“Bəzi məlumatlara görə, İranın düşmənləri region dövlətlərindən birinin dəstəyi ilə İran adalarından birini işğal etməyə hazırlaşır. Düşmənin bütün hərəkətləri silahlı qüvvələrimizin tam nəzarəti altındadır.
Əgər onlar bu xətti keçsələr, həmin regional dövlətin bütün həyati infrastrukturu istisnasız olaraq amansız hücumların hədəfinə çevriləcək”.
Qalibaf hazırda faktiki olaraq İranın ən nüfuzlu fiqurlarından biri hesab olunur. Bildirilir ki, o, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun əməliyyatlarını koordinasiya edir. Buna görə də onun dediklərinə ciddi yanaşmaq lazımdır. Bu, taktiki dezinformasiya və ya təhdid də ola bilər, lakin diqqətdən kənarda qoymaq olmaz.
1. Adalar məsələsinə gəlincə, münaqişə kontekstində funksional əhəmiyyətinə görə onları 2-3 qrupa bölmək olar.
Birbaşa hərbi əməliyyatlar üçün ən mühüm olanlar Hörmüz boğazı ətrafındakı adalardır. Bu adalar İrana boğaz üzərində tam nəzarət imkanı verir. Buradan həm raket və pilotsuz uçuş aparatları buraxıla, həm də dəniz minaları yerləşdirilə bilər. Bu amil boğazın məhdudlaşdırılmasında mühüm rol oynayır, çünki yalnız qurudan nəzarət eyni dərəcədə effektiv olmazdı.
İkinci qrup isə Xarq adasıdır. Bu ada İranın ən mühüm neft hasilatı mərkəzlərindən biridir. O, Fars körfəzinin şimalında, boğazdan uzaqda yerləşir.
Əgər boğazdakı adalar hücum məqsədli sayılırsa, burada əsas prioritet müdafiədir. Çünki bu ada ABŞ və İsrail üçün hədəf ola bilər.
2. “Sirli regional dövlət” ya Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, ya da Səudiyyə Ərəbistanı ola bilər. Birinci variant cari müharibə zamanı İrandan ən çox raket zərbəsi alan ölkələrdən biridir.
Bundan əlavə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri İranın nəzarətində olan üç boğazətrafı ada Əbu Musa, Böyük Tunb və Kiçik Tunb üzərində iddia irəli sürür. Bu adalar 1971-ci ildə Britaniya qüvvələri regiondan çıxarkən İran tərəfindən nəzarətə götürülüb.
Bu iddialar ABŞ üçün həmin adaları ələ keçirmək, orada BƏƏ bayrağı yerləşdirmək və həmin bayraq altında möhkəmlənmək üçün bəhanə yarada bilər.
Digər variant Səudiyyə Ərəbistanıdır. Bu ölkə regionda İranın əsas rəqiblərindən biridir. Hər iki ölkə yalnız yaxın zamanda Çinin vasitəçiliyi ilə münasibətləri normallaşdırmağa başlayıb.
Qətər və Bəhreynin iştirakı coğrafi baxımdan az ehtimal olunur. Oman neytral mövqe tutub və ABŞ-İran danışıqlarında vasitəçi rolunu oynayıb. İraq və Küveyt üçün isə İrandan gələn risk daha böyükdür.
3. İran adalarının ələ keçirilməsi variantı haqqında Qərb ekspertləri artıq ən azı iki həftədir danışırlar. Həm Xarq adası, həm də boğaz ətrafındakı adalar nəzərdən keçirilir.
Xarq adasının ələ keçirilməsi ABŞ və İsrailə İranı neft tədarükündən məhrum etmək, enerji-iqtisadi baxımdan zəiflətmək və güzəştlərə məcbur etmək imkanı verə bilər.
Boğaz adalarının ələ keçirilməsi isə həmin adalardan dəniz minalarının yerləşdirilməsini dayandırmağa və onları gələcək əməliyyatlar üçün dayaq nöqtəsinə çevirməyə imkan verə bilər. Bu halda boğaz tam açılmasa da, gəmilərin keçidi zamanı hava hücumundan müdafiə sistemləri İran raketlərinə daha çox vaxtda reaksiya verə bilər.
Lakin adaların ələ keçirilməsi ağır əməliyyatdır və bundan sonra daha çətin mərhələ, həmin ərazilərdə möhkəmlənmək və onları qorumaq gəlir. Adalar İran ərazisinə yaxın olduğundan onların hədəfə alınması İran üçün daha asandır.
Bu çətinliklər aradan qaldırılsa belə, növbəti problem qalır: adaların ələ keçirilməsi vəziyyəti daha da gərginləşdirə və müharibəni uzada bilər. Bu isə neft və enerji bazarları üçün ciddi risk yaradır.
Hazırda bazar iştirakçıları müharibənin elə mərhələyə çatacağını gözləyir ki, boğazdan keçid bərpa olunsun və neft-qaz axını yenidən başlasın. Lakin quru əməliyyatları mərhələsinə keçid, ABŞ hərbçilərinin İran ərazisində görünməsi müharibənin müddətini xeyli uzada bilər.
4. Bu vəziyyət gübrə bazarına da təsir edir. Gübrə istehsalı enerji tutumludur, İranda isə yanacaq subsidiyalaşdırılır. Bu səbəbdən İran gübrəsi ucuz istehsal olunur və ixrac edilə bilir.
Lakin Hörmüz boğazının bağlanması enerji daşıyıcılarının bahalaşmasına səbəb olur, digər ölkələrdə istehsal xərcləri artır, İran gübrəsinin tədarükü azalır və nəticədə dünya üzrə qiymətlər yüksəlir.
Bu vəziyyətdən Rusiya da faydalanır. Rusiya gübrə ixrac edən ölkələrdən biridir, lakin ümumi çatışmazlıq şəraitində rus gübrələrinin qiyməti də artıb.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
