Baş nazir Benyamin Netanyahu Donald Trampın İranla danışıqlar barədə bəyanatına təəccüblənməyib. Ağ Ev Tehrana tələblər siyahısını açıqladıqdan sonra bunun səbəbi aydın olub.

Keçmişdə İsrail əsasən İrana qarşı ön cəbhədə tək dayanırdı, bəzən ABŞ və Avropa tərəfdaşlarını öz mövqeyinə cəlb etməyə nail olurdu, lakin bu yalnız nüvə məsələsi ilə bağlı idi. İsrail üçün kritik əhəmiyyət daşıyan digər məsələlər, məsələn, ballistik raketlər və İranın dəstəklədiyi Livan, Yəmən və digər yerlərdəki silahlı qruplaşmalar ayətullah rejiminə qarşı beynəlxalq tələblərin geniş siyahısına heç vaxt daxil edilməmişdi.

Bu vəziyyət Trampın tələblər sənədi ilə dəyişdi. ABŞ prezidentinin təklifi İsrailin mövqeyini yaxından əks etdirir. Vaşinqton bütün şərtlərində israr edərsə və bunun əksini düşünmək üçün səbəb yoxdursa, bu faktiki olaraq İranın tam kapitulyasiyası və İsrail üçün böyük qələbə demək olardı.

Bununla belə, Netanyahu hesab etmir ki, İran bu şərtlərlə razılaşacaq və nəticənin sonda döyüş meydanında müəyyənləşəcəyini düşünür. Bununla belə, onunla Tramp arasında koordinasiya səviyyəsi o qədər yüksəkdir ki, Baş nazir bəzən ABŞ prezidentinə öz yanaşmasını müdaxiləsiz sınamağa imkan verir. Axı Tramp İsrailin üzləşmədiyi məhdudiyyətlərlə qarşılaşır, bunlara müharibəyə daxili müxalifət və daha geniş qlobal iqtisadi məsələlər daxildir.

Trampın Amerikasının geri çəkiləcəyi ssenari yoxdur

Netanyahu yalnız ABŞ-ni deyil, digər ölkələri də raketlər və proksi qüvvələr məsələsində İsrailin mövqeyi ilə uzlaşdırmağa nail olub. Bu ölkələrin bir çoxu əvvəllər kənarda qalırdı. Onların başında Körfəz ölkələri gəlir. Əslində, həmin ölkələr indi Vaşinqtonu bu məsələlərdə İranla kompromisə getməməyə çağıran ən güclü səslər sırasındadır və bu xətti irəli sürənlər arasında İsrail tək deyil.

İsraildə aparılan təhlükəsizlik müzakirələri aydın qiymətləndirmə ortaya qoyub: ABŞ artıq İranla müharibəyə milyardlarla dollar sərmayə qoyub. İsrail qiymətləndirmələrinə görə, Trampın rəhbərliyindəki Amerikanın geri çəkiləcəyi, İranı isə Rusiya və Çinin onun zəifləməsindən faydalanması üçün buraxacağı heç bir ssenari yoxdur. Trampın baxışına görə, İrana qarşı kampaniyanın faydalarını yalnız ABŞ əldə etməlidir.

Rejimin çökməsi ehtimalına gəlincə, İsrail rəsmiləri bu nəticənin də mümkün olduğunu hesab edirlər, baxmayaraq ki, bu, ABŞ-nin tələblər siyahısında açıq şəkildə göstərilməyib. Bu həftə İran 10 milyon rial dəyərində yeni əskinas təqdim edib ki, bu da təxminən 24 şekeldən bir qədər azdır və ölkədəki iqtisadi böhranın dərinliyini göstərir. Müharibə vəziyyəti daha da pisləşdirib. Artıq İnqilab Keşikçiləri qüvvələrini və dövlət institutlarını maliyyələşdirməkdə çətinlik çəkən rejimin döyüşlər bitdikdən sonra belə tezliklə bərpa olunması ehtimalı azdır. Kəskin su çatışmazlığı və ticarətin pozulması da təzyiqi artırır.

Hətta sanksiyalar ləğv edilsə belə, vəziyyətin ölkəni sabitləşdirəcək qədər yaxşılaşması ehtimalı azdır. Bundan sonra çox şey İran xalqının özündən asılı olacaq. Etirazlar yenidən başlasa, potensial olaraq İsrail və ABŞ tərəfindən havadan dəstəklə, dərhal olmasa da, uzaq olmayan gələcəkdə rejim dəyişikliyi baş verə bilər.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az