Lakin çərşənbə axşamı ABŞ və Rusiya müzakirəçiləri arasında keçirilən ilk görüşdən sonra Vaşinqtonun mövqeyi kəskin şəkildə dəyişdi.
Rəsmilər Donald Trampın Ağ Evə qayıtmasından bir ay sonra görüşdülər. Ukrayna və NATO tərəfdaşları Trampın komandası tərəfindən kənara atılarkən, Putin hələ danışıqlar başlamadan güzəştə getdi. Trampın Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsini bitirməyə tələsməsi Putinlə Kiyev və Avropanın təhlükəsizliyini poza, geosiyasi tarazlıqları dəyişdirə biləcək sülh razılaşması qorxusunu artırıb.
Obama dövrünün xarici siyasət müşaviri Brett Bruen deyib: “Əslində narahatverici olan odur ki, Tramp bir neçə gün ərzində Rusiyanı pariya mövqeyindən mükafat ortaqlığına yüksəltdi”.
Ər-Riyadda danışıqlar və Ukraynanın tərk edilməsi
ABŞ və Rusiya İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropanın ən ölümcül münaqişəsini müzakirə etmək üçün ilk dəfə Ər-Riyadda görüşüblər. Tərəflər gələcək görüşlər üçün danışıqlar qrupları yaratmaq və diplomatik nümayəndəliklərin normal fəaliyyətini bərpa etmək barədə razılığa gəliblər. Bu inkişaf uzun müddətdir donmuş münasibətlərin əridiyini göstərdi.
Lakin Ukraynanın görüşdən kənarda qalması Bayden və NATO-nun “Ukrayna olmadan Ukrayna haqqında heç bir şey olmaz” siyasətindən kəskin şəkildə sapmanı ifadə etdi. Kiyev onun razılığı olmadan tətbiq edilən heç bir razılaşmanı qəbul etməyəcəyini bildirib. Avropa liderləri də Trampı Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünü rədd edərək, Moskvaya təmənnasız güzəştlər etməkdə ittiham ediblər.
Tramp-Putin danışıqları: Yeni strategiya?
Tramp danışıqlardan sonra özünü daha inamlı hiss etdiyini və çox güman ki, ayın sonuna qədər Putinlə yenidən görüşəcəyini bildirib. Keçmişdə Putini tərifləyən Tramp telefon danışığından sonra Putinin barışdırıcı rəftarını da yüksək qiymətləndirib.
Danışıqlara rəhbərlik etmək üçün Trampın təyin etdiyi şəxslər arasında dövlət katibi Marko Rubio, milli təhlükəsizlik müşaviri Mayk Uolts və xüsusi nümayəndə Stiv Vitkoff da yer alıb. ABŞ-dən fərqli olaraq, Rusiya tərəfindəki danışıqlar aparan şəxslər kifayət qədər təcrübəli idilər: xarici işlər naziri Sergey Lavrov və Kremlin xarici siyasət üzrə köməkçisi Yuri Uşakov ümumilikdə 34 illik təcrübə ilə masa arxasında idilər.
Yel Universitetinin professoru və rusiyalı ekspert Timoti Snayder qeyd edib ki, Trampın komandası beynəlxalq danışıqlarda demək olar heç bir təcrübəyə malik deyil və regional təcrübəyə sahib deyil. Bruen isə vəziyyəti “həvəskar saatı” kimi təsvir edib.
Ukrayna və NATO-nun gələcəyi necə olacaq?
ABŞ-nin Ukraynanı kənarda qoyması Avropada yeni müzakirələrə səbəb olub. Avropa hökumətləri Ukrayna ilə bağlı razılaşmaya vasitəçilik etmək üçün sülhməramlıların göndərilməsini müzakirə edirlər. Bununla belə, Moskva NATO qoşunlarını qəbul etməyəcəyini açıq şəkildə bəyan edib.
Tramp Ukraynanın görüşdən kənarlaşdırılması ilə bağlı narahatlıqlara məhəl qoymadı, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski isə Səudiyyə Ərəbistanına səfərini təxirə salmaqla, ABŞ-Rusiya danışıqlarına legitimlik verməkdən yayındı.
Vaşinqtondakı “Stimson Center”dan Emma Eşford bildirib: “Ukraynanın otaqda olmaması ideal deyil, amma gələcəkdə belə görüşlərə cəlb olunacaqlar”. Lakin Nümayəndələr Palatasının Ukrayna üzrə komitəsinin həmsədri Ceyk Okinkloss qeyd edib: “Rusiya Ukrayna və NATO-nu istisna edən ikitərəfli diplomatiyanı normallaşdırdı və bunun üçün heç nə vermədi”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
