Ordu.az xəbər verir ki, yeni dəst aşağı xərclə yüksək dəqiqlik təmin edir.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri uzun illərdir istifadə olunan klassik sursatları dəyişdirərək döyüş meydanında yeni imkan yaratmağı hədəfləyən diqqətçəkən sınağı uğurla tamamlayıb. “Joint Direct Attack Munition Long Range” (JDAM-LR) adlanan yeni dəst standart idarə olunmayan bombaları reaktiv mühərrikli və uzaqmənzilli qanadlı raketə çevirir.
Klassik bombalardan yüksək dəqiqlikli silahlara
JDAM konsepsiyasının əsasları 1991-ci il Körfəz müharibəsinə qədər uzanır. ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin həmin dövrdəki dəqiq sursat performansından razı qalmayan Baş Qərargah rəisi Merrill A. MakPikin tələbi ilə başladılan proqram qısa müddətdə xərc yönümlü innovasiyaya çevrilib. Məqsəd mövcud “Mark 80” seriyasına məxsus bombalara əlavə edilən dəstlə aşağı xərcli, dəqiq idarə olunan sursat istehsal etmək idi.
Bu yanaşma ciddi iqtisadi üstünlük təmin etdi. Standart “Mark 80” bombasının dəyəri 3000-16000 dollar arasında dəyişdiyi halda, GPS/INS idarəetmə sistemi və yönləndirilə bilən qanadcıqlar ehtiva edən JDAM dəsti ilə bu bombalar təxminən 34000 dollar ümumi dəyərlə dəqiq zərbə qabiliyyəti qazanıb. Bu sistemlər 15 dəniz mili, təxminən 28 km mənzil və 13 metr yayınma payı ilə hədəfi vura bilirdi.
JDAM-LR ilə vəziyyət dəyişir
“Boeing” tərəfindən hazırlanan JDAM ailəsi illər ərzində lazer idarəetməsi və geniş qanadlı artırılmış mənzil versiyaları ilə inkişaf edib. Lakin 2026-cı ilin aprelində sınaqdan keçirilən JDAM-LR bu inkişafı daha yuxarı səviyyəyə daşıyır. Sistemin ən diqqətçəkən xüsusiyyəti inteqrasiya edilən TDI-J85 “turbojet” mühərrikidir.
Bu mühərrik sayəsində JDAM-LR klassik süzülmə prinsipindən kənara çıxaraq aktiv itələmə qüvvəsi qazanır. Beləliklə, sursatın mənzili dramatik şəkildə artır. 500 funtluq bomba ilə 300 dəniz milindən, təxminən 555 km-dən artıq mənzil döyüş başlığı əvəzinə əlavə yanacaq çəni istifadə edildikdə 700 dəniz milini, təxminən 1300 km-ni aşa bilir. Bu konfiqurasiya sistemi eyni zamanda effektiv aldatma vasitəsinə çevirir.
JDAM-LR yalnız mənzil artımı ilə məhdudlaşmır. “Turbojet” mühərriki eyni zamanda 1,5 kVt gücündə generatoru qidalandıraraq qabaqcıl axtarıcı başlıqların, məlumat bağlantılarının və tapşırıq kompüterlərinin işləməsini mümkün edir. Sistem əvvəlki JDAM dəstləri ilə eyni proqram təminatı və interfeyslərdən istifadə edir və 4-cü nəsil döyüş təyyarələri də daxil olmaqla bütün JDAM uyğun platformalarla inteqrasiya olunmuş şəkildə işləyə bilir.
Sınaqlar etibar yaradır
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən həyata keçirilən son sınaqlarda JDAM-LRnin təyyarədən təhlükəsiz ayrılması, platforma sistemləri ilə inteqrasiyası və 200 dəniz milindən artıq məsafədə idarə olunan motorlu uçuş qabiliyyətləri təsdiqlənib. Bu sınaqlar sistemin əməliyyat istifadəsi üçün kritik hədləri keçdiyini ortaya qoyur.
Bununla yanaşı, JDAM-LR qabaqcıl xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, xərc baxımından da rəqabətli həll təqdim edir. Vahid başına 200000 dollardan artıq qiymət etiketi onu bahalı sursat kateqoriyasına daşısa da, müqayisə aparıldıqda mənzərə dəyişir. Məsələn, oxşar tapşırıq profilinə malik AGM-158 JASSM qanadlı raketinin dəyəri təxminən 1 milyon dollar səviyyəsindədir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
