Ordu.az xəbər verir ki, ASELSAN-ın 2025-ci il Fəaliyyət Hesabatı dərc edilib.
Hesabat çərçivəsində ASELSAN-ın 2025-ci ildə həyata keçirdiyi fəaliyyətlərə yer verilib. Bu kontekstdə ASELSAN-ın Bulud Toxumlama Təyyarələri üçün inkişaf və tədarük müqaviləsi imzaladığı məlumatına da yer verilib.
Bulud Toxumlama (Cloud Seeding)
Bulud toxumlama yağış miqdarını artırmaq və ya duman yaranmasını dağıtmaq məqsədilə buludların fiziki proseslərinə müdaxilə edilməsini təmin edən hava modifikasiyası texnikasıdır. Bu proses bulud daxilindəki mikrofiziki mexanizmlərin kənardan əlavə edilən nukleasiya agentləri ilə tətiklənməsi prinsipinə əsaslanır.
DRI tərəfindən hazırlanan yazıya görə, bulud toxumlama əməliyyatları əsasən iki əsas mexanizm üzərindən həyata keçirilir:
Qlasiogenik (Buz Yaradan) Toxumlama:
Super soyumuş (0°C-dən aşağı, lakin maye halında olan) su damcılarını ehtiva edən buludlarda tətbiq edilir. Adətən gümüş yodid (AgI) istifadə olunur. Gümüş yodidin kristal strukturu buz kristallarına çox bənzədiyi üçün bu birləşmələr “buz nukleasiya nüvələri” funksiyasını yerinə yetirir. Bu nüvələrin ətrafında toplanan su damcıları donaraq ağırlaşır və cazibə qüvvəsinin təsiri ilə yağıntı (qar və ya yağış) kimi düşür.
Hiqroskopik (Rütubət Çəkən) Toxumlama:
Daha isti buludlarda üstünlük verilir. Havaya buraxılan iri duz hissəcikləri (məsələn, natrium xlorid) havadakı rütubəti sürətlə öz üzərinə çəkərək nəhəng su damcılarının yaranmasını təmin edir. Bu damcılar toqquşma və birləşmə (collision-coalescence) prosesi ilə böyüyərək yağıntını başladır.
Sözügedən əməliyyatlar təyyarələr və ya pilotsuz uçuş aparatları ilə həyata keçirilə bilir. Bu hava vasitələri buludun birbaşa içinə və ya altına girərək siqnal fişəngləri və ya generatorlar vasitəsilə toxumlama agentlərini buraxır. Yerüstü generatorlarla isə dağlıq bölgələrdə yüksələn hava axınlarından istifadə edilərək agentlərin bulud səviyyəsinə daşınması təmin olunur. Bu üsullarda uğur doğru bulud tipinin (“Kumulonimbus” və ya “Stratokumulus” kimi) seçilməsindən və külək vektorlarının həssas analizindən asılıdır. Bu analizlər isə külək və radar izləməsi ilə həyata keçirilir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
