Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Escudo Digital” məlumat yayıb.
ABŞ Konqres Büdcə Ofisi (CBO) və Hökumət Hesabatlılıq Ofisi (GAO) tərəfindən 2024-2026-cı illər arasında yayımlanan məlumatlara əsasən, “Typhoon”un bir saatlıq uçuş xərci 60 min-65 min dollar arasında dəyişir.
Bu xərc personal, texniki xidmət, proqram təminatı və ümumi xərclər kimi birbaşa müəyyən fəaliyyətə aid edilə bilməyən, lakin proqramın davamlılığı üçün zəruri olan maddələri əhatə edir. Sözügedən rəqəm “Eurofighter”i ABŞ-nin ən qabaqcıl döyüş təyyarələrindən F-22 “Raptor” ilə eyni xərc kateqoriyasına yerləşdirir, F-35A-dan isə yuxarı mövqeyə çıxarır.
Eyni mənbələrə görə, F-35A-nın saatlıq uçuş xərci 34 min-42 min dollar arasında dəyişir. Bu rəqəm Pentaqonun hədəflədiyi 25 min dollar səviyyəsindən yuxarı qalsa da, “Eurofighter” ilə arasındakı fərq diqqətçəkən həcmdədir. Məsələn, 100 təyyarədən ibarət donanmanın hər birinin ildə 200 saat uçuş etdiyi ssenaridə iki platforma arasındakı xərc fərqi illik təxminən 400 milyon dollara çatır. Bu fərq 30 illik əməliyyat dövründə strateji amilə çevrilir.
“Eurofighter”in daha yüksək xərcli olmasının əsasında texniki yox, struktur səbəblər dayanır. 1980-ci illərdə hazırlanan proqram tərəfdaş ölkələr Almaniya, Böyük Britaniya, İtaliya və İspaniya arasında “ədalətli iş bölgüsü” prinsipi ilə formalaşdırıldı. Bu yanaşma rəqabətə əsaslanan istehsal əvəzinə hər ölkənin töhfəsi nisbətində istehsal payı almasını təmin etdi. Lakin nəticədə dörd fərqli ölkənin tənzimləmələri, texniki xidmət standartları və idarəetmə strukturları ilə parçalanmış təchizat zənciri ortaya çıxdı.
Buna əlavə olaraq, “Typhoon”un iki mühərrikli quruluşu da xərcləri artırır. EJ200 mühərrikləri yüksək itələmə-çəki nisbəti və forsajdan istifadə etmədən səsdən sürətli uçuş, yəni supersəs qabiliyyəti təqdim edərkən, yanacaq sərfiyyatını və texniki xidmət ehtiyacını da artırır. Normal şəraitdə saatda təxminən 6500 litr yanacaq sərf edən bu mühərriklər döyüş konfiqurasiyasında forsaj istifadəsi ilə bu miqdarın iki qatından çoxuna çıxa bilir.
F-35A isə tək mühərrikli quruluşu və Lockheed Martin rəhbərliyi ilə aparılan mərkəzləşdirilmiş texniki xidmət-idarəetmə sistemi sayəsində daha miqyaslana bilən struktur təqdim edir. Həmçinin 1000-dən çox təyyarədən ibarət qlobal istifadəçi şəbəkəsi proqram təminatı və sistem yeniləmələrinin xərcini geniş bazaya yayır.
2021-ci ildə İsveçrə tərəfindən aparılan və hər iki platformanı standart meyarlarla müqayisə edən qiymətləndirmə prosesində F-35A-nın xərc baxımından açıq fərqlə ən yaxşı nəticəni verdiyi bildirilib. Bu qiymətləndirmə nəticəsində İsveçrə ABŞ istehsalı təyyarəni seçərkən, İspaniya “Eurofighter” proqramına davam etmək qərarı verib.
Türkiyənin “Eurofighter” təchizatı proqramı
Qısa müddət əvvəl Böyük Britaniya Müdafiə Nazirliyi ilə Türkiyə arasında bu təyyarələrə yönəlmiş təlim, dəstək avadanlığı və xidmətləri təmin etmək üçün əhatəli yeni saziş imzalanıb. Müqavilə çərçivəsində BAE Systems ehtiyat hissələri, dəstək avadanlığı, mühəndis və pilot təlimləri, realistik təlim simulyatorları və radioelektron mübarizə qabiliyyətlərini təhvil verəcək. 8 milyard funt sterlinqlik müqavilə paketi çərçivəsində 20 ədəd təyyarəyə əlavə olaraq METEOR raketləri, ehtiyat hissələri, pilot və yerüstü texniklərin təlimi, simulyatorlar və üç illik texniki dəstək təmin ediləcək. Bundan əlavə, 10 türk pilotu və təxminən 100 yerüstü heyət texniki Böyük Britaniyada təlim keçəcək.
Türkiyə “Eurofighter Typhoon” təchizatı planında ilk mərhələdə iki eskadrilya yaratmağı hədəfləyir. Mövcud 44 təyyarəyə əlavə olaraq Qətərdən alınacaq 12 ədəd “Tranche 3A Eurofighter”in bu strukturda yer alacağı bildirilir, sözügedən təyyarələrin AESA radarı və “Meteor” raketindən istifadə edə bilmə qabiliyyətinə malik olduğu ifadə edilir.
Buna əlavə olaraq, Türkiyənin Qətər və Omandan hərəsindən 12 ədəd artıq ehtiyac təyyarəsi tədarükü məsələsində razılığa gəldiyi, Omandan alınacaq təyyarələrin modernləşdirmədən sonra 2028-ci ildən etibarən təhvil veriləcəyi bildirilir. Qətərdən alınacaq əlavə 12 təyyarə ilə birlikdə qısa müddətdə ümumilikdə 24 təyyarənin inventara daxil edilməsi nəzərdə tutulur, Böyük Britaniyadan sifariş edilən Tranche 4 təyyarələrin təhvilinin də 2028-ci ildən etibarən başlaması planlaşdırılır.
Bir “Eurofighter” eskadrilyasının 12-16 təyyarədən ibarət olduğu nəzərə alındıqda, Türkiyənin ilk mərhələdə 24 təyyarəlik struktur qurmağı, ümumilikdə isə 56 təyyarəyə çataraq eskadrilya potensialını genişləndirməyi hədəflədiyi bildirilir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
