Adının açıqlanmasını istəməyən bir amerikalı rəsmi, Pakistanın Çin istehsalı J-10 təyyarəsindən istifadə edərək Hindistan döyüş təyyarələrinə “hava-hava” raketləri atdığını və ən azı iki təyyarənin vurulduğunun “yüksək inamla” müəyyən edildiyini bildirib. Digər bir rəsmi isə vurulan təyyarələrdən birinin Fransanın istehsalı olan “Rafale” olduğunu qeyd edib. Hər iki rəsmi bu əməliyyatda ABŞ istehsalı F-16 təyyarələrinin istifadə olunmadığını xüsusi vurğulayıb.
Yeni Dehli hökuməti isə hər hansı bir təyyarə itkisini qəbul etməyib. Əksinə, Pakistan ərazisində guya “terrorçulara” məxsus infrastrukturun uğurla məhv edildiyini iddia edib.
ABŞ, Rusiya və Çin kimi qlobal güclər, nüvə silahlarına sahib iki qonşu dövlət arasındakı artan gərginlik fonunda təmkin nümayiş etdirməyə dair çağırış ediblər.
Fransadan reaksiya yoxdur
Fransada isə “Rafale” təyyarələrinin istehsalçısı “Dassault Aviation” və Avropa mərkəzli “Meteor” hava-hava raketinin istehsalçısı MBDA şirkətindən, rəsmi tətil səbəbilə hələlik heç bir açıqlama verilməyib.
“Reuters” çərşənbə günü yerli Hindistan rəsmilərinə istinadən üç Hindistan təyyarəsinin vurulduğunu xəbər vermişdi. Lakin bu, Qərb mənbələrinin Pakistanın Çin istehsalı olan təyyarələrindən istifadə edildiyini ilk dəfə təsdiqləməsidir.
Pakistanın Müdafiə Naziri Xavaca Məhəmməd Asif “Reuters”ə açıqlamasında J-10 təyyarələrinin Hindistana məxsus üç yeni “Rafale” təyyarəsini vurduğunu bildirib. O, Pakistanın ümumilikdə beş Hindistan təyyarəsini hava-hava döyüşündə məhv etdiyini qeyd edib.
“Rafale” və J-10
“Rafale” və Pakistanın istifadə etdiyi J-10 modelləri hər ikisi 4.5 nəsil döyüş təyyarələri kimi qiymətləndirilir və müasir hava döyüşündə qabaqcıl texnoloji sistemlərə malikdir.
Qərb hərbi ekspertləri və sənaye mənbələri bildirirlər ki, gələcəkdə böyük dövlətlər arasında baş verəcək toqquşmalarda istifadə oluna biləcək yüksək texnologiyalı silahların ilk dəfə real əməliyyat şəraitində sınaqdan keçirilməsi səbəbilə bu hadisə yaxından izlənilir. Lakin ekspertlər əldə olan məlumatların azlığı səbəbindən dəqiq nəticələr çıxarmağın hələ tez olduğunu vurğulayırlar.
Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun hərbi aviasiya üzrə mütəxəssisi Duqlas Barri bildirib: “Çin, ABŞ və bəzi Avropa ölkələrinin hava döyüş icmaları hansı taktika, texnika və avadanlığın effektiv olduğunu başa düşmək üçün bütün məlumatları toplamağa çalışacaq”.
Sosial mediada isə xüsusilə Çin istehsalı PL-15 “hava-hava” raketi ilə Avropa istehsalı “Meteor” raketi arasındakı qarşıdurma ön plana çıxıb. Lakin ekspertlər qeyd edirlər ki, “Rafale” təyyarələrində “Meteor” raketlərinin olub-olmaması və ya necə istifadə olunması barədə hələ dəqiq məlumat yoxdur.
Bir Qərb müdafiə sənayesi mənbəsi bildirib: “Hazırda heç bir şeyi qiymətləndirmək mümkün deyil. Bildiklərimiz çox məhduddur”.
Regionda təhlükəli eskalasiya
Nüvə silahına sahib olan Hindistan və Pakistan tarixdə üç böyük müharibə və bir çox lokal qarşıdurma yaşayıb. Son olaraq cümə axşamı gecə Hindistanın nəzarətində olan Cammu bölgəsində partlayışlar baş verib. Hindistan hərbi mənbələri bu partlayışların Pakistan tərəfindən göndərilən pilotsuz uçuş aparatları tərəfindən təşkil olunan hücumlar nəticəsində baş verdiyini bildirib.
J-10 və “Rafale” döyüş təyyarələri barədə
Çinin “Chengdu Aircraft Corporation” tərəfindən istehsal olunan J-10 döyüş təyyarəsi Pakistan Hərbi Hava Qüvvələrinin son illərdə ən çox güvəndiyi platformalardandır. J-10C modeli ən müasir elektron avadanlıq, AESA radar sistemi və PL-15 kimi uzun mənzilli hava-hava raketləri ilə təchiz olunub. Bu raketlərin 200 km-dən artıq effektiv məsafəyə malik olduğu bildirilir.
Hindistan isə Fransanın “Dassault Aviation” şirkətinin istehsalı olan “Rafale” döyüş təyyarələri ilə öz hava qüvvələrini modernləşdirməyə çalışır. “Rafale” NATO standartlı, çox məqsədli, qabaqcıl avionikaya və “stels” texnologiyasına sahib 4.5 nəsil təyyarədir. Ən güclü silahlarından biri isə Avropa istehsalı “Meteor” hava-hava raketidir. Bu raket yüksək dəqiqlik və elektron qarşı tədbirlərə qarşı dayanıqlılıq xüsusiyyəti ilə seçilir.
Konkret olaraq son insidentdə Pakistanın J-10 təyyarələrinin PL-15 raketləri ilə hücum etməsi və Hindistanın ən müasir “Rafale” təyyarələrindən ən azı ikisinin vurulması regionda hərbi balansın dinamikasını dəyişə bilər. Hazırda bu tip hava döyüşləri həm yeni silah texnologiyalarının, həm də komanda və idarəetmə sistemlərinin səmərəliliyinin sınaqdan keçirildiyi bir poliqona çevrilib.
Böyük dövlətlərin reaksiyası və risklər
ABŞ, Rusiya və Çin kimi ölkələr regionda gərginliyin artmasının nüvə müharibəsi riskini artırdığını düşünərək tərəfləri maksimum təmkinə çağırıb. Son illər Cammu və Kəşmir bölgəsində PUA hücumlarının, hava məkanının pozulmasının və qarşılıqlı hücumların artması iki ölkə arasında yenidən geniş miqyaslı müharibə təhlükəsini gündəmə gətirir.
Əlavə olaraq, hər iki dövlətin arsenalında S-400, SPYDER, “Barak-8” kimi qabaqcıl hava müdafiə sistemləri mövcuddur və bu, “hava-hava” döyüşlərinin nəticəsinə təsir edə bilər.
Hərbi ekspertlərin yanaşması
Təbii ki, bir neçə təyyarənin vurulması və ya bir əməliyyatın uğuru bütöv müharibənin taleyini həll etmir. Lakin bu tip insidentlər yeni texnologiyaların, xüsusilə də uzaqmənzilli və ağıllı raketlərin real şəraitdə sınaq meydanına çevrilməsi baxımından önəmlidir. Həmçinin, J-10 kimi Çin istehsalı platformaların Qərb və Rusiya istehsalı təyyarələrə qarşı real imkanları barədə yeni suallar ortaya çıxır.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
