STOBAR “Short Take-Off But Arrested Recovery” (Qısa Qalxma, Ancaq Tutma İlə Eniş) mənasını verir və aviadaşıyıcı gəmilərdə istifadə olunan bir təyyarə qalxma və enmə sistemidir. Bu sistem onların uzaqdan havaya qalxdığı, lakin enmə zamanı qarmaqlar və tutucu kabellərdən istifadə edərək dayandırıldığı bir sistemdir.
STOBAR sistemi aviadaşıyıcı gəmilərdə istifadə olunan bir neçə fərqli qalxma və eniş sistemlərindən biridir. Digərləri arasında CATOBAR (Catapult Assisted Take-Off But Arrested Recovery) və STOVL (Short Take-Off and Vertical Landing) yer alır. STOBAR sistemi təyyarələrin qalxma zamanı bir tramplindən qısa bir məsafə boyunca sürətlənməsini təmin edir. Aviadaşıyıcı gəmidə təyyarənin qalxma zamanı sürətlənməsinə kömək etmək üçün tramplin olur. Ancaq təyyarə eniş zamanı tutma kabellərindən istifadə edərək dayanır.
STOBAR sistemi CATOBAR sistemindən daha sadə dizayna malikdir və daha az yer tələb edir. Buna görə də, STOBAR sistemi əsasən daha kiçik aviadaşıyıcı gəmilərdə istifadə olunur. Katapultun yer aldığı CATOBAR sistemi daha böyük aviadaşıyıcı gəmilərdə istifadə olunur və təyyarələrə daha ağır yükləri daşımağa imkan verir. STOBAR sistemi xüsusilə Rusiya və Hindistan kimi ölkələrin aviadaşıyıcı gəmilərində geniş istifadə olunur.
STOBAR və CATOBAR sistemlərindən istifadə edən bəzi aviadaşıyıcı gəmilər bunlardır:
1. STOBAR sistemindən istifadə edən gəmilər:
INS “Vikramaditya” (Hindistan): Hindistan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (HDQ) INS “Vikramaditya” gəmisi STOBAR sistemindən istifadə edir. INS “Vikramaditya”da “MiQ-29K” döyüş təyyarələri var.
Çin aviadaşıyıcı gəmiləri də STOBAR-dan istifadə edir.
2. CATOBAR sistemindən istifadə edən gəmilər:
USS “Gerald R. Ford” (ABŞ): USS “Gerald R. Ford” ABŞ HDQ-nin ən yeni aviadaşıyıcı gəmisidir və CATOBAR sistemindən istifadə edir. Bu gəmi “Nimitz” sinfinə məxsus aviadaşıyıcı gəmiləri əvəz etmək üçün nəzərdə tutulub. USS “Gerald R. Ford” F-35, F/A-18E/F “Super Hornet”, E-2D “Advanced Hawkeye” və C-2A “Greyhound” kimi təyyarələri daşıya bilər.
“Charles de Gaulle” (Fransa): “Charles de Gaulle” Fransa HDQ-nin aviadaşıyıcı gəmisidir və CATOBAR sistemindən istifadə edir. Bu gəmi Fransa HDQ-nin yeganə aviadaşıyıcı gəmisidir, “Rafale M” və E-2C “Hawkeye” kimi təyyarələri daşıya bilir.
“Cavour” (İtaliya): “Cavour” İtaliya HDQ-nin aviadaşıyıcı gəmisidir və CATOBAR sistemindən istifadə edir. Bu gəmi İtaliya HDQ-nin yeganə aviadaşıyıcıgəmisidir, AV-8B “Harrier II” və F-35B “Lightning II” kimi təyyarələri daşıya bilir.
“Queen Elizabeth” (Birləşmiş Krallıq): “Queen Elizabeth” sinfi Birləşmiş Krallıq Kral HDQ-yə məxsus iki aviadaşıyıcı gəmidən ibarətdir: HMS “Queen Elizabeth” və HMS “Prince of Wales”. Bu gəmilər CATOBAR sistemindən istifadə edir və F-35B “Lightning II” kimi təyyarələri daşıya bilir.
Türkiyənin aviadaşıyıcı gəmisi
Məlumata görə, Türkiyənin yerli aviadaşıyıcı gəmisi 285 netr tam uzunluğa, 60 metr enə, 60 min ton subasımı qabiliyyətinə, 25 düyün sürətə, COGAG hərəkət sisteminə, STOBAR təyyarə qalxma/enmə sisteminə və 10,1 metr suya oturma dərəcəsinə sahib olacaq şəkildə dizayn edilir.
F-35B kimi şaquli eniş/qısa qalxma xüsusiyyətlərinə malik döyüş təyyarələri tədarük olunarsa, hazırda Türkiyə HDQ-nin inventarında olan TCG “Anadolu” Amfibiya Hücum Gəmisində yerləşdirilə bilər. Digər tərəfdən 232 metr uzunluğundakı gəmidə “Kızılelma” və “Bayraktar TB3” kimi insansız platformaların yerləşdirilməsi planlaşdırılır. Yerli aviadaşıyıcı gəmiyə isə daha geniş bir kateqoriyadakı döyüş təyyarələri enmə/qalxma icra edə biləcək.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
