Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “168.am” nəşri “İran əleyhinə ABŞ-İsrail müharibəsi fonunda Ermənistan hakimiyyətinin mövqeyi: Xarici işlər naziri Mirzoyan kimlərlə və nə barədə danışır?” başlıqlı məqaləsində yazıb.
Nəşr qeyd edib ki, onilliklər ərzində toplanmış ziddiyyətlər, uzun müddət “kölgə müharibəsi”, vasitəçilər vasitəsilə qarşıdurmalar və qarşılıqlı təhdidlər şəklində özünü göstərən proseslər açıq hərbi münaqişəyə çevrilib.
“İran ərazisinə endirilən zərbələr, cavab olaraq həyata keçirilən raket və pilotsuz uçuş aparatları hücumları, eləcə də regionun müxtəlif ölkələrində yerləşən Amerika hərbi bazalarının hədəfə alınması göstərir ki, münaqişə artıq məhdud əməliyyatlar çərçivəsindən çıxaraq geniş regional böhrana çevrilir və onun nəticəsi demək olar ki, görünmür.
Bu müharibə təkcə Yaxın Şərqdə deyil, bütövlükdə beynəlxalq sistemdə qüvvələr balansını dəyişir və enerji bazarları, qlobal siyasət, eləcə də qonşu regionlar üçün yeni təhlükəsizlik riskləri yaradır. Cənubi Qafqaz və Ermənistan da bu proseslərdən kənarda qala bilməz, çünki hər hansı böyük geosiyasi sarsıntı dərhal regiondakı balansı təsirləndirir.
Bu müharibə fonunda İran İslam Respublikasının dostu və qonşu ölkəsi kimi Ermənistanın mövqeyini də təhlil etmək maraqlıdır. Ermənistan eyni zamanda Qərb, yəni ABŞ və Avropa İttifaqı, eləcə də regional aktorlar olan Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlər qurmağa çalışır. Ermənistanın bu ölkələrlə sərhədləri onilliklər boyu bağlı olub”, - deyə nəşr qeyd edib.
KİV bildirib ki, müharibə birdən başlayıb və İran üçün ağır itkilərlə müşayiət olunub.
“İran İslam Respublikasının ali dini lideri ayətullah Əli Xameneyi, həmçinin bir sıra yüksək vəzifəli hərbi şəxslər həlak oldu. Bu, İranda hakimiyyət boşluğunun yaranacağı, dövlət mexanizminin itkiləri aradan qaldıra bilməyəcəyi barədə təəssürat yaratdı. Lakin İran bu dəfə hücumdan cəmi iki-üç saat sonra rəqibini hədəfə almağa başladı.
Beynəlxalq media İrandan və regiondan gələn xəbərlərlə dolu olduğu bir vaxtda Ermənistan hakimiyyəti ölkə daxilində partiyadaxili kampaniyaya başladı və qalmaqallı “tort-qarğıdalı” səhnələri ilə diqqət çəkdi”, - deyə müəllif bildirib.
KİV vurğulayıb ki, Əli Xameneyinin ölüm xəbəri martın 1-də səhər erkən saatlarda təsdiqlənib və İran başsağlığı mesajları qəbul etməyə başlayıb.
“Ermənistan tərəfi isə başsağlığını martın 2-də bildirdi. Nikol Paşinyan İran prezidenti Məsud Pezeşkiana başsağlığı teleqramı göndərərək İran rəhbərliyi və vətəndaşları arasında qeydə alınan itkilərlə bağlı başsağlığı verdi. Bir sıra qiymətləndirmələrə görə, Ermənistan-İran münasibətlərinin xarakteri nəzərə alınsa, bu başsağlığı xeyli gecikmiş sayılır. Hətta Azərbaycan tərəfi belə daha tez reaksiya vermişdi və onun rəhbəri İlham Əliyev Bakıda İran səfirliyini də ziyarət etmişdi.
Həmin gün Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan da İranın xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi ilə telefon danışığı aparıb. Ermənistan XİN-in məlumatına görə, söhbət zamanı Yaxın Şərqdə yaranmış vəziyyət müzakirə olunub.
“Mirzoyan İranda həlak olanların ailələrinə başsağlığı verərək gərginliyin azaldılmasının və məsələnin sülh yolu ilə həllinin vacibliyini vurğulayıb. Həmsöhbətlər humanitar məsələlərə də toxunublar”, - deyə məlumatda bildirilirdi.
Son günlər Mirzoyan bir sıra telefon danışığı aparıb. O, Avropa İttifaqının genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos, Aİ-nin xarici siyasət üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas və Fransanın xarici işlər naziri Jan-Noel Barro ilə danışıb.
O, həmçinin Oman Sultanlığının xarici işlər naziri Bədr bin Həməd bin Həmud Əl-Busəidi, Küveytin xarici işlər naziri Şeyx Cərrah Caber Əl-Əhməd Əl-Sabah, Bəhreyn Krallığının xarici işlər naziri Əbdül-Lətif bin Raşid Əl-Zayani və BƏƏ-nin baş nazirinin müavini, xarici işlər naziri Şeyx Abdullah bin Zayed Əl-Nəhyan ilə də əlaqə saxlayıb”, - deyə məqalədə qeyd edilib.
Müəllifin sözlərinə görə, maraqlıdır ki, Bəhreyn, Küveyt və BƏƏ nümayəndələri ilə telefon danışığında Mirzoyan mülki obyektlərin hədəfə alınması ilə bağlı narahatlığını bildirib.
“Xatırladaq ki, məhz bu ölkələrdə yerləşən ABŞ hərbi bazaları ABŞ-İsrail hücumundan sonra İran tərəfindən dərhal hədəfə alınmışdı. İran isə əvvəlcədən bəyan etmişdi ki, ona qarşı hücum olacağı təqdirdə “qırmızı xətlər” tanımayacaq.
Beləliklə, Yaxın Şərq ölkələri ilə söhbətlərində Mirzoyan mülki infrastruktura zərbələr endirilməsi ilə bağlı narahatlıq ifadə edib. Bu, əlbəttə ki, əsaslı narahatlıqdır, lakin diplomatiyada söz və ifadələr təsadüfi olmur və çox böyük əhəmiyyət daşıyır.
Maraqlıdır ki, İranın xarici işlər naziri Əraqçi ilə söhbətdə Mirzoyan yalnız başsağlığı verməklə kifayətlənib, İranın hücuma məruz qalması və mülki infrastruktura zərbələr endirilməsi ilə bağlı narahatlıq ifadə etməyib, hücumu isə ümumiyyətlə pisləməyib. Bir çox iranlı analitiklər İranın tərəfdaşlarından bu hücumun pislənilməsini gözləyirdi və beynəlxalq reaksiyalardan narazı idilər.
Eyni zamanda Ermənistanda bəzi fikirlər də səslənir ki, İran 44 günlük müharibədən dərhal sonra Azərbaycanı təbrik etmişdi və bu hadisə Ermənistan-İran münasibətlərində ağrılı və qeyri-dost addım kimi bir çoxlarının yaddaşında qalıb.
Ermənistan hakimiyyətinin mövqeyinə qayıdaraq qeyd edək ki, son günlər Mirzoyan Azərbaycan və Türkiyənin xarici işlər nazirləri ilə də telefon danışığı aparıb. Bu, Naxçıvanda İran PUA-larının iştirakı ilə baş verən insidentdən sonra baş tutub.
Ermənistan XİN-in məlumatında bildirilir: “Tərəflər narahatlıq ifadə edərək gərginliyin daha da artmasına səbəb ola biləcək addımlardan çəkinməyin vacibliyini vurğulayıb və sabitliklə təhlükəsizliyin təmin edilməsinin zəruriliyini qeyd ediblər”, - deyə nəşr qeyd edib.
KİV-ə görə, aydındır ki, bu halda tərəflər əslində İranın gərginliyi artıran addımlardan çəkinməli olduğunu nəzərdə tuturlar.
“Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan ilə söhbətdə isə Ermənistan XİN-in məlumatına görə, tərəflər Yaxın Şərqdəki hadisələri müzakirə edərək vəziyyətin daha da gərginləşməsindən narahat olduqlarını bildiriblər.
Bir qədər sonra Azərbaycan XİN-in “X” sosial şəbəkəsində paylaşım edildi. Bildirildi ki, Naxçıvana PUA hücumundan sonra Azərbaycana dəstək bəyanatları, məktublar və telefon zəngləri göndərən bütün ölkələrə və beynəlxalq təşkilatlara təşəkkür edilir.
Paylaşımda Azərbaycan 40 ölkə və 6 beynəlxalq təşkilatın bayraqlarının əks olunduğu şəkil dərc etmişdi. Azərbaycan təşəkkür etdiyi ölkələr arasında Ermənistanın bayrağı da yer alırdı.
Beləliklə, Ermənistanın Azərbaycana dəstəyi İlham Əliyevin Azərbaycan Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Naxçıvan hadisəsinə toxunaraq belə deməsi ilə eyni vaxta təsadüf etdi: “Bizim gücümüzü sınamasınlar. Bizim gücümüzü sınamaq istəyənlərin başı “Dəmir yumruq” vasitəsilə yarıldı. Bugünkü hadisə də eyni nəticəni hasil edəcək”.
Azərbaycandan səslənən bu cür sərt ifadələr Ermənistan hakimiyyətini, görünür, narahat etmir. Onlar isə Cənubi Qafqazda artıq sülhün bərqərar olduğunu bəyan edirlər.
Ermənistan-İran münasibətlərinə qayıdaraq qeyd edək ki, bu günlərdə İran səfirliyində matəm kitabı açılıb. Bir çox siyasi və ictimai xadim səfirliyə gedərək başsağlığı verib və kitabda qeyd aparıb. Ermənistan hakimiyyətindən səfirliyə yalnız Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan gəlib.
Bu da diqqət çəkən göstəricidir. Ümumilikdə Ermənistan hakimiyyəti İranla münasibətlərdə müəyyən məsafə saxlayır. Əlaqələr qurulsa belə, onlar çox ehtiyatlı və emosional dəstək ifadələri olmadan həyata keçirilir, əsasən yalnız başsağlığı ilə məhdudlaşır”, - deyə nəşr qeyd edib.
Müəllif yazıb ki, eyni zamanda diqqətçəkən başqa bir məqam da var: Ermənistan cəmiyyətində İranın Ermənistanın tərəfdaşı kimi nüfuzu kifayət qədər yüksəkdir.
“Bu yaxınlarda Beynəlxalq Respublikaçılar İnstitutunun Sorğular Araşdırma Mərkəzi tərəfindən aparılan ictimai rəy sorğusunun nəticələri dərc olunub.
Bəzi qiymətləndirmələrə görə, Ermənistan hakimiyyəti ilə bağlı nəticələr saxtalaşdırılmış və ya şişirdilmiş ola bilər, lakin onları tamamilə saxtalaşdırmaq mümkün olmayıb.
Sorğuda “Aşağıdakı ölkələrdən hansını Ermənistan üçün ən mühüm siyasi tərəfdaş hesab edirsiniz?” sualına vətəndaşlar belə cavab veriblər: respondentlərin 43 faizi Rusiyanı, 42 faizi ABŞ-ı, 34 faizi İranı, 29 faizi Avropa İttifaqını, 27 faizi Fransanı, 21 faizi Çini, 18 faizi Gürcüstanı, 6 faizi Hindistanı, 4 faizi Böyük Britaniyanı, 3 faizi Qazaxıstanı, 3 faizi Türkiyəni, 2 faizi Azərbaycanı, 2 faizi isə Ukraynanı Ermənistan üçün ən mühüm siyasi tərəfdaş hesab edir.
Qeyd edilməlidir ki, sadalanan ölkələrdən fərqli olaraq İran İslam Respublikası Ermənistanın “təbii müttəfiqi” hesab olunur. İran Ermənistanın ərazi bütövlüyünü və sərhədlərinin toxunulmazlığını açıq şəkildə dəstəklədiyini bəyan edib və Ermənistanın təhlükəsizliyini öz təhlükəsizliyi kimi qiymətləndirib.
Ümid qalır ki, Ermənistan hakimiyyətinin İrana qarşı bu məsafəli mövqeyi Ermənistan üçün mənfi nəticələrə səbəb olmayacaq”, - deyə nəşr bildirib.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
