“Turan-1” avtomatı platformanın ilk və təməl modeli olaraq 2024-cü ildə Azərbaycan mühəndisləri tərəfindən layihələndirilərək istehsal edilib. Bu silah ilk dəfə 2024-cü ilin sentyabrında Bakıda keçirilən ADEX-2024 5-ci Yubiley Azərbaycan Beynəlxalq Müdafiə Sərgisində ictimaiyyətə təqdim olunub. Silahın təqdimatını “USH Security” şirkətinin nümayəndəsi həyata keçirib. Məlumatlara əsasən “Turan-1” kompakt quruluşlu, qara rəngli polimer gövdəyə malik avtomatik silahdır. Çəkisi cəmi 3 kiloqram 600 qram olan bu silah əsgərin hərəkətliliyini məhdudlaşdırmayan yüngül konstruksiyaya malikdir. Effektiv atəş məsafəsi 1000 metrə çatır, daraq tutumu isə 30 patronluqdur. Fotoşəkildə aydın görünür ki, silahın üzərində “Picatinny” relsli sistem mövcuddur və bu, müxtəlif optik nişangahların, taktiki fənərlərin və lazer işarələyicilərinin asanlıqla quraşdırılmasına imkan verir. Nümayiş olunan nümunənin üzərində açıq rəngli nöqtəli nişangah (qırmızı nöqtə tipli optika) yerləşdirilmişdi. Silahda AK tipli əyri formalı daraq istifadə olunur ki, bu da etibarlılıq və geniş yayılmış patron uyğunluğu baxımından üstünlük təşkil edir. Bundan əlavə, qatlanan və tənzimlənən qundaq sistemi silahın müxtəlif döyüş şəraitlərinə (şəhərdaxili əməliyyatlardan açıq ərazidəki döyüşlərə qədər) uyğunlaşmasını təmin edir.
Bildirilib ki, silah bütün sınaq testlərindən uğurla keçib, lakin sərgidə nümayiş olunduğu vaxt hələ real döyüş şəraitində istifadə edilməyib. “Turan-1” orijinal standartlara uyğun olaraq sıfırdan hazırlanıb və bu, Azərbaycan mühəndislərinin müstəqil silah layihələndirmə bacarığının konkret sübutudur.
“Turan-2” modeli haqqında rəsmi mənbələrdə geniş məlumat mövcud deyil. Lakin “Turan” platformasının ardıcıl nömrələnmə məntiqi (“Turan-1”dən birbaşa “Turan-3”ə keçid) arada ikinci modelin mövcud olduğuna güclü işarədir. Ehtimal olunur ki, “Turan-2” ya inkişaf mərhələsində olan, ya da hələ ictimaiyyətə açıqlanmamış bir modeldir. Müdafiə sənayesinin ümumi təcrübəsinə əsasən “Turan-2” birinci modelin təkmilləşdirilmiş versiyası və ya fərqli çapa uyğunlaşdırılmış aralıq variant ola bilər. Bu barədə dəqiq texniki göstəricilər rəsmi mənbələrdən açıqlanmadığı üçün müəyyən bir qənaətə gəlmək hələlik mümkün deyil, lakin platformanın inkişaf xəttinin davamlı olduğu aydındır.
“Turan-3” isə platformanın ən yeni və ən diqqətçəkən modelidir. Bu silah 2026-cı ilin fevralında Ər-Riyadda keçirilən “World Defence Show 2026” beynəlxalq müdafiə sərgisində ilk dəfə nümayiş etdirilib və böyük marağa səbəb olub. “Turan-3” NATO standartı olan 7.62×51 millimetr (.308 çap) patronu ilə işləyir ki, bu da onu əvvəlki modellərdən kəskin şəkildə fərqləndirir. Aydın görünür ki, silah qum rəngli (FDE) gövdəyə malikdir, üzərində böyüdücü optik nişangah quraşdırılıb və ön hissədə ikiayaqlı dayaq (bipod) mövcuddur. Bu dizayn elementləri silahın uzaq məsafəyə dəqiq atəş açmaq üçün optimallaşdırıldığını göstərir. Lülənin ucundakı kompensator atəş zamanı geri təpməni azaldaraq dəqiqliyi artırır. “Turan-3”ün ən vacib xüsusiyyəti onun ikili funksionallığıdır: bu silah həm avtomatik atəş rejimində avtomat kimi, həm də tək atəş rejimində orta məsafəli snayper, yəni “marksman” tüfəngi kimi istifadə oluna bilir. Bu cür ikili təyinatlı silahlar dünya ordularında nadir rast gəlinən, yalnız inkişaf etmiş müdafiə sənayesinə malik ölkələrin xüsusi təyinatlı qüvvələrində mövcud olan yüksək texnologiyalı məhsullardır. Silahın optik nişangah sistemi də Azərbaycan istehsalıdır, bu, “Turan-3”ün tam kompleks sistem olaraq yerli imkanlarla təchiz edildiyini və xarici asılılığın minimuma endirildiyini sübut edir. Mütəxəssislər bildiriblər ki, digər döyüş seqmentlərini əhatə edən yeni silahların layihələndirilməsi davam etdirilir ki, bu da “Turan” platformasının gələcəkdə daha da genişlənəcəyinə işarədir.
İki modelin müqayisəsi platformanın inkişaf fəlsəfəsini açıq şəkildə ortaya qoyur. “Turan-1” yüngül, kompakt, yaxın və orta məsafəli döyüşlərə uyğun ümumtəyinatlı avtomat olaraq layihələndirilibsə, “Turan-3” daha ağır, daha güclü çaplı və uzaq məsafəli dəqiq atəş qabiliyyətinə malik çoxfunksiyalı döyüş silahıdır. Birinci model əsasən piyada bölmələri üçün standart silah rolunu oynayarkən, üçüncü model xüsusi təyinatlı qüvvələr və “marksman” atıcıları üçün taktiki üstünlük vasitəsidir. Rəng sxemləri belə fərqlənir, “Turan-1”in qara gövdəsi klassik hərbi estetikanı əks etdirirsə, “Turan-3”ün qum rəngli gövdəsi müxtəlif coğrafi ərazilərdə, xüsusilə səhra şəraitində kamuflyaj funksiyası daşıyır. Hər iki silahda “Picatinny” relslərinin mövcudluğu modulyar yanaşmanı, yəni müxtəlif aksessuarların asanlıqla əlavə edilə bilməsini təmin edir.
“Turan” platforması Azərbaycanın müdafiə sənayesinin inkişafında yeni səhifə açır. Yalnız iki il ərzində – 2024-cü ildən 2026-cı ilədək platformanın kompakt avtomatdan çoxfunksiyalı “marksman” tüfənginə qədər genişlənməsi mühəndislik potensialının və strateji vizyonun nə qədər güclü olduğunu əks etdirir. Yerli optika, yerli layihələndirmə və yerli istehsal üçlüyü “Turan” silahlarını tam mənada milli məhsul edir. Mütəxəssislərin yeni döyüş seqmentlərini əhatə edən silahların hazırlanmasını davam etdirdiyini nəzərə alsaq, yaxın gələcəkdə platformanın yeni modellərlə, ehtimal ki, snayper tüfəngləri, yüngül pulemyotlar və ya xüsusi təyinatlı silahlarla daha da zənginləşəcəyini gözləmək olar.
“World Defence Show 2026” sərgisində Azərbaycanın iştirakı ayrıca diqqətə layiqdir. “Azərsilah” Müdafiə Sənayesi Holdinqi Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə məxsus 127 adda hərbi məhsul, həmçinin “6LSystems”, “RD Smart”, “Q-STP”, “Synapline”, “USH Group” və “İTX Motors” kimi şirkətlərin 53 adda müasir hərbi texnologiyası nümayiş etdirilib. Bu rəqəmlər Azərbaycanın müdafiə sənayesinin yalnız silah istehsalı ilə məhdudlaşmadığını, geniş spektrli hərbi-texnoloji ekosistem yaratdığını göstərir. Ümumilikdə 180-dən çox müxtəlif hərbi məhsulun beynəlxalq arenada təqdimatı Azərbaycanın bu sahədə regional və qlobal miqyasda ciddi oyunçuya çevrildiyinin göstəricisidir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
