İranın əfsanəvi F-14 “Tomkat”ları üçün son yaxınlaşır? (PEYK GÖRÜNTÜLƏRİ +VİDEOLAR)
Oxunub: 905
11:33
12 Mart 2026
Peyk görüntüləri göstərir ki, İsfahandakı İran aviabazasına endirilən zərbələrdən sonra ən azı iki, böyük ehtimalla isə üç F-14 “Tomkat” qırıcısı, eləcə də ən azı daha 10 təyyarə yerdəcə məhv edilib. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin bu modeli 2006-cı ildə silahlanmadan çıxarmasından sonra dünyanın istənilən yerində xidmətdə qalan yeganə “Tomkat”lar olan İranın bu təyyarələri onilliklərdir böyük maraq mövzusudur. ABŞ və İsrailin zərbələri İranın Hərbi Hava Qüvvələrini, həmçinin ölkənin digər hərbi və təhlükəsizlik qüvvələrini darmadağın etməyə davam etdikcə, bu parkın taleyi artıq birdəfəlik həll olunmuş görünür.
KİV-lər 9 mart tarixində, zərbələrdən sonra çəkilmiş İranın İsfahandakı 8-ci Taktiki Hava Bazasının görüntüsünü, həmçinin müqayisə üçün 22 fevral tarixli başqa bir görüntünü təqdim edib. İsrail Müdafiə Qüvvələri 8 martda açıq şəkildə bildirmişdi ki, İranın “Tomkat” parkının əsas bazası olan İsfahanda F-14-ləri hədəfə alıb, lakin görünür həmin zərbələrin heç bir görüntüsü yayımlanmayıb. Son vaxtlar internetdə yayılan, guya İranın F-14-lərinin vurulmasını göstərən İsrail Müdafiə Qüvvələrinin videoları isə köhnə görünür.
22 fevral tarixli görüntüdə beş F-14 görünür. Onlardan biri növbətçi dayanacağında görünür, digəri isə yaxınlıqda taksi vəziyyətindədir. Daha iki təyyarə iki aviasiya anqarının qarşısında, biri isə başqa bir anqarlar qrupunun yanında görünür. 9 mart tarixli görüntü göstərir ki, meydançadakı “Tomkat” və sığınacaqların yanındakı tək nümunə zərbə alıb. Bundan başqa, əvvəllər taksi vəziyyətində görünən F-14-ün yerində böyük yanıq izi var ki, bu da onun tamamilə məhv edildiyini göstərir, halbuki qalan qalıqlardan bunu qəti demək çətindir. Digər iki təyyarə isə aradakı həftələrdə görünür başqa yerə çəkilib və onların vəziyyəti naməlumdur.
Zərbədən sonrakı görüntü həmçinin müxtəlif taksi vəziyyəti boyunca ən azı daha 10 təyyarənin məhv edildiyini göstərir. KİV-lər bunların İran Hərbi Hava Qüvvələrinin Çin istehsalı olan F-7 qırıcılarından ibarət olduğunu qiymətləndirib. F-7, “Çenqdu” J-7-nin ixrac variantları üçün işlədilən addır, həmin təyyarə isə öz növbəsində Sovet “MiQ-21 Fişbed” əsasında yaradılıb.
KİV-lər həmçinin İsfahandakı dörd möhkəmləndirilmiş təyyarə sığınacağından ibarət sıranın görüntülərini paylaşıb, zərbələrdən sonra onlardan üçünün damında tək bir dəlik əmələ gəlib. Sığınacaqların yanındakı, indiki münaqişədən əvvəl də zədələnmiş bir tikili isə indi tamamilə yerlə-yeksan edilib.
İsfahanda vurulan F-14-lərin zərbə zamanı işlək vəziyyətdə olub-olmaması bilinmir. Son illərdə İranın hələ də uçuşa yararlı neçə “Tomkat” saxladığı ilə bağlı qiymətləndirmələr xeyli fərqli olub: cəmi bir neçə ədəddən tutmuş bəlkə də 25-ə qədər. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, 8-ci Taktiki Hava Bazası İranın F-14-lərinin əsas yerləşdiyi məntəqədir, halbuki keçmişdə bəzi nümunələr Tehranın çevik reaksiya növbətçiliyi üçün də yerləşdirilmişdi.
1979-cu ildə şahın devrilməsindən əvvəl İrana ümumilikdə 79 ədəd F-14A təhvil verilmişdi. “Tomkat”ı indiyədək yalnız İranın hava qüvvələri və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri istismar edib, 2006-cı ildən etibarən isə onu uçuran yeganə ölkə İran olub. Tehrandakı indiki rejim orijinal F-14 parkının kiçik bir hissəsini uçuşa yararlı saxlaya bilsə də, bu təyyarələrin saxlanması hava gəmilərinin bir-biri üçün ehtiyat hissələrinə çevrilməsini tələb edən son dərəcə ağır bir iş olub.
Qalan təyyarələrin imkanları isə yalnız getdikcə zəifləyə bilərdi. TWZ daha əvvəl bu barədə belə yazmışdı: “Xüsusilə, F-14-ün vaxtilə ən müasir hesab olunan AN/AWG-9 atəşi idarəetmə radarı aşağı işlək səviyyədən əziyyət çəkib və nəticədə ‘Tomkat’ parkı faktiki olaraq tam işlək radara malik olanlar və daha zəif imkanlara sahib olanlar arasında bölünüb. Sağ qalmış AIM-54 ‘Feniks’ və AIM-7 ‘Sperrou’ hava-hava raketlərinin hazırkı vəziyyəti də mübahisə mövzusudur, İranın F-14 üçün alternativ silahların tətbiqinə yönəlmiş proqramları isə çox qarışıq nəticələr verib”.
İranda olan F-14-lərin ümumi sayı, istər uçuşa yararlı, istərsə də yararsız olsun, ötən il İsraillə baş vermiş 12 günlük müharibə zamanı artıq müəyyən qədər azalmışdı. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin həmin münaqişə zamanı yaydığı zərbə görüntüləri ən azı beş “Tomkat”ın vurulduğunu göstərirdi. Peyk görüntüləri də təsdiqləmişdi ki, onlardan ən azı ikisi bundan əvvəl uzun müddət hərəkətsiz vəziyyətdə dayanıbmış.
ABŞ-İsrailin İrana qarşı hazırkı hava kampaniyasının ümumi intensivliyi ötən ilki 12 günlük müharibədə görünəndən qat-qat yüksək olub. İran Hərbi Hava Qüvvələri, hətta ABŞ ordusunun “Epik Fyuri” əməliyyatı, israillilərin isə “Nərildəyən Şir” əməliyyatı adlandırdığı bu hücumların ilk günlərində belə, hər hansı böyük cavab verə bilmiş kimi görünmür. Qətərə məxsus F-15 qırıcıları 2 martda Əl-Udeyd Hava Bazasına zərbə endirməyə cəhd göstərən iki İran Su-24 “Fenser” döyüş təyyarəsini vurub. İsrailin F-35İ “Adir” qırıcısı isə 4 martda İran üzərində silahlı “Yak-130” təlim-döyüş təyyarəsini vurub.
İsfahandan başqa, İranın digər aviabazaları da ABŞ və İsrail zərbələrinin hədəfi olub. Peyk görüntüləri əvvəllər Şirazda bir İl-76 yük təyyarəsinin, iki C-130 hərbi-nəqliyyat təyyarəsinin və iki Su-22 “Fitter” döyüş təyyarəsinin məhvini təsdiqləmişdi.
ABŞ Mərkəzi Komandanlığı da bundan əvvəl Şirazda Su-22-lərə, eləcə də Xuzistandakı Qasım Süleymani Beynəlxalq Hava Limanında (əvvəlki Əhvaz Beynəlxalq Hava Limanı) İranın qalan ABŞ istehsalı F-5-lərinə endirilən zərbələri göstərən videolar yayımlamışdı.
Ümumilikdə, onsuz da bərbad vəziyyətdə olan İranın hava qüvvələri indi daha da ağır şəkildə zəiflədilmiş kimi görünür və böyük ehtimalla, ən azı indiki görnüşündə, məhvə məhkumdur. ABŞ rəsmiləri bildiriblər ki, İran hökumətinin öz sərhədlərindən kənarda hərbi güc tətbiq etmək imkanının sıradan çıxarılması hazırkı kampaniyanın əsas məqsədlərindən biridir.
F-14-lərə gəlincə, onların hər hansı birinin hazırkı münaqişə başlananda real mənada işlək olub-olmamasından asılı olmayaraq, ölkənin “Tomkat”ları ilə bağlı hekayə getdikcə qəti sonluğa yaxınlaşır.
