Texniki parametrlərə nəzər saldıqda, “Suqovuşan”ın 2 200 mm uzunluğa, 500 mm enə və cəmi 60 kq çəkiyə malik kompakt bir dəniz platforması olduğu görünür. Maksimum sürəti 50 km/saat, əhatə dairəsi isə 20 dəniz mili, yəni təxminən 37 kilometrdir. Partlayıcı hissəsi TNT tipli olub, 10-15 kq ağırlığındadır. Bu parametrlər platformanı sahilyanı və dayaz dəniz zonalarında əməliyyat aparmaq üçün nəzərdə tutulmuş yüngül sinif kamikadze tipli insansız suüstü platforma kateqoriyasına daxil edir. 60 kq-lıq ümumi çəki ilə 10-15 kq partlayıcı hissənin nisbəti təxminən 17-25 faiz təşkil edir ki, bu da platformanın ümumi kütləsinin mühüm bir hissəsinin birbaşa döyüş yükünə ayrıldığını göstərir. Bu nisbət oxşar sinif insansız suüstü platformalarda adekvat hesab olunur və platformanın yüngül zirehli gəmilərə, sahilyanı infrastruktura və kiçik hərbi dəniz hədəflərinə qarşı effektiv olacağını nəzərdə tutur. Hər iki versiyanın burun hissəsində görünən qırmızı konus formalı detal sərgi nümunəsində zərbə başlığının qoruyucu örtüyü və ya kontakt tipli detonasiya mexanizminə aid element kimi yozula bilər.
Platformanın dizayn fəlsəfəsi hər iki təqdimatda aydın şəkildə müşahidə olunur. Kəskin bucaqlı, çoxüzlü gövdə quruluşu radiolokasiya əks-sədasını minimuma endirmək məqsədi daşıyır. Bu cür gizlilik həndəsəsi müasir hərbi texnologiyalarda geniş yayılmış “aşağı görünmə” konsepsiyasının dəniz platformalarına tətbiqidir. Firuzəyi-qara rəng sxemi isə dəniz mühitində vizual aşkarlanmanı çətinləşdirmək üçün seçilib. Üst siluetin mümkün qədər alçaq saxlanması (aşağı profil xətti) bu “görünməni azaltma” yanaşmasını daha da gücləndirir. Gövdənin üst hissəsində yerləşən antena massivləri və sensor avadanlığı platformanın yalnız kamikadze rejimində deyil, eyni zamanda kəşfiyyat və müşahidə missiyalarında da istifadə potensialına malik olduğuna işarə edir. Bununla belə, versiyalarda klassik optik gimbal kamera qülləsi aydın görünmür, bu, sensorların sərgi nümunəsində göstərilməməsi və ya gövdə daxilində/örtük altında inteqrasiyası ehtimalını yaradır.
İlk təqdimat (“ADEX-2024” sərgisində nümayiş etdirilmiş versiya) platformanın ilkin təqdimat versiyasını əks etdirir. Burada “Suqovuşan” nisbətən sadə bir nümayiş stendində, ağ rəngli metal dayaq üzərində sərgilənib. Gövdənin üzərində Azərbaycan bayrağı və “SQ-001” işarəsi aydın görünür. Nümayiş mühiti ümumi sərgi pavilyonunun bir hissəsi kimi təşkil olunub və platformanın yanında digər müdafiə məhsulları yoxdur. Bu, məhsulun hələ konseptual və ya erkən prototip mərhələsində olduğunu düşünməyə əsas verir.
İkinci təqdimat isə tamamilə fərqli bir mənzərə ortaya qoyur. “Dünya Müdafiə Sərgisi 2026” çərçivəsində Ər-Riyadda nümayiş etdirilən versiya AZERSİLAH brendinin rəsmi stendində, digər Azərbaycan hərbi məhsulları ilə birlikdə, o cümlədən silah sistemləri, pilotsuz uçuş aparatları və artilleriya qurğuları ilə yan-yana sərgilənib. Stendin peşəkar dizaynı, brendinq elementləri və beynəlxalq formatda təqdimat platformanın artıq ixrac potensialı olan kommersiya məhsulu səviyyəsinə çatdığını göstərir. Bunu platformanın qara rəngli, daha “premium” görünüşlü stend üzərində nümayişi də vizual olaraq tamamlayır. Gövdə dizaynında da incə fərqlər müşahidə olunur, rəng sxeminin bir qədər dəyişdirildiyi, üst hissədəki sensor konfiqurasiyasının yeniləndiyi və ümumi estetik görünüşün daha da cilalandığı diqqəti çəkir. Xüsusilə ikinci versiyada gövdənin üstündə ardıcıl düzülmüş qırmızı silindrik/dairəvi elementlər var və uzaqdan “idarəolunan raket” və ya sursat blokunu xatırladır. Hələlik daha doğru yanaşma bunu “silahlanma inteqrasiyası mümkünlüyünü nümayiş etdirən sərgi konfiqurasiyası” kimi qiymətləndirməkdir. Bu əlavə iki il ərzində platformanın texniki təkmilləşdirmələrdən keçdiyini təsdiqləyir. Eyni zamanda hər iki versiyada “SQ-001” markalanmasının qalması nümayiş olunan nümunənin eyni prototip vahid olması ehtimalını artırır.
“Suqovuşan” adının seçilməsi özlüyündə dərin simvolik məna daşıyır. Suqovuşan 2020-ci il Vətən Müharibəsində Azərbaycan Ordusunun azad etdiyi strateji əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsidir. Bu adın dəniz platformasına verilməsi, məhsulun milli müdafiə iradəsinin simvolu olaraq mövqeləndirildiyini göstərir. Eyni zamanda “SQ-001” işarəsi platformanın seriyanın ilk nömrəli modeli olduğunu və gələcəkdə “SQ” seriyası altında yeni variantların hazırlanacağını ehtimal etməyə imkan verir.
Dünya miqyasında insansız suüstü platformalər sahəsində baş verən trendlər “Suqovuşan”ın kontekstini daha yaxşı anlamağa kömək edir. Türkiyənin ULAQ insansız suüstü platformasi bu sahənin ən tanınmış nümunələrindən biridir, 400 kq çəki, 65 km/saat sürət və raket daşıma qabiliyyəti ilə daha ağır sinifə aiddir. İsrailin “Protector” seriyası uzun müddətdir sahil mühafizəsi və patrul missiyalarında istifadə olunur. Ukrayna isə Rusiya-Ukrayna müharibəsi zamanı improvizə edilmiş dəniz platformaları ilə Rusiya Qara Dəniz Donanmasına ciddi zərbələr endirərək bu texnologiyanın asimmetrik müharibədəki potensialını bütün dünyaya nümayiş etdirib. Ukrayna təcrübəsi göstərdi ki, nisbətən ucuz və kütləvi istehsalı mümkün olan kiçik suüstü platformalar milyardlarla dollar dəyərindəki hərbi gəmiləri sıradan çıxarmaq qabiliyyətinə malikdir. Bu, dəniz müharibəsinin fəlsəfəsini kökündən dəyişdirən bir təcrübə oldu. İranın “Sürətli qayıq” konsepsiyası, Çinin kütləvi insansız dəniz platformasi proqramları, ABŞ-nin “Xəyal Donanması” layihəsi və Böyük Britaniyanın avtonom dəniz sistemləri üzrə investisiyaları bu sahənin qlobal miqyasda nə qədər prioritet olduğunu ortaya qoyur.
“Suqovuşan”ın Xəzər dənizi kontekstində xüsusi strateji əhəmiyyəti var. Xəzər qapalı hövzə olaraq nisbətən məhdud ölçülü bir su sahəsidir və burada dayaz dəniz əməliyyatları üçün nəzərdə tutulmuş kompakt platformalar böyük hərbi gəmilərdən daha effektiv ola bilər. 20 dəniz millik əhatə dairəsi Xəzərin operativ şəraitinə uyğundur və platformanın sahil müdafiəsi, neft infrastrukturunun qorunması, kəşfiyyat və düşmən gəmilərinə qarşı hücum missiyalarında istifadəsi nəzərdə tutula bilər. Eyni zamanda platformanın “Dünya Müdafiə Sərgisi”ndə beynəlxalq bazara təqdim edilməsi Azərbaycanın yalnız daxili ehtiyaclar üçün deyil, ixrac bazarlarını da hədəflədiyini göstərir. Körfəz ölkələri, Şimali Afrika dövlətləri və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri sahil müdafiəsi üçün belə kompakt və nisbətən ucuz həllərə ciddi maraq göstərir.
Texniki inkişaf perspektivindən baxdıqda, gələcəkdə “Suqovuşan” platformasının bir neçə istiqamətdə təkmilləşdirilməsi gözlənilə bilər. Əhatə dairəsinin artırılması, süni zəka əsaslı avtonom hədəf tanıma qabiliyyətinin əlavə olunması, sürü taktikası ilə çoxsaylı platformaların koordinasiyalı əməliyyat aparma imkanı, daha güclü partlayıcı hissə variantları və müxtəlif missiya modullarının inteqrasiyası bu istiqamətlər arasındadır. Xüsusilə sürü taktikası, yəni onlarla və ya yüzlərlə kiçik platformanın eyni vaxtda koordinasiyalı hücum həyata keçirməsi bu sahənin gələcəyini müəyyən edən əsas trend kimi qiymətləndirilir. “Suqovuşan”ın kompakt ölçüləri və aşağı istehsal xərcləri onu məhz bu cür kütləvi tətbiqlər üçün ideal namizəd edir. Versiyalarda üst örtüyün/kabin hissəsinin ayrıca blok kimi “modul” təəssüratı yaratması da gələcəkdə missiya paketlərinin (məsələn, fərqli rabitə-sensor dəsti və ya müxtəlif döyüş yükləri) dəyişdirilə bilməsi ehtimalını artırır.
“Suqovuşan” insansız suüstü dəniz platforması Azərbaycan müdafiə sənayesinin dəniz sahəsinə ilk ciddi addımıdır. 2024-cü ildəki ilk nümayişdən 2026-cı ildəki beynəlxalq təqdimatadək keçən iki illik müddətdə platformanın həm texniki, həm də kommersiya baxımından ciddi irəliləyiş qeyd etdiyi aydın görünür. Dünya üzrə insansız dəniz platformaları sahəsindəki trendlər – asimmetrik müharibə potensialı, sürü taktikası, süni zəka inteqrasiyası və aşağı maya dəyəri ilə yüksək effektivlik nisbəti “Suqovuşan”ın gələcək inkişafı üçün geniş perspektivlər açır. Azərbaycanın bu sahədə erkən mərhələdə mövqe tutması strateji baxımdan doğru qərar olaraq qiymətləndirilməlidir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
