Terror təşkilatlarının bu axtarışlarına baxmayaraq, terrora qarşı mübarizə aparan dövlətlərin və aktorların bu cəhdləri aradan qaldırmaq motivasiyası bu prosesi ciddi rəqabətə çevirir. Bu kontekstdə imic idarəetməsi terrorla mübarizə aparan aktorlar üçün bu prosesin əsas komponentlərindən birinə çevrilir. Bu kontekstdə terrorla mübarizədə imic idarəetməsindən funksional istifadə etmək üçün aşağıdakı suallara cavab verilməlidir:

1) Terror təşkilatları imicin hansı ölçülərini hədəf alır?
2) Terror təşkilatları imici necə hədəf alır?
3) Terrorla mübarizədə imic necə idarə edilir?

Terror təşkilatları imicin hansı ölçülərini hədəf alır?

Terror təşkilatları terror aktlarının psixoloji təsirləri və davamlı təbliğat fəaliyyəti ilə dövlətlərin və daxili təhlükəsizlik qurumlarının səlahiyyət-səriştə qavrayışlarına və imiclərinə zərər vurmağı və aradan qaldırmağı hədəfləyirlər. Bu məqsədlə terror təşkilatları dövlətlərin və daxili təhlükəsizlik qurumlarının ictimai asayiş üzərindəki səlahiyyətlərinin “əsassızlığı və etibarsızlığı”, bu strukturların terror təşkilatının akt, hərəkət və fəaliyyətləri qarşısında önləmə, öhdəsindən gəlmə və ictimai asayişi qoruma baxımından uğursuz olduqlarına dair təbliğat fəaliyyətləri həyata keçirirlər.

Bundan əlavə, terror təşkilatları dövlətlərin və daxili təhlükəsizlik qurumlarının nüfuz və səriştə imicinə yönəlmiş dağıdıcı/pozucu/meydan oxuyucu təbliğat fəaliyyətləri ilə yanaşı, bu strukturların etimad və etibarlılıq qavrayışına və imicinə mənfi təsir göstərməyi hədəfləyir. Bu məqsəd terror təşkilatlarının dövlətin və daxili təhlükəsizlik qurumlarının ictimaiyyət qarşısında etibarını aradan qaldırmasına, ictimaiyyətlə paylaşılan məlumatların, xəbərlərin, hadisələrin və ya xəbərdarlıqların aşağı reputasiya ilə qarşılanmasını təmin etmək motivasiyasına əsaslanır.

Digər tərəfdən, terror təşkilatları dövlət mexanizmi və daxili təhlükəsizlik qurumlarının rəğbət mərkəzli qavrayış və imiclərini zədələməyi və aradan qaldırmağı, eyni zamanda bu strukturlara qarşı ictimaiyyətin emosional yaxınlığını, dəstəyini, həmrəyliyini, birlik hissini və motivasiyasını məhdudlaşdırmağı hədəfləyirlər. Bu məqsədlə həmin strukturları “zülm, ədalətsizlik, pis rəftar, zorakılıq” kimi mənfi obrazlarla eyniləşdirməyə cəhd edilir.

Nəhayət, dövlət və daxili təhlükəsizlik qurumları qavrayış və imic baxımından tükəndikdən sonra terror təşkilatları son və tamamlayıcı mərhələ və motivasiya olaraq alternativ qavrayış-imic qurulmasına üz tuturlar. Buna görə də terror təşkilatları hakimiyyət-səriştə, etibarlılıq-inamlılıq və simpatiya ölçülərində imici zədələnmiş dövlət mexanizmi və daxili təhlükəsizlik qurumları əvəzinə özlərini alternativ və legitim strukturlar kimi yerləşdirməyi hədəfləyirlər. Bu məqsədlə terror təşkilatları özlərini bacarıqlı, etibarlı və rəğbətli aktorlar kimi təqdim etmək məqsədi daşıyan təbliğat işləri aparırlar.

Terror təşkilatlarının dövlət və daxili təhlükəsizlik qurumlarının qavrayış və imiclərinə mənfi təsir göstərən bu hədəfləri ilə bağlı fəaliyyətlər təkcə ilkin və mərkəzi təşəbbüslərdən qaynaqlanmır. Bundan başqa, ikinci dərəcəli struktur və bölmələr, daxili təhlükəsizlik qurumları və bu qurumların üzvü və vəzifəli şəxsləri də müəyyən şəraitdə və situasiyalarda terror təşkilatlarının təbliğat fəaliyyətinə qarşı şüurlu, sistemli, birbaşa və ya ehtiyatsızlıqdan arqumentlər irəli sürə bilərlər.

Bu kontekstdə ilk növbədə ikinci dərəcəli struktur və vahidləri təmsil edən, terror təşkilatına müvafiq ölkə daxilində dəstək verən, terror təşkilatı ilə əlaqəsi olan və ya özlərini “bitərəflik” mövqeyində müəyyən edən qruplar, icmalar və ya seqmentlər, media orqanları ilə beynəlxalq media orqanları və terror təşkilatı ilə əlaqələrə malik olan dövlətlərə toxunmaq lazımdır.

Bu struktur və bölmələr terror təşkilatlarının daxili təhlükəsizliyə və korporativ imiclərə zərər vurmaq və aradan qaldırmaq motivasiyası istiqamətində apardıqları təbliğat fəaliyyətlərinə aktiv və passiv dəstək verə, terror təşkilatlarının təbliğat arqumentlərinin geniş auditoriyaya və ya beynəlxalq arenaya çatdırılmasına töhfə verə, dövlətlərarası rəqabətdə hədəf dövlətin daxili təhlükəsizliyi ilə bağlı ictimai təsəvvürə xələl gətirərək, qazanc əldə etməyi hədəfləyə bilərlər.

Bununla belə, korporativ və fərdi fəaliyyətlərin daxili təhlükəsizlik qavrayışına və korporativ imiclərə göstərə biləcəyi mənfi təsirlər də həlledicidir.

Daxili təhlükəsizliyin qavranılması və korporativ imiclər ilə bağlı digər dağıdıcı/pozucu/meydan oxuyucu amillərdən müstəsna olaraq fərqlənən korporativ və fərdi fəaliyyətlərdən irəli gələn təsirlər qurum rəsmilərinin fərdi səhvləri ilə daxili təhlükəsizlik qurumlarının mənimsədikləri və tətbiq etdikləri səhv taktika və strategiyaların dolayı, gözlənilməz və hədəflənməmiş şəkildə mənfi nəticə istehsal etməsinə, bunun nəticəsində daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclərin ədələnməsinə yola aça bilər.

Bu çərçivədə qurumun vəzifəli şəxsləri tərəfindən törədilən rüşvət alma, mənimsəmə, hədə-qorxu ilə tələb etmə, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, kobud rəftar və digər cinayətlər terror təşkilatlarının daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclər istiqamətində dağıdıcı/pozucu/meydan oxuyucu təbliğat arqumentlərinə töhfə verə bilər.

Bu cinayətlər həm də qurum daxilində inam hissini zədələyə və institusional fəaliyyəti poza bilər. Digər tərəfdən, daxili təhlükəsizlik qurumlarının sahib olduqları taktiki və ya strateji yanaşmalar ilə bu istiqamətdə həyata keçirdikləri təcrübələr də bəzi gözlənilməz, hədəflənməmiş mənfi nəticələr verə bilər.

Bu nöqtədə terrorla mübarizə əsnasında yaşanan kəşfiyyat zəiflikləri, terror tələsi kimi müəyyən edilən və terror təşkilatının təxribat xarakterli hərəkətləri nəticəsində təhlükəsizlik qüvvələrinin cəmiyyətə qarşı təzyiq, zorakılıq tətbiq etməsinə əsaslanan yanaşmanın mənimsənilməsi səbəbindən yaranan vəziyyət, terrorla mübarizənin əsas dinamikasını terror təşkilatlarının kadr və maddi-texniki imkanlarının aradan qaldırılması olaraq nəzərdə tutan anlayışlar kimi bir sıra şərtlər son nəticədə daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclərə mənfi təsir göstərir.

Terror təşkilatları imici necə hədəf alır?

Terror təşkilatları daxili təhlükəsizlik qavrayışına və korporativ imiclərə mənfi təsir göstərmək məqsədilə bu faktor qrupları kontekstində bir sıra spesifik üsul və metodlara əl atırlar. Bu üsul və metodlar terror təşkilatları üçün təbliğat məqsədlərinə çatmaqda effektiv elementlər hesab edilir. Sözügedən üsul və metodlar arasında dezinformasiya-malinformasiya, əks etdirmə, ikinci dərəcəli struktur və vahidlərdən istifadə, ümumiləşdirmə və səbəb-nəticə aidiyyatları ön plana çıxır. Bu çərçivədə sözügedən üsul və metodların funksional ölçülərini və aspektlərini aşağıdakı kimi izah etmək və sadalamaq olar:

Dezinformasiya-malinformasiya: Terror təşkilatları daxili təhlükəsizlik qavrayışına və korporativ imiclərə mənfi təsir göstərmək, hədəfə zərər vurmaq üçün yanlış/yalan məlumatların dərc edilməsini ifadə edən dezinformasiya və hədəfə zərər vermək məqsədilə dəqiq məlumatın təhrif emə şəklində istifadə edilməsini ifadə edən malinformasiya üsullarından faydalana bilərlər. Bu kontekstdə daxili təhlükəsizlik qurumlarını neqativ hadisələr və praktikalarla yanlış/real olmayan üsullarla (təzyiq, pis rəftar və işgəncə, qeyri-proporsional zorakılıq tətbiqi, insan hüquqlarının pozulması və s.) əlaqələndirmək və ya müəyyən etmək cəhdləri dezinformasiya praktikasına nümunədir. Digər tərəfdən, daxili təhlükəsizlik qurumlarının taktiki-strateji səhvlərini və ya ayrı-ayrı qurum rəsmilərinin səhvlərini, yaxud cinayətlərini terror təşkilatlarının təbliğat arqumentləri ilə çərçivəyə salaraq, kütləyə çatdırmaq malinformasiya cəhdlərinə nümunədir.

Əks etdirmə: Psixologiya terminologiyasında fərdlərin öz xarakter xüsusiyyətlərini və ya münasibətlərini psixoloji müdafiə mexanizmi olaraq qarşı tərəfə aid etmələrinə istinad edən əks etdirmə terror təşkilatlarının tez-tez istifadə etdiyi bir üsuldur. Bu üsula uyğun olaraq terror təşkilatları öz taktiki-strateji aləmində mövcud olan işgəncə, qətl, qırğın, zülm, düşmənçilik və qorxutma xüsusiyyətlərini daxili təhlükəsizlik qurumlarına və qurum rəsmilərinə aid etmək yolunu izləyirlər.

İkinci dərəcəli struktur və vahidlərdən istifadə: Terror təşkilatlarının daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclərin zədələnməsi hədəfi ilə tətbiq etdikləri təbliğat fəaliyyətlərində müvafiq ölkə daxilində terror təşkilatına dəstək verən, terror təşkilatı ilə əlaqəyə malik olan və ya özünü “neytrallıq” mövqeyində müəyyən edən qruplar, icmalar və ya seqmentlər, media orqanları ilə beynəlxalq media orqanları, terror təşkilatı ilə əlaqəyə malik dövlətləri ifadə edən ikinci dərəcəli struktur və vahidləri alətləşdirirlər. Bu üsul terror təşkilatlarının təbliğat arqumentlərinin “etibarlılığını artırmaq” üçün “mənbə və istinad” funksiyasını, eləcə də geniş auditoriyaya çatmaq üstünlüyünü ortaya qoyur.

Ümumiləşdirmə: Terror təşkilatları öz təbliğat strategiyalarına uyğun olaraq daxili təhlükəsizlik qurumlarının və ya qurum rəsmilərinin taktiki-strateji səhvlərini, dövri səhvlərini, neqativ hallarını, fərdi səhvlərini və ya cinayətlərini “davamlı ümumi/xarakterik elementlər” kimi müəyyən etmək və xarakterizə etmək üsulunu tətbiq edirlər. Bu vəziyyət terror təşkilatlarının fərdi və ya dövri səhvlər vasitəsilə daxili təhlükəsizlik qurumlarının korporativ imicinə bütövlükdə və daimi şəkildə xələl gətirməsinə yol açır.

Terrorla mübarizədə imic necə idarə edilir?
Terror fenomeni və terror təşkilatlarının daxili təhlükəsizlik qavrayışına və korporativ imiclərə mənfi təsir göstərmək məqsədilə tətbiq etdikləri sözügedən üsul və mütodlarla bağlı faktor klasterlərinin yaratdığı mənfiliklərin qeyri-funksional və təsirsiz hala gətirilməsi imic idarəetməsi çərçivəsində həyata keçiriləcək təcrübələrə paralel bir kurs izləyir.

Bu kontekstdə imic idarəetməsi çərçivəsində əsas yanaşmalardan olan imic və reputasiya idarəetməsi, imic bərpası və daxili ünsiyyət daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclərin terrorla mübarizədə mənfi təsirlərdən qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Terrorla mübarizədə daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imiclər kontekstində bu 3 fərqli imic idarəetmə yanaşmasının işləməsi perspektivi ilə aşağıdakı qətiyyət və zərurilik ölçülərinə çatmaq mümkündür.

Bu tələb ölçülərindən birincisi daxili təhlükəsizlik institutlarının səlahiyyət və səriştə obrazlarının qorunmasına və saxlanmasına əsaslanan reputasiyanın idarə edilməsi fəaliyyətləridir.

Bu çərçivədə davamlı olaraq daxili təhlükəsizlik qurumlarının imic idarəetməsinə cavabdeh olan bölmələr, onların ən yüksək rəisləri, tabe olduqları yuxarı orqanlar və qurumlar arasında təmin ediləcək koordinasiya ilə şəffaflıq və hesabatlılığa əsaslanan kommunikasiya strategiyası qəbul edilməlidir. Sözügedən kommunikasiya strategiyasında terrorla mübarizə kontekstində müvafiq qurumlar tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətlər və bu fəaliyyətlərin nəticələri aydın, ətraflı və real vaxt rejimində ictimaiyyətlə paylaşılmalı, müvafiq qurumların cəmiyyətlə əlaqəsi və onların təbliğat fəaliyyəti maksimum dərəcədə artırılmalıdır.

İkincisi, daxili təhlükəsizlik qurumlarının terrorizmə qarşı mübarizə zamanı baş verən taktiki-strateji səhvləri və ya fərdi səhlənkarlıq, niyyət, səhv və cinayətləri qəbul etməyə, izah etməyə və kompensasiya etməyə meyilli olması və imicinin bərpası fəaliyyətinə əl atması böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Bu kontekstdə müvafiq səhvlərin və ya cinayət aidiyyətlərinin dezinformasiya və ya malinformasiya ilə bağlı məlumatları ehtiva edib-etmədiyi müəyyən edilməli, konkret reallıqlar qəbul edilməli, müvafiq səhlənkarlıq, qəsd, səhv və cinayətlərə görə sanksiyalar dərhal tətbiq edilməli, bu təcrübələr real və eyni vaxtda ictimaiyyətlə paylaşılmalıdır. Digər tərəfdən, imicin bərpası prosesində imtina, görməzdən gəlmə, susma, məsuliyyəti müxtəlif bölmə və strukturlara həvalə etmə üsullarından qəti surətdə qaçmaq lazımdır.

Bu üsullar daxili təhlükəsizlik qurumlarının korporativ imicinə mənfi təsirləri bərpa etmək əvəzinə, bu təsirlərin dərinləşməsinə və genişlənməsinə, etibarlılıq və inamlılıq qavrayışının mənfi xarakterə sürüklənməsinə səbəb ola bilər. Nəhayət, daxili təhlükəsizlik qurumlarına məsul olan şəxslərin daxili təhlükəsizlik qavrayışına və korporativ imicə xələl gətirə biləcək davranış və fəaliyyətlərinin qarşısının alınması üçün audit, təlim və sanksiya mexanizmlərinin maksimum səviyyədə işləməsi vacibdir.

Müvafiq olaraq, aidiyyəti şəxslərdə yüksək və səlahiyyətli orqanlar tərəfindən daim nəzarətdə olduqları barədə təsəvvür yaranmalıdır. Bu vəziyyət sözügedən insanlara özünü idarə etmə qabiliyyətini qazanmağa kömək edən təsirli elementdir. Bununla əlaqədar mütəxəssislərin rəhbərliyi ilə aidiyyəti şəxslərin təlimlərinin davam etdirilməsi də bir-birini tamamlayan rol oynayır. Nəhayət, daxili təhlükəsizlik və korporativ imic qavrayışına xələl gətirə biləcək davranış və fəaliyyətlərə qarşı sıfır tolerantlıq yanaşmasının mənimsənildiyi qurum daxilində yaradılacaq qavrayış mühiti kritik əhəmiyyət kəsb edir.

Bundan əlavə, qurumlar daxilində daxili təhlükəsizlik qavrayışı və korporativ imicə xələl gətirə biləcək davranış və fəaliyyətlərin dərhal araşdırılması və lazım gəldikdə sanksiyaların tətbiqi bu qavrayış mühitini gücləndirəcək başqa bir elementdir.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az