıstan nəzarəti ilə əvəzlənməsi Moskvanın təsirinin ciddi zərbə alacağı nöqtəyə çevrilə bilər, bu isə yeni ittifaqlara və prioritetin postsovet əlaqələrinə deyil, türkdilli dövlətlər arasında dərinləşən yeni münasibətlərə verildiyi kommunikasiya modellərinə yol aça bilər.
İrəvan açıq şəkildə məhz bu sahədə mövqe tutub, Qazaxıstanın yeni nəqliyyat layihələrində möhkəmlənməsinə şərait yaradır, eyni zamanda Rusiyanın Ermənistanın nəqliyyat şəbəkəsindəki mövcudluğunu sıxışdırır”, - deyə müəllif vurğulayıb.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
