İranın dəstəklədiyi terror qruplaşması “Hizbullah”ın bu yaxınlarda uzadılmış atəşkəsə baxmayaraq, taktikasını pilotsuz uçuş aparatları müharibəsinə doğru dəyişdirdiyi göründüyü üçün İrəvanda deyil, Qüdsdə həyəcan siqnalları çalınır. “Hizbullah” illərdir İsrailə qarşı birtərəfli hücum pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə edir. Onların əksəriyyəti İran modellərinə əsaslanır. Lakin son həftələrdə “Hizbullah” daha çox kiçik FPV tipli pilotsuz uçuş aparatlarını, eləcə də Ukrayna müharibəsində döyüşlərdə istifadə edilənlərə bənzər fiber-optik kabellərə qoşulmuş pilotsuz uçuş aparatlarını nümayiş etdirib.

Ukraynada cəbhə xəttində əsgərləri ovlayan pilotsuz uçuş aparatlarının videoları adi haldır. Ukrayna pilotsuz uçuş aparatlarının istehsalı 2022-ci ildə Rusiyanın müdaxiləsindən sonra eksponensial şəkildə artdı və bu, Ukrayna hərbçilərinə yeni taktika və doktrinalarla təcrübə aparmağa imkan verdi.

İsrailin böyük gündəlik qəzeti və saytı olan “Ynet” qeyd edib: “Hizbullah ucuz, təkmilləşdirilmiş, partlayıcılarla və optik lifli kabellərlə təchiz edilmiş pilotsuz uçuş aparatlarına getdikcə daha çox güvənir. Bu, Ukraynadan götürülmüş döyüş meydanı adaptasiyasıdır və onların İsrail Müdafiə Qüvvələrinin radioelektron mübarizəsindən yayınmasına və Livanın cənubunda 10 kilometrə [6 mil] qədər məsafədə hədəflərə çatmasına kömək edir”.

“Hizbullah”ın və ya HƏMAS-ın sursat daşıyan kvadrokopterlər kimi kiçik pilotsuz uçuş aparatlarının zirehli vasitələrin içərisinə və ya piyada qruplarının arasına uçması təhdidi illərdir məlumdur. Lakin İsraildə ivritdilli media və şərhçilər arasında narahatlıq ondan ibarətdir ki, İsrail Müdafiə Qüvvələri bu yeni tendensiyalara kifayət qədər diqqət yetirməyib. Məsələn, İsrailin “Mako” media saytının hərbi müxbiri Şay Levi aprelin 28-də qeyd edib ki, “İsrail Müdafiə Qüvvələri “Hizbullah”ın partlayıcı pilotsuz uçuş aparatlarını “yeni təhdid” kimi göstərməyə çalışır, halbuki yerdə və brifinq otaqlarında reallıq fərqlidir”.

O, daha sonra qeyd edib: “Bu məsələ ilə məşğul olmuş beş müxtəlif zabit məlumatın mövcud olduğunu, komanda mərkəzinin qurulduğunu və xüsusi trenajorun quraşdırıldığını açıqlayır. Optik lifli pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı həll alınıb, lakin alış bütün batalyonlara çatmayıb, onu alanlar isə peşəkar və daimi istifadəçilər deyil”.

İsraildə başqa bir hesabatda, İsrail Ordu Radiosunun müxbiri Doron Kadoşun məlumatında qeyd olunub ki, Livandakı İsrail komandirləri pilotsuz uçuş aparatı təhdidi ilə mübarizə üçün mövcud vasitələrin azlığından narazılıq ifadə edirlər. O, komandirdən belə sitat gətirib: “Bununla bağlı edə biləcəyiniz çox şey yoxdur”. Buna baxmayaraq, İsrail qoşunları yenilik edir və uyğunlaşır.

“Hizbullah” İsrailə qarşı müharibəsinə 2023-cü il oktyabrın 8-də məhdud raket və minaatan hücumları ilə başlayıb. Daha sonra o, əməliyyatlarını müxtəlif ölçülü birtərəfli hücum pilotsuz uçuş aparatlarını da daxil edəcək şəkildə genişləndirib. Bunların əksəriyyəti Ukraynadan Yəmənə qədər digər döyüş meydanlarında görülən İran üslublu “Shahed” və “Ababil” pilotsuz uçuş aparatlarına bənzəyirdi. “Hizbullah” bu sistemlərlə məhdud uğur əldə edib. “Apache” helikopterləri, döyüş təyyarələri və İsrailin çox təbəqəli hava hücumundan müdafiə sistemləri nisbətən yavaş hərəkət edən pilotsuz uçuş aparatlarını asanlıqla vura bilir. İsrail hətta son bir neçə ildə çoxsaylı digər sistemlərinə yeni əlavə kimi lazer hava hücumundan müdafiə sistemləri hazırlamağa başlayıb.

İsrail “Hizbullah”ın raket və pilotsuz uçuş aparatı təhdidi ilə müxtəlif vasitələrlə üzləşib. Bir çox hallarda İsrail Müdafiə Qüvvələri “Hizbullah”ın raket buraxılış qurğularını və döyüş sursatı anbarlarını hədəfə almağa çalışıb. Lakin bu səylərdə müəyyən azalan gəlirlər var. “Hizbullah”ın döyüş sursatını və buraxılış qurğularını dağıtdığı görünür. O, eyni vaxtda onlardan daha azını atır, lakin İsraili hədəfə almağa davam edir. 2024-cü ilin noyabrında və 2026-cı ilin aprelində əldə olunan atəşkəs hücumları tamamilə dayandırmadı.

İsrail Livanın cənubunda bufer zonada qalacağını vəd edib. Bu zona İsrail Müdafiə Qüvvələrinin əsgərlərini “Hizbullah”ın yeni pilotsuz uçuş aparatı təhdidinin hədəfinə çevirir. Lakin pilotsuz uçuş aparatlarının özü müharibələrdə qələbə qazandırmır. Ukraynada pilotsuz uçuş aparatı müharibəsi Birinci Dünya müharibəsinin döyüş meydanı şəraitinə bənzər şəkildə, cəbhə xəttinin yüzlərlə mili boyunca tükəndirmə müharibəsi və geniş heç kimin torpağı olmayan ərazi yaratmağa kömək edib.

Şübhəsiz ki, İsrail yeni təhdidlə texnoloji innovasiya vasitəsilə mübarizə aparacaq. Ukraynadakı müharibədə olduğu kimi, “Hizbullah”la müharibə də indi pilotsuz uçuş aparatları müharibəsinin aparılmasında daha bir təkamül sıçrayışına səbəb olacaq.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az