Hazırda müzakirələrin mərkəzində iki demək olar ki, eyni silah dayanır: İranın “Shahed-136” modeli və ABŞ arsenalına daxil edilən ən yeni sistem olan LUCAS (Aşağı qiymətli pilotsuz döyüş hücum sistemi).

İronik olaraq, ABŞ PUA-sı birbaşa İran dizaynından tərsinə mühəndislik yolu ilə yaradılıb və kütləvi istehsal edilib, beləliklə Tehran tərəfindən yaradılmış texnologiya ona qarşı istifadə olunan silaha çevrilib.

Yan-yana müqayisə

Aşağıda iki “gəzən sursat” tipli PUA-nın müqayisəsi təqdim olunur.

Kateqoriya
“Shahed-136” (İran)
LUCAS (ABŞ)

Tip
Kamikadze PUA-sı/“gəzən sursat”
“Shahed” əsasında hazırlanmış kamikadze PUA-sı

İstehsalçı
“Shahed Aviation Industries”
“SpektreWorks” + ABŞ ordusu

Uzunluq
təxminən 3.5 m
Oxşar üçbucaq dizayn

Qanad açılımı
təxminən 2.5 m
təxminən 2.5-3 m sinfi

Sürət
təxminən 185 km/saat
Oxşar sinif

Uçuş məsafəsi
təxminən 2,000 km-ə qədər
“Geniş məsafə” (oxşar kateqoriya)

Döyüş başlığı
təxminən 50 kq (bəzi versiyalarda 90 kq-a qədər)
Oxşar partlayıcı yük

İdarəetmə
GPS/ətalətli naviqasiya
Avtonom + şəbəkələşmə imkanları

Buraxılış üsulu
Platformadan buraxılış/raket dəstəyi
Katapult, mobil buraxılış qurğusu və ya gəmidən buraxılış

Bir ədədin qiyməti
təxminən 10 min-50 min dollar (daxili), ixracda 193 min dollara qədər
təxminən 35,000 dollar

Rolu
Kütləvi hücumlar
Sürü halında hücum və əks-sürü əməliyyatları

İstehsal iqtisadiyyatı: əsl silah miqyasdır

“Shahed-136” müharibəni texnoloji üstünlüyünə görə deyil, çox ucuz və asan kütləvi istehsal edilə bilməsinə görə dəyişib.

Təxmini qiymət: İranda bir ədəd üçün 10 min-50 min dollar.

Rusiyanın öz versiyasından ildə on minlərlə istehsal etməyi planlaşdırdığı bildirilir.

Üçbucaq dizayn konstruksiya hissələrinin sayını azaldır və yığımı sadələşdirərək ucuzlaşdırır.

Milyonlarla dollar dəyərində raketlər atmaq əvəzinə, İran eyni anda yüzlərlə PUA buraxa və müdafiə sistemlərini yükləyə bilər.

ABŞ-nin LUCAS ilə cavabı “Shahed”i təkrarlayır

ABŞ mediasına görə, bir ədədinin qiyməti təxminən 35,000 dollardır.

Yüksək sayda sürü hücumları üçün hazırlanıb.

Şəbəkələşmiş PUA-lar uçuş zamanı bir-biri ilə koordinasiya qura bilir.

Bu, Pentaqonun “itirilməsi qəbul edilən müharibə” konsepsiyasına keçidini, yəni çox sayda itirilməsi mümkün olan ucuz silahları göstərir.

Döyüş istifadəsi: müharibənin ilk 6 günü

Regional münaqişənin ilk günlərində İranın Körfəz boyunca hədəflərə yüzlərlə “Shahed” PUA-sı buraxdığı bildirilir.

Əsas müşahidələr:

“Shahed-136”nın üstünlükləri

Eyni anda çox sayda buraxılış
Uzun uçuş məsafəsi (təxminən 2,000 km-ə qədər)
Aşağı hündürlükdə uçuş səbəbindən radar üçün çətin aşkarlanma
Kütləvi hücumlar üçün kifayət qədər ucuzdur

Lakin zəif tərəfləri də var.

“Shahed-136”nın zəif tərəfləri

Aşağı sürət (təxminən 185 km/saat)
Səs-küylü mühərrik səbəbindən aşkar edilə bilir
Hava hücumundan müdafiə tərəfindən yüksək səviyyədə məhv edilir

Məlumatlara görə, PUA-ların əksəriyyəti “Patriot” və “Iron Dome” kimi inteqrasiya olunmuş sistemlər tərəfindən vurulub.


LUCAS haqqında bilinməli olanlar

Bu arada ABŞ-ın LUCAS PUA-ları yalnız yaxın zamanda əməliyyat istifadəsinə daxil edilib və Körfəzdə dəniz gəmilərindən buraxılışı da həyata keçirilib.

Onların döyüşdə rolu hazırda aşağıdakılardan ibarətdir:

Raket buraxılış mövqelərinin hədəfə alınması
Radar sistemlərinə zərbələr
Şəbəkələşmiş koordinasiyalı sürü hücumları

Əsas nəticə

Bugünkü əsas məsələ hansı PUA-nın daha yaxşı olması deyil.

Əsas məsələ odur ki, hər iki tərəf eyni silah konsepsiyasına yönəlir: bahalı raketlərin yerini ucuz, kütləvi istehsal olunan kamikadze PUA-lar alır.

Müasir müharibədə ən inkişaf etmiş təyyarələrə malik tərəf deyil, on minlərlə PUA istehsal edə bilən tərəf sonda döyüş meydanına nəzarəti ələ ala bilər.

Firuz Bağırov
Ordu.az