Təkzib xəttinin hərbi mənası həm də budur ki, qarşı tərəf komanda nəzarət mexanizmini qorumağa çalışır. Əgər hücum dövlətin silahlı qüvvələri adından və ya onların imkanları ilə icra olunubsa, məsuliyyət zənciri buraxılış qərarını verən, tapşırığı formalaşdıran, hazırlığı təmin edən, uçuş missiyasını yükləyən, buraxılışı icra edən, monitorinqi aparan elementlərə qədər uzanır. Bu zəncirin inkar edilməsi gələcək danışıqlarda manevr üçün vaxt qazanmaq, mümkün cavabın qarşısını almaq, beynəlxalq reaksiyanı yumşaltmaq məqsədi daşıyır. Lakin texniki təsbit dedikdə adətən bir neçə mənbənin üst üstə düşməsi nəzərdə tutulur. Radiotexniki müşahidə, hava məkanına nəzarət vasitələrinin qeydiyyatı, uçuş istiqamətinin bərpası, qalıqların ekspertizası, partlayışın xarakteri, rabitə və naviqasiya izləri birləşdirildikdə təkzib xətti əməliyyat reallığını dəyişmir, yalnız informasiya döyüşündə vaxt udmağa xidmət edir.
Dörd aparatın seçilməsi də ayrıca taktiki məna daşıyır. Bu miqyas kütləvi yükləmə deyil, amma müdafiənin reaksiyasını ölçmək üçün kifayət qədər çoxluqdur. Məqsəd hava hücumundan müdafiənin aşkar etmə məsafəsini, atəş qərarı dövrünü, radiomaneə imkanlarını, obyekt üzərində örtük sıxlığını yoxlamaq, zəif halqaları tapmaq olur. Bir aparatın sıradan çıxarılması müdafiənin işlədiyini göstərir, eyni zamanda hücum edən tərəfə qalan aparatların marşrut parametrlərini və hündürlük profilini dəyişmək üçün dərs materialı verir. Digər üç aparatın mülki obyektlərə yönəlməsi isə hücumun cəbhə xəttində hərbi üstünlük deyil, strateji psixoloji təzyiq xətti üzrə qurulduğunu nümayiş etdirir. Məktəb binası kimi obyektlərin hədəflənməsi müharibə dilində terrorlaşdırma elementidir, yəni əhali arasında qorxu yaratmaqla dövlətin cavab qərarını şərtləndirmək cəhdidir.
Azərbaycan tərəfinin cavab arxitekturası artıq siyasi bəyanat səviyyəsini keçib əməliyyat hazırlığı mərhələsinə girib. Bir nömrəli səfərbərlik vəziyyətinə gətirilmə və cavab tədbirlərinin hazırlanması komanda idarəetməsinin döyüş rejiminə keçirilməsi deməkdir. Bu, yalnız qoşunların səngərə çəkilməsi deyil. Bu, hava məkanında patrul və müşahidə sıxlığının artırılması, kritik obyektlərin üzərində örtüyün gücləndirilməsi, sərhəd xəttində kəşfiyyat nəzarətinin sərtləşdirilməsi, PUA təhdidinə qarşı radiomaneə və atəş imkanlarının inteqrasiyası, obyektlərin passiv müdafiəsinin gücləndirilməsi, çevik cavab bölmələrinin ön mövqelərə çıxarılması, əlaqə və idarəetmənin ehtiyat kanallara keçirilməsi kimi tədbirlərin paketidir. Bu paket təkcə yeni hücumu dəf etmək üçün deyil, hücum edən tərəfin növbəti addımını bahalaşdırmaq və təkrar niyyəti söndürmək üçün qurulur.
Burada cavabın kalibrlənməsi həlledicidir. Mülki infrastruktura hücumun özəlliyi ondadır ki, cavab tədbiri həm hərbi, həm diplomatik müstəvidə aparılmalıdır. Diplomatik xətt izahat, üzr, günahkarların cəzalandırılması tələbi ilə məsuliyyəti rəsmiləşdirir. Hərbi xətt isə çəkindirməni real etməlidir. Çəkindirmə yalnız sərt bəyanatla yox, hücumun icra zəncirinə qarşı risk yaratmaqla işləyir. Həmin zəncir buraxılış məntəqəsi, idarəetmə təminatı, logistik dəstək və təkrara imkan verən hazırlıq infrastrukturundan ibarətdir. Cavab konsepsiyası bu elementlər üzərində təzyiq yaratdıqda hücum edən tərəf hər yeni cəhdin qiymətini yüksəldilmiş görür. Eyni zamanda cavabın sərhədi nəzarətsiz eskalasiyaya sürükləməmək üçün dəqiq seçilir, çünki məqsəd qarşıdurmanı böyütmək deyil, hücumu dayandırmaqdır.
İranın təkzib xətti qəbul edilməz kimi qiymətləndirildikdə Azərbaycan üçün əlavə üstünlük yaranır. Bu, beynəlxalq müstəvidə informasiya- hüquqi çərçivəni sərtləşdirir. Texniki təsbitin vurğulanması istənilən müzakirəni niyyət mübahisəsindən fakt mübahisəsinə keçirir. Burada əsas məsələ sübut xəttinin ardıcıllığıdır. Uçuşların qeydiyyatı, qalıqların zəncirvari sənədləşdirilməsi, hədəf seçiminin mülki obyektlərə bağlanması kimi detallarla təqdimat nə qədər dəqiq olsa, təkzib xəttinin manevr imkanları bir o qədər daralır.
Nəticə olaraq bu hadisə iki paralel nəticə doğurur. Birincisi, Naxçıvan istiqaməti PUA təhdidinə qarşı müdafiə baxımından ayrıca əməliyyat rayonuna çevrilir və burada daimi örtük, daimi müşahidə, daimi hazır cavab rejimi standart olmalıdır. İkincisi, hücumun inkar edilməsi fonunda cavab tədbirlərinin hazırlanması qarşı tərəfə mesaj verir, məsuliyyətin yayındırılması cavabın qarşısını almayacaq, hücum edən zəncir hədəf riskinə daxil olacaq. Bu, “Dəmir Yumruq” ritorikasının əməliyyat dilində tərcüməsidir, iradə ilə yanaşı imkanın da masada olduğunu göstərir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
