Donald Tramp administrasiyasının ikinci dövründə ABŞ-nin uzunmüddətli müttəfiqləri ilə münasibətləri mükəmməl olmasa da, Amerika müdafiə sənayesinin qlobal silah ticarətində lider mövqeyini itirməsi gözlənilmir. Əsl mübarizə isə ikinci yer uğrunda davam edir.
Silahlara nəzarət sahəsində fəaliyyət göstərən, İsveçdə yerləşən beyin mərkəzi Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatına görə, Rusiyanın silah ixracı 2020-2024-cü illər arasında əvvəlki beşillik dövrlə müqayisədə 64 faiz azalıb. Nəticədə Rusiya ikinci yerdən üçüncü yerə düşüb və həmin dövrdə xüsusilə təyyarə və dəniz sistemləri satışını əhəmiyyətli dərəcədə artıran Fransa onu qabaqlayıb.
Ötən payız verilən məlumatlara görə, Rusiya 2015-ci ildə qlobal silah bazarının 21 faizinə sahib olduğu halda, 2024-cü ildə bu göstərici cəmi 7,8 faizə enib. Bu kəskin azalma əsasən Rusiyanın Ukraynada davam edən “xüsusi hərbi əməliyyat” zamanı verdiyi böyük itkilərlə bağlı olub. Bu səbəbdən Kreml silah ixracını azaltmağa və istehsalı daxili hərbi ehtiyacları qarşılamaq üçün yenidən qurmağa məcbur qalıb. Hindistan kimi müştərilər müqavilə bağlanmış məhsulları almaq üçün gözləməli olublar, xüsusilə S-400 “Triumf” hava hücumundan müdafiə sistemi batareyalarının təhvili gecikib.
“Rostec” düşünür ki, yenidən ikinci yerə qayıda bilər
Rusiya uzunmüddətli demoqrafik geriləmənin yaratdığı ciddi əmək qüvvəsi çatışmazlığını yaşasa da, dövlətə məxsus hərbi-sənaye holdinqi “Rostec”in rəhbərliyi yenidən ABŞ-dən sonra dünyanın ikinci ən böyük silah ixracatçısına çevrilmək üçün yol görür.
“Rostec”in baş icraçı direktoru Sergey Çemezov bu məqsədə inkişaf etməkdə olan dünya, o cümlədən Asiya, Afrika və Latın Amerikasındakı ənənəvi bazarlar vasitəsilə çatmağın mümkün olduğunu bildirib. Rusiya uzun illərdir Qoşulmayan dünya ölkələrinə əsas silah təchizatçılarından biri olub və Qlobal Cənubdakı onlarla ölkə üçün vacib tərəfdaş olaraq qalır.
“Rusiyaya qarşı sanksiyalara baxmayaraq, ölkə ixrac həcmlərini artırır və hərbi-texniki əməkdaşlıq baxımından dünyada ikinci olmağı hədəfləyir”, - deyə Çemezov Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər İnstitutu (MGIMO) ilə “Rostec” arasında yeni strateji tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq sazişinin imzalanma mərasimində bildirib. Bu barədə Rusiyanın dövlət agentliyi TASS məlumat yayıb.
“Rostec” rəhbəri əlavə edib ki, MGIMO “Rostec”ə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) üzv ölkələr olan Belarus, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Ermənistanla, eləcə də BRICS hökumətlərarası təşkilatı ilə tərəfdaşlıqlar qurmaqda kömək edib. Sonuncu birlik əvvəlcə Rusiya, Braziliya, Çin, Hindistan və Cənubi Afrikanı birləşdirirdi, sonradan isə Misir, Efiopiya, İran və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də ona qoşulub.
Rusiya institutu həmçinin “Rostec”ə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) üzvləri ilə sazişlər bağlamaqda kömək edib. 2001-ci ildə yaradılmış və 10 üzvü olan bu Avrasiya siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik alyansına yuxarıda qeyd olunan ölkələrin bir çoxu, eləcə də Pakistan daxildir. Bu qrup dünya əhalisinin 40 faizindən çoxunu təmsil edir.
Beynəlxalq təşkilatların bu “əlifba şorbası” Rusiyaya yol aça biləcək kimi görünsə də, bunun gerçəkləşib-gerçəkləşməyəcəyi aydın deyil. Doğrudur, Saxaradan cənub Afrikadakı Mali, Niger və Burkina-Faso, həmçinin Şimali Afrikadakı Əlcəzair kimi ölkələr Rusiyanın hərbi texnikasını almaqda davam edir. Lakin ABŞ ilə daha sıx əlaqələri olan digər ölkələr əsasən geri çəkiliblər və Tramp administrasiyasının qəzəbinə tuş gəlmək istəməyiblər. Misir ABŞ-nin “America’s Adversaries Through Sanctions Act” (CAATSA) qanunu çərçivəsində sanksiya təhdidindən sonra Rusiyanın “Su-35” (NATO kod adı “Flanker-E/M”) qırıcılarını almaq sazişindən imtina edib. Əlcəzair də planlaşdırdığı “Su-57” (NATO kod adı “Felon”) satınalmasını davam etdirsə, oxşar sanksiyalarla üzləşə bilər.
Bundan başqa, Asiya və Afrika boyunca Fransa öz “Rafale” qırıcıları üçün müştərilər tapıb və bununla Rusiyanın döyüş təyyarələrini bazardan sıxışdırır.
Dünyanın hər yerində yeni silah satıcıları meydana çıxır və Rusiya sıxışdırılır
Asiyadakı uzunmüddətli müştərilər olan Çin və Hindistan daxili silah istehsalını artırırlar ki, bu da Rusiyanın qlobal ixracatda ikinci yerə qayıtmaq planına təsir göstərə bilər.
Latın Amerikasında isə ABŞ bu həftə Peruya 12 ədəd F-16 “Fighting Falcon Block 70” təyyarəsinin satışı ilə bağlı saziş əldə edərək uğur qazanıb. Braziliya və Kolumbiya JAS 39 “Gripen”i qəbul edərək bazarı daha da bağlayıblar. Maliyyə çətinlikləri yaşayan Argentina isə Danimarkadan ikinci əl F-16 təyyarələri almağı seçib və bununla da Rusiya üçün daha bir qapını bağlayıb.
Venesuela rəhbəri Nikolas Maduronun devrilməsi ölkəyə demokratiya gətirə də bilər, gətirməyə də bilər, lakin Rusiya bölgədə daha bir müştərisini itirmiş ola bilər. Həqiqətən də, yanvar ayında “Operation Absolute Resolve” əməliyyatı zamanı ABŞ qüvvələrinin müdaxiləsinə qarşı Rusiya (və Çin) hava hücumundan müdafiə sistemlərinin təsirsiz qalması Rusiya müdafiə sektoru üçün mənfi iz buraxıb.
Bütün bunlar digər ölkələrin də ixracı artırmağa çalışdığı vaxta təsadüf edir. Yaponiya hökuməti yaxınlarda xarici tərəfdaşlara hərbi texnika satışına qoyulan məhdudiyyətləri yumşaldacağını elan edib, Cənubi Koreyanın müdafiə sənayesi isə genişlənməkdə davam edir.
Mövcud bazarlar məhduddur və Fransa, Yaponiya, Cənubi Koreya ixracı artırmağa çalışdığı, Türkiyə, Çin və Hindistan kimi ölkələr isə daxili istehsalı genişləndirdiyi halda, bu vəziyyət “Rostec”i və ümumilikdə Rusiya silah sənayesini getdikcə daha çətin duruma sala bilər.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
