Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə erməni KİV-i “Zham.am” “The Washington Post” nəşrində dərc olunan məqaləyə istinadən yazıb.
Məqalə müəllifi Ken Moriyasu hesab edir ki, Rusiya, ABŞ və Çin dünya təsiri uğrunda rəqabətin nəticəsini təkbaşına müəyyən edə bilməyəcək.
Onun fikrincə, səkkiz “tərəddüd edən” Avrasiya ölkəsi gələcək dünya düzəninin konturlarını müəyyən edəcək və kimin daha böyük gücə malik olacağını həll edəcək.
“İran ətrafında baş verən münaqişə nəticəsində Avrasiyada quru enerji daşıma marşrutlarının strateji əhəmiyyəti kəskin şəkildə artıb. Dünya dəniz nefti tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazının bağlanması dəniz boğazlarının həssaslığını üzə çıxardı və Avrasiyada quru enerji daşımalarının strateji dəyərini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı.
ABŞ bu yerdəyişməni anlamalı və Avrasiya qitəsində hər hansı tək bir gücün hegemonluğunun qarşısını alacaq siyasət formalaşdırmalıdır. İlk addım bu məqsədə nail olmaqda mühüm rol oynayacaq ölkələri müəyyən etmək olmalıdır”, - deyə müəllif qeyd edib.
Analitik yazır ki, necə ABŞ prezident seçkilərinin nəticəsi bir neçə tərəddüd edən ştatdan asılıdırsa, Avrasiyanın yeni orta güclər qrupu da böyük güclər rəqabətinin həlledici faktoruna çevrilir.
Həmin ölkələrin Ermənistan, Azərbaycan, Macarıstan, Qazaxıstan, Monqolustan, Pakistan, Türkiyə və Özbəkistan olduğu bildirilir.
“Bu səkkiz ölkə Asiya ilə Avropanı birləşdirən əsas nəqliyyat dəhlizlərinin üzərində yerləşir. Soyuq müharibə dövründə olduğu kimi, ABŞ-nin əsas məqsədi Avrasiyada hökmranlıq etmək deyil, hər hansı düşmən qüvvənin bunu etməsinin qarşısını almaqdır.
Bu səkkiz “tərəddüd edən dövlət”in çoxu artıq bu ssenari çərçivəsində strateji mövqe tutur. Amerika strategiyası onların tərəfdaşlıq seçimlərini genişləndirməklə bu instinkti gücləndirə bilər”, - deyə məqalədə bildirilir.
Moriyasu qeyd edir ki, Rusiyanın Ukraynadakı hərbi əməliyyatı Moskvanın təsirini zəiflədib və bu, Çinə “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü vasitəsilə nüfuzunu artırmaq imkanı yaradıb.
Bununla belə, region ölkələrinin çoxu Rusiyadan asılılığı Çin asılılığı ilə əvəz etməyə hazır deyil.
“Bu tərəddüd ABŞ üçün aydın imkan yaradır, xüsusilə də enerji təhlükəsizliyini, strateji mineralları və coğrafiyanı demokratik mandatlardan üstün tutan Tramp dövründə”, - deyə müəllif vurğulayıb.
Məqalədə bildirilir ki, bəzi “tərəddüd edən dövlətlər” Vaşinqtonun təbii tərəfdaşlarıdır, bəziləri isə yox.
Pakistan və Çin arasındakı əlaqələrin ABŞ ilə İslamabad arasındakı əlaqələrdən daha yaxın olduğu, Macarıstanın isə 2015-ci ildə Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə qoşulan ilk Avropa ölkəsi olduğu qeyd edilir.
Bunun əksinə olaraq, “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu” olan “TRIPP” dəhlizi Ermənistanla Azərbaycanı birləşdirən, Mərkəzi Asiyanı Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən ABŞ rəhbərliyindəki əsas qovşağa çevrilir və Rusiyanı kənarda qoyur.
“ABŞ bu marşrut üzərində yerləşən ölkələrin Moskvanın təsiri altına düşməməsi üçün hər şeyi etməlidir”, - deyə müəllif bildirib.
Məqalədə vurğulanır ki, Vaşinqton öz proqramına Yaponiyanı da cəlb edə bilər.
“Yaponiya Mərkəzi Asiyaya və türk dünyasına qapıları açmaqda ABŞ-yə yardım etmək üçün unikal mövqeyə malikdir. Bu ilin yanvarında Yaponiyanın xarici işlər nazirinin baş müavini Hiroyuki Namazu İstanbulda Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın daxil olduğu Türk Dövlətləri Təşkilatını ziyarət edib.
Təşkilatın baş katibi Kubanıçbek Ömüralıyev Namazuya bildirib ki, Yaponiya və Türkiyənin ortaq Altay dil irsi var. O, hər iki ölkənin Şərqi Mərkəzi Asiyanın Altay dağlarında danışılmış ortaq bir pradilə malik olduğunu irəli sürən nəzəriyyəyə istinad edib və beləliklə, Yaponiyanın daimi müşahidəçi statusu üçün müraciət edə biləcəyini deyib. Eyni məntiq Cənubi Koreyaya da aid edilə bilər”, - deyə nəşr yazıb.
Müəllif qeyd edir ki, Tramp mayda Pekinə səfərə hazırlaşarkən bu Avrasiya “tərəddüd edən dövlətləri” yalnız ABŞ-Çin münasibətləri ilə bağlı siqnalları deyil, ümumi mənzərəni də diqqətlə izləyəcəklər.
“Əgər ABŞ bu dövlətləri sistemli şəkildə cəlb edə bilməsə, digər güclər bu boşluğu dolduracaq. Avrasiya infrastrukturunun, enerji yollarının və ticarət şəbəkələrinin Çin mərkəzli nizamda möhkəmlənəcəyi təqdirdə, ABŞ onilliklər boyunca öz təsir rıçaqlarını itirəcək”, - deyə analitik vurğulayıb.
Erməni KİV-i əlavə edib ki, ABŞ-də siyasi ekspert dairələri bu məsələyə daha çox diqqət yetirməyə başlayıblar.
Bununla belə, nəşr qeyd edir ki, ABŞ xarici siyasətinə ən böyük təsiri yəhudi lobbisi göstərir və onun prioriteti həmişə Yaxın Şərq olacaq.
“Bu isə o deməkdir ki, Tramp və ya hər hansı başqa prezident yuxarıda adı çəkilən səkkiz ölkənin harada yerləşdiyini və necə adlandığını belə deməkdə çətinlik çəkəcək. Reallıq budur”, - deyə “Zham.am” yazıb.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
