İranın hazırkı müharibədə strategiyası

İrana qarşı müharibə müxtəlif cəbhələrdə genişləndikcə, Tehran hərbi eskalasiya, iqtisadi təsir imkanları, daxili səfərbərlik və diplomatik siqnalların birləşdirildiyi mürəkkəb strategiya həyata keçirir.

İran rəsmilərinin əvvəllər “strateji səbir” adlandırdığı yanaşmadan fərqli olaraq, hazırkı strategiya göstərir ki, Tehran müharibənin qiymətini ABŞ, İsrail və regionda iştirak edən digər aktorlar üçün artırmaqla döyüş meydanını köklü şəkildə dəyişdirməyə çalışır.

Bu strategiya yalnız hərbi hücumlara cavab vermək deyil, həm də İran rəhbərliyinin müharibənin arxasında dayandığını düşündüyü əsas məqsədin, rejim dəyişikliyinin qarşısını almağa yönəlmiş bir neçə qarşılıqlı bağlı sütuna əsaslanır.

Döyüş meydanının genişləndirilməsi

İran strategiyasının ən görünən elementi döyüş meydanını həm coğrafi, həm də əməliyyat baxımından genişləndirmək cəhdidir.

İran yalnız İsrail ərazisi ilə kifayətlənməyərək region üzrə ABŞ və müttəfiqlərinə məxsus müxtəlif obyektləri hədəf alır. Bunlara hərbi bazalar, kəşfiyyat obyektləri, radar sistemləri və ABŞ əməliyyatlarını dəstəkləyən logistika infrastrukturu daxildir.

Bu yanaşmanın iki əsas məqsədi var.

Birincisi, İran zərbələri radar sistemlərini, müşahidə şəbəkələrini və erkən xəbərdarlıq imkanlarını zəiflədərək qarşı tərəfdə “strateji korluq” yaratmağa yönəlib. Bu, ABŞ və İsrailin İranın hərəkətlərini izləmək və raket buraxılışlarına operativ reaksiya vermək imkanlarını azaldır.

İkincisi, regionun müxtəlif ölkələrində yerləşən ABŞ bazalarına zərbələr endirməklə İran göstərir ki, münaqişə coğrafi baxımdan məhdud qalmayacaq.

Praktiki olaraq bu o deməkdir ki, ABŞ hərbi obyektlərinə ev sahibliyi edən istənilən ölkə potensial döyüş meydanına çevrilə bilər.

İran rəsmiləri bu zərbələrin həmin ölkələrin suverenliyinə deyil, ABŞ hərbi infrastrukturlarına yönəldiyini dəfələrlə vurğulayıb. Buna baxmayaraq, mesaj aydındır: əgər hansısa ərazi İrana qarşı hücumlar üçün istifadə edilərsə, həmin ərazi cavab zərbələrinin hədəfinə çevrilə bilər.

Bu yanaşma İranın əvvəlki məhdud eskalasiya və ölçülü cavab siyasətindən ciddi uzaqlaşmanı göstərir. Tehran artıq eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə təzyiq göstərməklə düşməni yükləməyə yönəlmiş strategiya həyata keçirir.

İqtisadi mübarizə

Hərbi əməliyyatlarla yanaşı, İran qlobal enerji tədarükündəki coğrafi mövqeyindən də istifadə edir.

Hörmüz boğazı faktiki olaraq müharibə zonasına çevrilib. İran rəsmi blokada elan etməsə də, yaranmış vəziyyət bu su yolunun praktiki olaraq bağlanmasına səbəb olub.

Raket qarşıdurmaları, hərbi dəniz qüvvələrinin yerləşdirilməsi və artan risk mühiti kommersiya gəmilərinin bu ərazidə fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb. Tankerlər üçün sığorta xərcləri artıb, bir çox şirkət marşrutlarını dəyişib və ya səfərləri dayandırıb.

Bu o deməkdir ki, boğaz rəsmi qərarla deyil, müharibənin reallıqları nəticəsində bağlanır.

Bu fərq mühümdür. İran blokada elan etmədən də eyni strateji nəticəni əldə edir: enerji axınlarını pozur, neft qiymətlərini artırır və qlobal bazarlarda qeyri-müəyyənlik yaradır.

Bunun təsirləri Fars körfəzindən xeyli uzaqlara yayılır. Xüsusilə Ukrayna müharibəsindən sonra enerji böhranı yaşayan Avropa iqtisadiyyatları daha həssas vəziyyətə düşür.

Tehran üçün bu, dolayı təzyiq vasitəsidir. Müharibə nə qədər uzanarsa, Qərb iqtisadi sisteminə təsiri bir o qədər artar. Bu baxımdan Hörmüz boğazı yalnız coğrafi keçid nöqtəsi deyil, həm də strateji təzyiq alətidir.

Daxili birliyin qorunması

İran strategiyasının digər vacib istiqaməti daxili sabitliyin qorunmasıdır.

Qərb analitikləri hesab edirdi ki, uzunmüddətli hərbi təzyiq və ya rəhbərliyin zərərsizləşdirilməsi ölkə daxilində böhran yarada bilər.

Lakin gözlənilən parçalanma baş verməyib.

Əksinə, İran hakimiyyəti ictimai birlik nümayiş etdirməyə çalışır. Müxtəlif şəhərlərdə kütləvi aksiyalar keçirilir, insanlar hökumətə dəstək və hücumlara etiraz nümayiş etdirir.

Bu addımlar siyasi baxımdan vacib rol oynayır. Hakimiyyət ictimai məkanı öz tərəfdarları ilə dolduraraq alternativ hərəkatların yaranmasının qarşısını almağa çalışır.

Beləliklə, xarici qüvvələrin hərbi müdaxiləni daxili müxalifəti dəstəkləmək kimi təqdim etməsinin qarşısı alınır.

Diplomatik balans

Hərbi qarşıdurma genişlənsə də, İran ərəb ölkələri ilə münasibətlərdə ehtiyatlı diplomatik balans qoruyur.

İran rəsmiləri zərbələrin həmin ölkələrə deyil, ABŞ hərbi obyektlərinə yönəldiyini vurğulayır.

Tehran çalışır ki, ərəb dövlətləri münaqişəyə tam şəkildə qoşulmasın. Eyni zamanda xəbərdarlıq edir ki, əgər onların əraziləri İrana qarşı istifadə edilərsə, cavab veriləcək.

Bu yanaşma İranın regionda geniş koalisiyanın formalaşmasının qarşısını almağa çalışdığını göstərir.

Strateji zəifliklər

İran strategiyasının müəyyən zəif tərəfləri də mövcuddur.

Əsas problemlərdən biri informasiya sahəsidir. İran mediası təzyiqlər səbəbindən öz mövqeyini qlobal auditoriyaya çatdırmaqda çətinlik çəkir. Qərb və İsrailin media imkanları ilə müqayisədə bu, ciddi məhdudiyyətdir.

Digər problem qlobal müharibə əleyhinə hərəkatların zəifliyidir. Müxtəlif şəhərlərdə etiraz aksiyaları keçirilsə də, onlar hələlik siyasi qərarlara təsir edəcək səviyyəyə çatmayıb.

Strategiya müharibəsi

Ümumilikdə İranın addımları göstərir ki, ölkə aydın strateji çərçivə əsasında hərəkət edir.

Hərbi eskalasiya, iqtisadi təzyiq, daxili səfərbərlik və diplomatik siqnallar vahid strategiyanın tərkib hissələridir və məqsəd müharibənin qiymətini rəqiblər üçün dözülməz səviyyəyə çatdırmaqdır.

Bu strategiyanın uğurlu olub-olmayacağı hələlik qeyri-müəyyəndir.

Lakin artıq aydın görünür ki, müharibə təkcə hərbi imkanların deyil, həm də strateji yanaşmaların qarşıdurmasına çevrilir.

Hazırda İran hesablanmış plan üzrə hərəkət edir, onun rəqibləri isə sürətlə genişlənən münaqişədə davamlı çıxış yolu axtarmağa davam edir.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az